Σε έναν από τους κορυφαίους αρχαιολογικούς χώρους θυσιών στην Sanxingdui, 11 βαθιά κόκκινες χάντρες παρέμειναν ανέγγιχτες για 3.000 χρόνια, ανάμεσα σε χάλκινα σκεύη, ελεφαντόδοντα και θραύσματα χρυσού. Πρόκειται για χάντρες από χαλκηδόνιο, ένα κόκκινο πολύτιμο λίθο που εκτιμήθηκε σε όλο τον αρχαίο κόσμο, από την κοιλάδα του Ινδού μέχρι τη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο. Ωστόσο, στην Κίνα, ο χαλκηδόνιος δεν ήταν ιδιαίτερα συνηθισμένος σε ταφές ελίτ μέχρι την ύστερη δυναστεία Δυτικών Zhou (περίπου 1046-771 π.Χ.). Τα παραδοσιακά κόκκινα χρώματα στην περιοχή αποδίδονταν από άλλα ορυκτά, όπως η ώχρα και ο κιννάβαρις. Το μακροχρόνιο αρχαιολογικό μυστήριο σχετικά με την παρουσία του σε έναν οικισμό της Εποχής του Χαλκού στην κοιλάδα Sichuan αρχίζει επιτέλους να ξεδιπλώνεται.
Παλαιότερες πεποιθήσεις θεωρούσαν ότι αυτές οι χάντρες έφταναν στην περιοχή μέσω δύο πιθανών διαδρομών: είτε μέσω των μεσαίων ρευμάτων του ποταμού Yangtze, είτε μέσω θαλάσσιων εμπορικών δικτύων από τη Νότια Ασία. Τώρα, όμως, οι κόκκινες χάντρες χαλκηδόνιου που βρέθηκαν στην Sanxingdui έχουν ανιχνευθεί από μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση: από τον Βορρά. Αυτό σύμφωνα με μια ομάδα ερευνητών από την Κινεζική Ακαδημία Επιστημών και το Επαρχιακό Ινστιτούτο Πολιτιστικών Κειμηλίων και Αρχαιολογίας του Sichuan, οι οποίοι δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στις 2 Φεβρουαρίου στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).
Η Sanxingdui, στην Guanghan, μια πόλη της νοτιοδυτικής επαρχίας Sichuan, είναι ένας 3.000 ετών αρχαιολογικός χώρος της αρχαίας πολιτισμού Shu, ο οποίος βρίσκεται στον προσωρινό κατάλογο της UNESCO για την Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά. Οι οκτώ θολωτοί λάκκοι της περιέχουν σκόπιμα σπασμένα και καμένα αντικείμενα υψηλής αξίας – χαλκό, ελεφαντόδοντο, χρυσό, κοχύλια και αχάτη – αντιπροσωπεύοντας το ανώτατο επίπεδο υλικού πολιτισμού της εποχής τους και προσφέροντας ένα σπάνιο, ανέγγιχτο αρχαιολογικό πλαίσιο.
Κάποιοι μελετητές υποστήριζαν επί μακρόν ότι οι χάντρες χαλκηδόνιου της Sanxingdui έφτασαν στην κοιλάδα Sichuan είτε μέσω της περιοχής του μέσου Yangtze, είτε μέσω της διαδρομής γνωστής ως Νότιος Δρόμος του Μεταξιού. Αυτή η υπόθεση έχει πλέον ανατραπεί. «Έχουμε επενδύσει τεράστια προσπάθεια στην έρευνα των πηγών χαλκηδόνιου σε όλη την Κίνα και τις γειτονικές περιοχές – Ταϊλάνδη, Μογγολία, Μπαγκλαντές και Ινδία», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας Tang Zihua, αναπληρωτής καθηγητής στο Ινστιτούτο Γεωλογίας και Γεωφυσικής της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών. «Έχουμε πλέον δημιουργήσει την πιο ολοκληρωμένη γεωχημική βάση δεδομένων για αυτό το υλικό στη χώρα», πρόσθεσε ο Tang, ο οποίος παρουσίασε τα ευρήματα για πρώτη φορά στο Συνέδριο Sanxingdui τον Σεπτέμβριο.
