Πριν από λίγες εβδομάδες, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στο Μπουένος Άιρες, έμαθα μια νέα λέξη: chino. Ήξερα ήδη την κυριολεκτική της σημασία, αλλά στην Αργεντινή η λέξη έχει αποκτήσει μια δεύτερη ζωή. Ένας chino είναι το γειτονικό μίνι μάρκετ που λειτουργούν μετανάστες από την Κίνα, οι περισσότεροι από τις επαρχίες Fujian ή Guangdong. Γνωστά για το ότι μένουν ανοιχτά μέχρι αργά, αυτά τα καταστήματα έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της αστικής ζωής.
Ένα απόγευμα, καθώς ένας Αργεντινός φίλος μου ξεναγούσε στη γειτονιά του στο Παλέρμο, συναντήσαμε το άνοιγμα ενός ακόμα chino, αυτή τη φορά αισθητά μεγαλύτερου και πιο αναβαθμισμένου. Ένιωσα σαν μια μικρή, αλλά χαρακτηριστική ένδειξη: η παρουσία της Κίνας στην Αργεντινή δεν είναι πλέον περιθωριακή ή εξωτική. Έχει γίνει κάτι συνηθισμένο.
Υπάρχει μάλιστα και μια Chinatown. Το Barrio Chino βρίσκεται λίγο πιο βόρεια από το Παλέρμο και προσελκύει πολλούς περίεργους ντόπιους. Ωστόσο, όταν ρώτησα Αργεντινούς τι πίστευαν για τους Κινέζους, οι απαντήσεις τους ήταν εντυπωσιακά συνεπείς: “ωραίοι, εργατικοί, αξιόπιστοι”. Μετά ερχόταν ο προσδιορισμός “αλλά κρατιούνται μόνοι τους. Δεν τους γνωρίζουμε πραγματικά”.
Η εντύπωσή τους για την Κίνα ακολουθούσε ένα παρόμοιο μοτίβο: μια ανερχόμενη παγκόσμια δύναμη, αποτελεσματική και επιβλητική – αλλά μακρινή. Αυτή η αντίληψη, που επαναλαμβανόταν ξανά και ξανά, λέει κάτι σημαντικό για το πώς βλέπεται η Κίνα στη Νότια Αμερική.
Σε κρατικό επίπεδο, οι σχέσεις μεταξύ Κίνας και Αργεντινής έχουν βαθαίνει ραγδαία τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Η Κίνα έχει γίνει ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Αργεντινής, μετά τη γειτονική Βραζιλία. Το εμπορικό μοτίβο μεταξύ των δύο χωρών είναι οικείο: η Αργεντινή εξάγει πρώτες ύλες όπως σόγια, βόειο κρέας, καλαμπόκι και λίθιο, ενώ η Κίνα προμηθεύει βιομηχανικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων μηχανημάτων, ηλεκτρονικών και καταναλωτικών αγαθών. Το Πεκίνο έχει επίσης παράσχει χρηματοδότηση μεγάλης κλίμακας για έργα υποδομής, από σιδηροδρόμους έως ενεργειακές επενδύσεις, μαζί με συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων που βοηθούν την αργεντίνικη κυβέρνηση να διαχειριστεί χρόνιες ελλείψεις σε δολάρια ΗΠΑ.
Από την πλευρά του Πεκίνου, η Αργεντινή είναι ένας από τους πιο σημαντικούς εταίρους της Κίνας στη Νότια Αμερική. Αυτό μοιάζει με μια ιστορία επιτυχίας: το εμπόριο ανθίζει, οι στρατηγικοί πόροι εξασφαλίζονται και οι διπλωματικές σχέσεις παραμένουν εγκάρδιες. Από τη πλευρά της Νότιας Αμερικής, ωστόσο, η εικόνα είναι πιο αμφίσημη.
Αυτό που θαυμάζουν περισσότερο πολλοί Αργεντινοί στην Κίνα είναι η ικανότητά της. Η Κίνα έχτισε υποδομές γρήγορα. Έβγαλε εκατομμύρια ανθρώπους από τη φτώχεια. Βιομηχανοποιήθηκε μέσα σε μια γενιά. Αυτά τα επιτεύγματα προκαλούν σεβασμό, αλλά ο θαυμασμός δεν μεταφράζεται αυτόματα σε στοργή, πόσο μάλλον σε εμπιστοσύνη.
Η Κίνα συχνά υποθέτει ότι η οικονομική παρουσία θα δημιουργήσει φυσικά καλές σχέσεις. Ωστόσο, σε μεγάλο μέρος της Νότιας Αμερικής, η Κίνα είναι πανταχού παρούσα σε εμπορεύματα, χρηματοδότηση και γειτονικά καταστήματα, αλλά σε μεγάλο βαθμό απουσιάζει από την πολιτισμική κατανόηση. Το αποτέλεσμα είναι μια περίεργη ασυμμετρία. Ένα από τα πιο σημαντικά έθνη στον κόσμο βρίσκεται παντού – χτίζοντας μια γραμμή μετρό στην Μπογκοτά, κατασκευάζοντας ένα υδροηλεκτρικό φράγμα στον Ισημερινό, επενδύοντας στο ορυχείο χαλκού Las Bambas του Περού – ωστόσο η ίδια η Κίνα παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη.
