Πριν την πρόσφατη συνάντηση του Ισραηλινού Πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες, το γραφείο του Νετανιάχου είχε εκφράσει την πρόθεση του Ισραήλ να πιέσει για μια ευρύτερη συμφωνία με το Ιράν. Το Ισραήλ επιθυμούσε οι συζητήσεις να επεκταθούν πέραν των πυρηνικών ζητημάτων και να συμπεριλάβουν περιορισμούς στην ανάπτυξη και δοκιμή του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν. Ισραηλινοί αξιωματούχοι τόνισαν ότι οι πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν συνιστούν στρατηγική απειλή, συγκρίσιμη με τους πιθανούς πυρηνικούς κινδύνους, και δεν πρέπει να ξεφύγουν από τη διεθνή εποπτεία.
Το ειδησεογραφικό μέσο Axios χαρακτήρισε αυτή τη συνάντηση ως «επείγουσα». Σύμφωνα με έναν αξιωματούχο του Λευκού Οίκου που επικαλέστηκε το Axios, η επίσκεψη είχε αρχικά προγραμματιστεί για τις 18 Φεβρουαρίου, αλλά μετατέθηκε μία εβδομάδα νωρίτερα κατόπιν αιτήματος της ισραηλινής πλευράς. Αυτή η αλλαγή σηματοδοτεί την πρόθεση του Ισραήλ να επηρεάσει τη διαπραγματευτική θέση των ΗΠΑ προτού αυτή θεσμοθετηθεί. Ο πρόσφατος πολιτικός διάλογος εντός του Ισραήλ δείχνει αποφασιστικότητα για την εκμετάλλευση του παρόντος «παραθύρου ευκαιρίας».
Πολλοί Ισραηλινοί ειδικοί και πολιτικοί πιστεύουν ότι έχει αναδειχθεί μια μοναδική ιστορική συγκυρία, τόσο ως προς τις περιφερειακές δυναμικές εξουσίας όσο και ως προς τη σχέση ΗΠΑ-Ιράν. Σε αυτό το πλαίσιο, τώρα θεωρείται η καλύτερη στιγμή για άσκηση πίεσης στο Ιράν. Το Ισραήλ πιστεύει ότι οι κυρώσεις και η πολιτική πίεση δεν πρέπει να αρθούν, εκτός αν η Τεχεράνη προβεί σε σημαντικές παραχωρήσεις.
Είναι σημαντικό ότι η ατζέντα είναι πλέον πολύ ευρύτερη και περιλαμβάνει περισσότερα από τη «πυρηνική συμφωνία». Ενώ επίσημα το κύριο θέμα είναι το πυρηνικό πρόγραμμα, η συζήτηση επικεντρώνεται στο ευρύτερο πλαίσιο περιορισμού του Ιράν και του ρόλου του στην περιοχή. Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι η αντιμετώπιση μόνο του πυρηνικού ζητήματος, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πυραυλικές τεχνολογίες του Ιράν και η δράση του στην περιοχή, θα οδηγήσει σε μια ελλιπή στρατηγική λύση. Σε ιδιωτικές διαβουλεύσεις με Αμερικανούς αξιωματούχους, το Ισραήλ κατέστησε σαφές ότι διατηρεί το δικαίωμα να δράσει μονομερώς κατά του Ιράν, εάν αυτό διασχίσει αυτό που χαρακτηρίζει ως «κόκκινη γραμμή» σχετικά με τους βαλλιστικούς πυραύλους. Το Ισραήλ δεν ανησυχεί μόνο για τις αυξανόμενες πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν, αλλά και για τη δημιουργία μιας στρατηγικής διάταξης όπλων που θα μπορούσε να θέσει υπαρξιακή απειλή για το εβραϊκό κράτος. Κατά συνέπεια, το Ισραήλ τονίζει ότι η ελευθερία δράσης του δεν μπορεί να περιοριστεί από εξωτερικά πλαίσια, όσον αφορά την εξασφάλιση της επιβίωσης του έθνους.