Η ερευνητική ομάδα συγκέντρωσε 300 γεωλογικά δείγματα από 27 ορυκτές πηγές σε όλη την Κίνα, την Ινδία, τη Μογγολία και το Μπαγκλαντές, προκειμένου να δημιουργήσει την πρώτη μεγάλης κλίμακας, τυποποιημένη γεωχημική βιβλιοθήκη αναφοράς για χαλκηδόνιο στην Ανατολική Ασία. Για κάθε δείγμα, μέτρησαν 57 ιχνοστοιχεία – όπως λίθιο, βηρύλλιο, τιτάνιο, σίδηρο και ουράνιο – για να καθορίσουν ένα διαγνωστικό χημικό αποτύπωμα. Σύμφωνα με την εργασία στο PNAS, το προκύπτον μοντέλο διέκρινε τέσσερις κύριες περιοχές προέλευσης – τη Νότια Ασία, τη Νότια Κίνα, την Οροσειρά της Κεντρικής Ασίας και τα Όρη Yan – με το μοντέλο να ταξινομεί σωστά πάνω από το 90% των δειγμάτων.
«Επτά από τις 11 χάντρες ταυτοποιήθηκαν ξεκάθαρα ως προερχόμενες από τα Όρη Yan στη βόρεια Βόρεια Κίνα», δήλωσε ο Tang στο συνέδριο. «Τρεις άλλες δείχνουν προς την Οροσειρά της Κεντρικής Ασίας – μια τεράστια περιοχή που εκτείνεται από τις οροσειρές Greater και Lesser Khingan στο Heilongjiang δυτικά, μέσω του Μογγολικού Οροπεδίου». Η ομάδα ανέλυσε επίσης χάντρες χαλκηδόνιου από άλλους αρχαιολογικούς χώρους στην Κίνα. Παρόλο που βρέθηκαν σε μέρη πολύ μακριά και με ριζικά διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια, οι χάντρες μοιράζονταν το ίδιο διακριτικό «βόρειο αποτύπωμα».
«Αυτό σημαίνει ότι ήδη από 3.000 χρόνια πριν, οι αρχαίοι άνθρωποι του Shu είχαν ήδη σχηματίσει σταθερά, ανθεκτικά κανάλια υλικής ανταλλαγής με τα απομακρυσμένα βόρεια λιβάδια και το Οροπέδιο Loess», είπε ο Tang, αναφερόμενος σε εμπορικούς εταίρους του Shu σε απόσταση άνω των 1.600 χλμ. Εξέφρασε την πιθανότητα ότι, την εποχή που χρησιμοποιούνταν οι θολωτοί λάκκοι της Sanxingdui, είχε ήδη αναδειχθεί ένα κοινό δίκτυο υλικής ανταλλαγής – ένα που υπερέβαινε περιφερειακά και πολιτισμικά σύνορα. Μια μοναδική χάντρα χαλκηδόνιου, σκαμμένη τυχαία στα Όρη Yan ή στο Μογγολικό Οροπέδιο, συλλέχθηκε, εμπορεύτηκε και ταξίδεψε μακριά. Από μια εποχή κατά την οποία απουσίαζαν σε μεγάλο βαθμό οι γραπτές καταγραφές, αυτά τα κόκκινα αντικείμενα κύρους λειτουργούν ως συντεταγμένες που αναβοσβήνουν σε έναν αχαρτογράφητο χάρτη, πιστοποιώντας τη συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ απομακρυσμένων γεωπολιτικών οντοτήτων.
Οι χάντρες από τους θολωτούς λάκκους ήταν κατασκευασμένες πολύ πιο προσεκτικά από αυτές που βρέθηκαν στα κατάλοιπα του εργαστηρίου νεφρίτη της Sanxingdui. «Είμαι όλο και πιο διατεθειμένος να πιστεύω ότι οι χάντρες από τους θολωτούς λάκκους εισήχθησαν ως τελικά προϊόντα», είπε. «Ήρθαν στην Sanxingdui έτοιμες, χρησιμοποιήθηκαν σε τελετουργικά πλαίσια και τελικά εναποτέθηκαν στους λάκκους». Ο Tang πρόσθεσε ότι η τεχνική γεωχημικής αποτύπωσης που αναπτύχθηκε για αυτή τη μελέτη θα μπορούσε να εφαρμοστεί και αλλού στον κόσμο για τον προσδιορισμό της προέλευσης άλλων αρχαίων κρυσταλλικών χαλαζιακών τεχνουργημάτων, όπως ο αχάτης και ο ίασπις, ανοίγοντας νέα σύνορα για τη μελέτη ιχνοστοιχείων στις αρχαίες εμπορικές οδούς. [PLACEHOLDER_1 url=https://www.youtube.com/watch?v=sK7ii6DGpa4]
