Την τελευταία δεκαετία, τα κινεζικά think tanks απολάμβαναν τα οφέλη και των δύο κόσμων: είχαν την υποστήριξη της κυβέρνησης, αλλά και χώρο δράσης εκτός των στενών πλαισίων της. Ενθαρρυμένοι από την ηγεσία της χώρας να προωθήσουν την “ήπια ισχύ” της Κίνας, οι φορείς αυτοί αύξησαν την επιρροή τους, καθώς συνταξιούχοι αξιωματούχοι εντάχθηκαν στις τάξεις τους, φέρνοντας μαζί τους εμπειρία, επαφές και μια δόση ελευθερίας. Όχι πολύ διαφορετικά από τους δυτικούς ομολόγους τους, αυτά τα ιδρύματα ανέλαβαν σημαντικούς ρόλους στη διπλωματία “Track 2” (παρακείμενες διπλωματικές συζητήσεις) και στις συστάσεις πολιτικής.
Ωστόσο, δύο πρόσφατα περιστατικά που αφορούν άλλοτε υψηλού προφίλ think tanks εγείρουν αβεβαιότητα για τη συνέχιση αυτού του μοντέλου. Και στις δύο περιπτώσεις, συνταξιούχοι αξιωματούχοι των εν λόγω ιδρυμάτων βρέθηκαν στο στόχαστρο της εθνικής εκστρατείας κατά της διαφθοράς, γεγονός που υποδηλώνει ότι αυτές οι διασυνδέσεις μπορεί τελικά να αποδειχθούν “δίκοπο μαχαίρι”, σύμφωνα με παρατηρητές.
Η αβεβαιότητα αυτή εντάθηκε τον περασμένο μήνα, όταν η Κινεζική Ακαδημία Κοινωνικών Επιστημών (CASS) ανακοίνωσε διακριτικά ότι ένα think tank δημόσιας πολιτικής με έδρα το Πεκίνο θα μεταβιβαστεί υπό τη διοίκησή της. Το εν λόγω think tank, το China Centre for International Economic Exchanges (CCIEE), τελούσε προηγουμένως υπό τη διοίκηση της Εθνικής Επιτροπής Ανάπτυξης και Μεταρρυθμίσεων.
Το CCIEE δεν είναι ένα συνηθισμένο think tank. Υπήρξε εξαιρετικά επιδραστικό την τελευταία δεκαετία, με ανώτερους συνταξιούχους αξιωματούχους να συγκαταλέγονται στην ηγεσία του και να διοργανώνουν πολλές εκδηλώσεις υψηλού επιπέδου και ανταλλαγές “Track 2”. Σε αντίθεση με το “Track 1”, τις επίσημες διαπραγματεύσεις μεταξύ χωρών, οι συζητήσεις “Track 2” είναι μη κυβερνητικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ επιδραστικών ιδιωτών ή ακαδημαϊκών των εν λόγω χωρών. Οι συζητήσεις αυτές σχεδιάζονται για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και παρουσιάζουν χαμηλούς κινδύνους. Οι προσπάθειες του CCIEE περιλάμβαναν έναν διάλογο μεταξύ ηγετών επιχειρήσεων και πρώην κυβερνητικών αξιωματούχων από τις ΗΠΑ και την Κίνα το 2018, αμέσως μετά τη συνάντηση του Κινέζου Προέδρου Xi Jinping και του Αμερικανού ομολόγου του Donald Trump στην σύνοδο κορυφής της G20.
Στη δήλωση της CASS, η ακαδημία ανέφερε ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα αποφάσισε να μεταβιβάσει το CCIEE για να εμβαθύνει τη μεταρρύθμιση των συστημάτων των think tanks, δεσμευόμενο να “ενισχύσει την πολιτική ικανότητα του CCIEE” και να “επαναβεβαιώσει την πειθαρχία και τους κανόνες”. Παρόλο που η δήλωση ήταν διακριτική και δεν προκάλεσε μεγάλη συζήτηση, αναλυτές εκτιμούν ότι η λεπτή διατύπωση και η ξαφνική αλλαγή καθεστώτος μπορεί να συνδέονται με την εκστρατεία κατά της διαφθοράς της Κίνας και, πιο συγκεκριμένα, με την έρευνα εις βάρος ενός αξιωματούχου. Ο Bi Jingquan, πρώην επικεφαλής της κινεζικής ρυθμιστικής αρχής τροφίμων και φαρμάκων και πρόεδρος του CCIEE, τέθηκε υπό έρευνα τον Μάιο. Τον Δεκέμβριο, διαγράφηκε από το κόμμα και απομακρύνθηκε από δημόσια θέση λόγω κατηγοριών για διαφθορά. Η CASS δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλια.