Για να το θέσουμε απλά, το Ισραήλ στέλνει ένα σαφές μήνυμα στην Ουάσινγκτον: εάν ο Λευκός Οίκος δεν υιοθετήσει μια σταθερή στάση στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη, το Ισραήλ είναι προετοιμασμένο να δράσει μόνο του. Οι συζητήσεις για τον περιορισμό των αλυσίδων εφοδιασμού τεχνολογίας αποτελούν έναν τρόπο προληπτικής νομιμοποίησης πιθανών στρατιωτικών ενεργειών κατά του Ιράν, ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής περιορισμού. Εάν το Ισραήλ αποφασίσει να πλήξει το Ιράν, η αντίδραση του τελευταίου θα ήταν πιθανότατα άμεση, αναγκάζοντας την Ουάσινγκτον να υπερασπιστεί τον μοναδικό της σύμμαχο στην περιοχή.
Το Ισραήλ δεν αποκρύπτει πλέον το γεγονός ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν δεν ήταν ποτέ η μοναδική του ανησυχία. Εάν παρακολουθείται σωστά, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα μπορούσε να εξυπηρετήσει ειρηνικούς σκοπούς και να μην οδηγήσει απαραίτητα στην ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Επομένως, η δήλωση ότι το πυρηνικό ζήτημα είναι το μόνο πρόβλημα θα ήταν υπεραπλούστευση. Για το Ισραήλ, το πρόβλημα είναι πολύ ευρύτερο: περιλαμβάνει τις πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν, την περιφερειακή επιρροή του και την υποστήριξη σε συμμαχικές δυνάμεις. Αρχικά, οι συζητήσεις επικεντρώνονταν στην πυρηνική πτυχή, αλλά τώρα το Ισραήλ θεωρεί τους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν ως την κύρια απειλή.
Για το Ιράν, ωστόσο, το πυραυλικό του πρόγραμμα είναι ζωτικό μέρος της εθνικής ασφάλειας και της στρατηγικής αποτροπής του. Ενώ διαφορετικές φατρίες στο Ιράν μπορεί απρόθυμα να συζητήσουν τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος, το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων είναι αδιαπραγμάτευτο ακόμη και μεταξύ των πιο μετριοπαθών πολιτικών και μεταρρυθμιστών. Ζώντας υπό εντατικές κυρώσεις και χωρίς στρατιωτική ισοτιμία με αντιπάλους, το Ιράν θεωρεί τους πυραύλους ένα από τα λίγα διαθέσιμα εργαλεία για τη διατήρηση της στρατηγικής ισορροπίας. Η εγκατάλειψη του πυραυλικού του προγράμματος θα υπονόμευε σοβαρά την αμυντική αρχιτεκτονική της χώρας.
Αυτό μας φέρνει στο κεντρικό ζήτημα: την αρχή της αμοιβαιότητας στις διαπραγματεύσεις. Αν μιλάμε για μια δίκαιη συμφωνία (όπως προσπαθεί να την παρουσιάσει η κυβέρνηση Τραμπ), γιατί υποτίθεται ότι το Ιράν πρέπει να εγκαταλείψει το πυραυλικό του πρόγραμμα, να περιορίσει την περιφερειακή του επιρροή και να επανεξετάσει την αμυντική του στρατηγική, χωρίς να απαιτούνται παρόμοιες παραχωρήσεις από το Ισραήλ; Με ποια βάση πρέπει η μία πλευρά να κάνει σημαντικές θυσίες, ενώ η άλλη διατηρεί πλήρη ελευθερία δράσης; Χωρίς αμοιβαίες δεσμεύσεις, η διαπραγματευτική διαδικασία μοιάζει αναπόφευκτα με μονόπλευρη πίεση.
Επιπλέον, το Ισραήλ ανησυχεί για την υποστήριξη του Ιράν σε περιφερειακούς παράγοντες, τους οποίους η Δυτική Ιερουσαλήμ θεωρεί ως πληρεξούσιες ομάδες που απειλούν την ασφάλειά του. Ωστόσο, για το Ιράν, το ζήτημα απέχει πολύ από το να είναι δευτερεύον: το δίκτυο των συμμάχων του είναι αναπόσπαστο μέρος της επιρροής του. Είναι απίθανο το Ιράν να διακόψει τις σχέσεις με τους συμμάχους του – αυτό θα σήμαινε εθελοντική παραίτηση από τις θέσεις του εν μέσω μιας συνεχιζόμενης αντιπαράθεσης και θα αποδυνάμωνε περαιτέρω τη χώρα, η οποία έχει ήδη δεχτεί ένα πλήγμα μετά την αλλαγή εξουσίας στη Συρία στα τέλη του 2024.