Αυτό το κενό δεν είναι έργο της Ουάσινγκτον, παρά τον πειρασμό του Πεκίνου να αποδώσει την επιφυλακτικότητα σχετικά με τις ενέργειές του στην παρέμβαση των ΗΠΑ. Στη Νότια Αμερική, η απογοήτευση από την Κίνα πηγάζει συχνότερα από ανεκπλήρωτες προσδοκίες: αδιαφανείς συμβάσεις, περιβαλλοντικές ανησυχίες, εργασιακές διαμάχες και η αντίληψη ότι οι κινεζικές εταιρείες φτάνουν με κεφάλαιο αλλά με περιορισμένη περιέργεια για την τοπική κοινωνία.
Πολλοί Κινέζοι μετανάστες παραμένουν κοινωνικά απομονωμένοι, μιλούν κινέζικα, τρώνε κινέζικο φαγητό και σπάνια αλληλεπιδρούν πέρα από τις δικές τους κοινότητες. Ο chino στη γωνία αποτυπώνει τέλεια αυτό. Είναι αξιόπιστος, ακόμη και απαραίτητος, αλλά σφραγισμένος πίσω από τον πάγκο, ευγενικός αλλά άτρωτος. Είναι μέρος της γειτονιάς, αλλά όχι ακριβώς δικός της.
Η μακροχρόνια αρχή της Κίνας περί μη παρέμβασης θεωρείται από κάποιους διπλωματική δύναμη, αλλά έχει και τα όριά της. Οι χώρες της Νότιας Αμερικής δεν αναζητούν απλώς επενδύσεις. Θέλουν συνεργασίες που αναγνωρίζουν την τοπική πολιτική, τους θεσμούς και τις ανησυχίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η σιωπή μπορεί να εκληφθεί όχι ως σεβασμός, αλλά ως αδιαφορία.
Τον περασμένο Ιούνιο, η Κίνα εισήγαγε μια δοκιμαστική πολιτική δωρεάν εισόδου για πολίτες πέντε χωρών της Νότιας Αμερικής, συμπεριλαμβανομένων της Βραζιλίας, της Αργεντινής και της Χιλής, ωστόσο λίγοι φαίνεται να έχουν εκμεταλλευτεί την προσφορά μέχρι στιγμής. Η Κίνα εξακολουθεί να αισθάνεται μακριά, όχι μόνο γεωγραφικά αλλά και συναισθηματικά.
Παρόλα αυτά, η κίνηση αξίζει αναγνώριση. Είναι μια στιγμή που η Κίνα έχει την ευκαιρία να χτίσει θερμότερες σχέσεις με τη Νότια Αμερική, καθώς οι ηγέτες σε όλη την περιοχή αναζητούν εναλλακτικές λύσεις στην εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν η Κίνα ελπίζει να μετατρέψει τις συναλλακτικές σχέσεις σε διαρκή επιρροή, θα πρέπει να κάνει περισσότερα από απλώς εμπόριο.
Ως Κινέζος συγγραφέας που ταξίδευε στη Νότια Αμερική, ένιωθα μια αυξανόμενη επιθυμία να πω στους ανθρώπους εκεί ότι η Κίνα έχει να προσφέρει κάτι περισσότερο από chinos. Έναν πολιτισμό διαμορφωμένο από τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία. Μια κοινωνία ικανή για δημιουργικότητα, καινοτομία και αυτοκριτική. Μια χώρα όχι μόνο εργοστασίων και χρηματοοικονομικών, αλλά και ιδεών.
Ενθάρρυνα να ανακαλύψω ότι ορισμένοι Νοτιοαμερικάνοι έχουν ήδη καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα μόνοι τους. Ο φίλος μου στο Παλέρμο δημιούργησε έναν ανεξάρτητο εκδοτικό οίκο πριν από λίγα χρόνια, εξειδικευμένο σε Κινέζους συγγραφείς, καθοδηγούμενος από την πεποίθηση ότι οι Αργεντινοί πρέπει να κατανοήσουν βαθύτερα τον κινεζικό πολιτισμό.
Τελικά, η σχέση μεταξύ Κίνας και Νότιας Αμερικής είναι ένας δρόμος διπλής κατεύθυνσης. Θα εξαρτηθεί από τις προσπάθειες ανθρώπων όπως αυτός ο ανεξάρτητος εκδότης, αλλά και από το αν η ίδια η Κίνα μάθει να είναι πιο ευανάγνωστη, πιο περίεργη και πιο παρούσα με ανθρώπινο τρόπο, όχι μόνο οικονομικό.
Το μέλλον των σχέσεων Κίνας-Νότιας Αμερικής δεν θα αποφασιστεί μόνο σε προεδρικά παλάτια ή φόρουμ επενδύσεων. Θα διαμορφωθεί σε γειτονιές, κουζίνες και καθημερινές συναντήσεις, όπου το να είσαι παντού δεν είναι το ίδιο με το να είσαι κατανοητός, και όπου η διαρκής επιρροή ξεκινά όχι με συμβόλαια, αλλά με την περιέργεια.