Ο Alfred Wu, αναπληρωτής καθηγητής στη Σχολή Δημόσιας Πολιτικής Lee Kuan Yew του Εθνικού Πανεπιστημίου της Σιγκαπούρης, δήλωσε ότι η μεταβίβαση του CCIEE ήταν αρκετά ασυνήθιστη. “Στο παρελθόν, όταν ηγέτες δημόσιων θεσμών συλλαμβάνονταν, ήταν αρκετά φυσιολογικό οι θεσμοί να συνεχίζουν τη λειτουργία τους, οπότε αυτή η περίπτωση είναι μάλλον σπάνια και εκπληκτική”.
Η περίπτωση του CCIEE ακολουθεί στενά τη διάλυση ενός άλλου, άλλοτε διάσημου think tank, του Taihe Institute, τον Σεπτέμβριο. Το ίδρυμα, που ιδρύθηκε το 2013, αναφερόταν συχνά κατά τις συζητήσεις για την κινεζική εξωτερική πολιτική, την οικονομική ανάπτυξη και τα γεωπολιτικά ζητήματα. Μια ανακοίνωση από το Υπουργείο Εσωτερικών ανέφερε απλώς ότι το Taihe δεν είχε λάβει την κατάλληλη εγγραφή και είχε παραβιάσει τους κανονισμούς. Όμως, και αυτό το ίδρυμα συνδεόταν στενά με τον ιδρυτή του, Gao Yichen, έναν ανώτερο αξιωματούχο που έχασε την εύνοια. Ο Gao, πρώην υφυπουργός του Υπουργείου Κρατικής Ασφάλειας, τέθηκε υπό έρευνα τον Ιούνιο για υποψίες σοβαρών πειθαρχικών και νομικών παραβιάσεων, και διαγράφηκε από το κόμμα τον περασμένο μήνα.
Στην περίπτωση του CCIEE, το think tank τέθηκε υπό νέα διαχείριση. Στην περίπτωση του Taihe, διαλύθηκε. Όμως, και στις δύο περιπτώσεις, η αιτία φαίνεται να ήταν οι έρευνες για διαφθορά εις βάρος προεχόντων προσώπων στους οργανισμούς αυτούς.
Η Κίνα έχει εδώ και καιρό think tanks, αλλά ο τομέας άρχισε να ανθίζει μετά το 2013, όταν ο Κινέζος Πρόεδρος Xi Jinping έθεσε για πρώτη φορά τον στόχο της οικοδόμησης “Νέων Τύπων Think Tanks με Κινεζικά Χαρακτηριστικά”. Μέχρι το 2015, το Κρατικό Συμβούλιο επαίνεσε τα think tanks για την “παροχή ισχυρής πνευματικής υποστήριξης για τη λήψη αποφάσεων του κόμματος και της κυβέρνησης” και ζήτησε από τις τοπικές κυβερνήσεις να υποστηρίξουν την ίδρυση και τη ρύθμιση αυτών των ιδρυμάτων. Εκείνη την εποχή, ο Li Wei, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας Ανάπτυξης του Κρατικού Συμβουλίου, δήλωσε ότι υπήρχαν περίπου 2.000 ενεργά think tanks στην Κίνα και το 90% αυτών ήταν “εντός του συστήματος”, ιδρυμένα από κυβερνητικά γραφεία, πανεπιστήμια και επιχειρήσεις.
Ωστόσο, αυτές οι ταμπέλες δεν περιέγραφαν την επιρροή τους, καθώς τα προεξέχοντα think tanks συχνά είχαν διασυνδέσεις με τις αρχές, σύμφωνα με δημοσίευμα του Caixin Magazine το 2015. Το CCIEE, για παράδειγμα, ιδρύθηκε το 2009 και είχε μια “αστεροποιημένη” ομάδα που περιλάμβανε τον πρώην αντιπρόεδρο Zeng Peiyan. Κατά τη συνέντευξη στο Caixin, ο Wei Jianguo, αντιπρόεδρος του κέντρου και πρώην υφυπουργός του Υπουργείου Εμπορίου, δήλωσε ότι οι πρόεδροι του CCIEE μπορούσαν να συμμετέχουν σε συνεδριάσεις του Κρατικού Συμβουλίου και να κανονίζουν την πρόσληψη ερευνητών σε κυβερνητικά γραφεία κομητειακού επιπέδου, ώστε “η δουλειά τους να είναι πιο ρεαλιστική”.