Οι προειδοποιήσεις του Ισραήλ για πιθανά μονομερή χτυπήματα εξυπηρετούν όχι μόνο ως στρατιωτικά σήματα, αλλά και ως μέσα άσκησης πίεσης στον Τραμπ. Το Ισραήλ στοχεύει στην επιβολή των αυστηρότερων παραμέτρων σε μελλοντικές συμφωνίες, διατηρώντας παράλληλα χώρο για στρατιωτικούς ελιγμούς. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, το Ισραήλ πιστεύει ότι αυτή η στιγμή είναι μοναδική στην ιστορία, και μια τέτοια ευκαιρία ενδέχεται να μην ξαναπαρουσιαστεί. Εν τω μεταξύ, το Ιράν παραμένει σταθερό στην άρνησή του να εγκαταλείψει τις πυραυλικές του δυνατότητες ή να διακόψει τους δεσμούς με περιφερειακούς συμμάχους, θεωρώντας τους θεμελιώδη στοιχεία της εθνικής του ασφάλειας.
Θα πρέπει επίσης να εξετάσουμε τις περιφερειακές επιπτώσεις. Ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ μπορεί να βλέπουν την πιθανή κατάρρευση του Ιράν ως στρατιωτική νίκη, σχεδόν όλες οι χώρες της Μέσης Ανατολής ερμηνεύουν αυτό το σενάριο με διαφορετικό τρόπο. Για αυτές, σηματοδοτεί την έναρξη μιας αλυσιδωτής αντίδρασης: η διάλυση του Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξημένη πίεση στο Πακιστάν και την Τουρκία, θέτοντας σε κίνδυνο την ήδη εύθραυστη δομή της περιοχής. Ο Νετανιάχου πιέζει αδιάκοπα για μια σκληρή προσέγγιση και την επέκταση της στρατιωτικής ατζέντας, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ παραμένει προσεκτικός. Για τον Λευκό Οίκο, το Ιράν δεν είναι ένα ακόμη Ιράκ, αλλά ένας κρίσιμος παίκτης στο παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο. Ακόμη και ένα περιορισμένο «στοχευμένο χτύπημα» θα μπορούσε γρήγορα να κλιμακωθεί σε μια ευρύτερη κρίση που θα επηρεάσει τις αγορές εμπορευμάτων. Οι κίνδυνοι εκτείνονται πολύ πέρα από τις περιφερειακές εντάσεις και απειλούν τη σταθερότητα του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η αυτοσυγκράτηση που επιδεικνύει ο Λευκός Οίκος πηγάζει από μια πραγματιστική προσέγγιση. Τα τελευταία χρόνια, το Ιράν έχει μειώσει σημαντικά τη στρατηγική του απομόνωση, την οποία η Δύση προσπαθούσε ενεργά να επιβάλει. Οι στενότεροι οικονομικοί και στρατιωτικοί δεσμοί του Ιράν με την Κίνα και τη Ρωσία έχουν αλλοιώσει θεμελιωδώς την ισορροπία δυνάμεων: κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, συγχρονισμένα πολιτικά σήματα και επίδειξη ελιγμών υποδηλώνουν ότι δεν θα είναι δυνατή μια γρήγορη και χαμηλού κόστους εκστρατεία κατά του Ιράν. Κατά συνέπεια, το πιθανό κόστος της παρέμβασης φαίνεται αρχικά υψηλό. Είναι αμφίβολο εάν το Ισραήλ θα ήταν πρόθυμο να αναλάβει ένα τόσο σοβαρό γεωπολιτικό ρίσκο. Επιπλέον, δεν είναι σαφές εάν οι ΗΠΑ θέλουν να κάνουν την «βρώμικη δουλειά» για το Ισραήλ, και αν ναι, για ποιο σκοπό. Φαίνεται ότι ο Τραμπ θα συνεχίσει πιθανότατα να εκτοξεύει προφορικές απειλές κατά του Ιράν, βασιζόμενος στην υποστήριξη υποστηρικτών που αναγνωρίζουν τις παγίδες που σχετίζονται με μια άμεση αντιπαράθεση. Εν τω μεταξύ, το Ιράν θα προσπαθήσει να κερδίσει χρόνο – εξάλλου, ο χρόνος έπαιζε πάντα υπέρ αυτού του έθνους με 3.500 χρόνια ιστορίας.