Ο Einar Tangen, ανώτερος συνεργάτης στο Centre for International Governance Innovation, ένα καναδικό think tank, και πρώην σύμβουλος στο πλέον διαλυμένο Taihe, ανέφερε ότι στο παρελθόν, πολλοί συνταξιούχοι υψηλόβαθμοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι εργάζονταν σε think tanks για να γίνουν φωνασκούντες υποστηρικτές της κυβέρνησης ή των πολιτικών της και να τις επικοινωνήσουν στον έξω κόσμο. “Αλλά θα μπορούσε επίσης, για κάποιους, να είναι μια πρόσκληση σε διαφθορά. Αν αρχίσουν να προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν την επιρροή τους για λογαριασμό πελατών έναντι χρημάτων και τέτοιων πραγμάτων, τότε γίνεται πολύ προβληματικό”, δήλωσε ο Tangen.
Σύμφωνα με τον Tangen, ο τομέας των think tanks στην Κίνα δεν είναι σαν αυτόν στις ΗΠΑ, όπου οι αξιωματούχοι μετακινούνται στα διοικητικά συμβούλια οντοτήτων που ρύθμιζαν ενώ βρίσκονταν στην κυβέρνηση. “Η Κίνα έχει πει όχι, δεν θέλουμε μια ‘περιστρεφόμενη πόρτα’. Δεν θέλουμε lobbying, και δεν θέλουμε ανθρώπους να κάνουν ‘pay for play'”, είπε.
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας, η διοίκηση Xi πίεσε για στενότερη ευθυγράμμιση της δραστηριότητας των think tanks με πολιτικές ατζέντες, αλλά σύμφωνα με αναλυτές, οι διασυνδέσεις και η επιρροή αυτών των συνταξιούχων αξιωματούχων κατέστησαν την περιοχή δύσκολη στον έλεγχο. “Τι κάνεις με έναν οργανισμό που διευθύνεται από κάποιον που είναι διεφθαρμένος; Πώς επανεπιβάλλεις τον έλεγχο σε αυτόν;” διερωτήθηκε ο Tangen. “Υποθέτω ότι στην πρώτη περίπτωση με αυτό το θέμα, είπαν, κοιτάξτε, θα τον απορροφήσουμε ξανά σε ένα υπάρχον think tank που πιστεύουμε ότι είναι νόμιμο”.
Άλλοι παρατηρητές δήλωσαν ότι αυτό θα μπορούσε να είναι η αρχή μιας περιόδου αυστηρότερου ελέγχου και ρύθμισης για τον τομέα. Σύμφωνα με έναν διακεκριμένο ακαδημαϊκό και πρώην διπλωμάτη που αρνήθηκε να κατονομαστεί, όταν το CCIEE συγχωνευτεί με την ακαδημία, το έργο του θα γίνει πιο ρυθμισμένο και θα επικεντρωθεί στην υποστήριξη της ακαδημίας για την εκπλήρωση του ρόλου της στη χάραξη πολιτικής για το κόμμα. “Εάν γίνουν οι προσαρμογές, το CCIEE μπορεί να βοηθήσει την ακαδημία να διευκολύνει καλύτερα τις ανταλλαγές στο μέλλον”, είπε.
Πράγματι, οι κινεζικές αρχές έχουν τονίσει επανειλημμένα τον “στόχο των think tanks με κινεζικά χαρακτηριστικά”. Τον Ιούλιο, ο Xu Bu, σύμβουλος στο Υπουργείο Παιδείας, έγραψε ότι ο πρωταρχικός στόχος των κινεζικών think tanks ήταν να “τηρούν τη σωστή πολιτική κατεύθυνση”. “Πρέπει να επικεντρωθούμε σε σημαντικά ζητήματα συνολικής σημασίας, διεξάγοντας παράλληλα εις βάθος στρατηγική έρευνα”, έγραψε. Για τον Tangen, “εντός της υπάρχουσας κοινότητας των think tanks, οι άνθρωποι φροντίζουν να παραμένουν στη σωστή πλευρά της γραμμής… δηλαδή, ένα think tank πρέπει να παρουσιάζεται ως ένα ουδέτερο, προσανατολισμένο στην πολιτική εργαλείο επικοινωνίας”.
