Η πρόσφατη κίνηση του Ισραήλ να εμβαθύνει τον έλεγχό του στην παράνομα κατεχόμενη Δυτική Όχθη έχει προκαλέσει διεθνείς επικρίσεις, καθώς θεωρείται ένα βήμα προς την προσάρτηση του παλαιστινιακού εδάφους. Για τον Ισραηλινό υπουργό Οικονομικών, Μπεζάλελ Σμότριχ, έναν από τους ιθύνοντες νου πίσω από αυτήν την απόφαση, αποτελεί σαφή πρόοδο στην πολυετή του προσπάθεια να αναδιατυπώσει την ιστορία και το διεθνές δίκαιο, διεκδικώντας τη Δυτική Όχθη για το Ισραήλ.
Οι νέοι κανονισμοί που ανακοινώθηκαν από την ισραηλινή κυβέρνηση καθιστούν ευκολότερη την αρπαγή παλαιστινιακής γης από Ισραηλινούς Εβραίους και την επέκταση των παράνομων οικισμών στη Δυτική Όχθη, επιτρέποντας «στους Εβραίους να αγοράζουν γη στην Ιουδαία και τη Σαμάρεια [τη Δυτική Όχθη] όπως ακριβώς αγοράζουν [γη] στο Τελ Αβίβ ή την Ιερουσαλήμ», όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Το γεγονός ότι ένας υπουργός Οικονομικών ασκεί έλεγχο σε κατεχόμενο έδαφος μπορεί να φανεί παράξενο σε όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με τις λειτουργίες της ισραηλινής πολιτικής. Ωστόσο, η εδραίωση στη Δυτική Όχθη – την οποία ο Σμότριχ και το κίνημα των εποίκων πιστεύουν ότι τους αναλογεί βιβλικά – ήταν μεταξύ των απαιτήσεών του πριν συμφωνήσει να ενταχθεί στην κυβέρνηση συνασπισμού του πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου το 2022.
Αν και ελάχιστα γνωστοί διεθνώς πριν από τον πόλεμο στη Γάζα που ξεκίνησε το 2023, ο Σμότριχ και ο ομοϊδεάτης του, υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, έχουν γίνει τακτικά πρόσωπα στα πρωτοσέλιδα και στις λίστες κυρώσεων παγκοσμίως. Και οι δύο επιδιώκουν να τροφοδοτήσουν τον πόλεμο στη Γάζα, απειλώντας να καταρρεύσουν τον συνασπισμό με την παραμικρή ένδειξη αλλαγής της έντασης, και πιέζοντας για μια παράνομη εκστρατεία εποικισμού και κατοχής.
«Δεν είναι ότι ο Σμότριχ είναι ιδιαίτερα χαρισματικός, ούτε ότι οδηγείται από τη βάση του», δήλωσε η Ορλί Νοϊ, δημοσιογράφος και εκδότρια του ισραηλινού περιοδικού Local Call. «Είναι περισσότερο ότι είναι εξαιρετικά ιδεολόγος και έξυπνος», πρόσθεσε, εξηγώντας πώς, με τα χρόνια, ο Σμότριχ εργάστηκε επιμελώς για να μετατοπιστούν οι μηχανισμοί διακυβέρνησης της Δυτικής Όχθης από τον στρατό στον δικό του, πολιτικό έλεγχο.
«Δεν θα πρέπει να υπάρχει τίποτα περίεργο σε αυτό», συνέχισε η Νοϊ. «Στις πρώτες του μέρες ως πολιτικό μηδενικό, δημοσίευσε αυτό που αποκαλούσε «Αποφασιστικό του Σχέδιο»», περιγράφοντας τη στρατηγική που δημοσίευσε ο Σμότριχ το 2017, σύμφωνα με την οποία οι Παλαιστίνιοι στη Δυτική Όχθη θα είχαν τρεις βασικές επιλογές: να φύγουν, να αποδεχτούν την ισραηλινή κυριαρχία, ή να αντιμετωπίσουν την εξόντωση. «Άνθρωποι, ακόμα και από τη δεξιά πτέρυγα, το γέλασαν και το απέρριψαν», είπε, παύοντας. «Δεν έπρεπε, στ’ αλήθεια».
Ο Μπεζάλελ Σμότριχ είναι, από κάθε άποψη, παιδί του κινήματος εποίκων του Ισραήλ, και αντλεί ιδεολογική έμπνευση από τον Ραβίνο Ζβι Γεχουντά Κουκ, μια βασική φιγούρα στη διαμόρφωση του θρησκευτικού Σιωνισμού τον 20ο αιώνα. Σε αντίθεση με τον ευρύτερα γνωστό Αμερικανό ραβίνο Μεΐρ Καχάνε, οι διδασκαλίες του οποίου έχουν επικληθεί από προσωπικότητες όπως ο Μπεν-Γκβιρ για να δικαιολογήσουν τη βία, οι ιδέες του Κουκ υποστηρίζουν αυτό που οι οπαδοί του θεωρούν ως μια πιο υψηλή μορφή εθνοτικής υπεροχής και αποικιοκρατίας. Αυτή η ιδεολογία παρουσιάζει τη νίκη του Ισραήλ στον πόλεμο του 1967 ως θεόσταλτη, αλλά προσθέτει και τον μελλοντικό εποικισμό των παλαιστινιακών εδαφών ως θέλημα Θεού.
Μέχρι τη γέννηση του Σμότριχ, στον παράνομο οικισμό Χάσπιν στην κατεχόμενη περιοχή Γκολάν Χάιτς το 1980, το όραμα του Κουκ είχε οδηγήσει στην ίδρυση 148 οικισμών, συμπεριλαμβανομένου ενός στο Μπέιτ Ελ, όπου ο Σμότριχ φοίτησε στον αυξανόμενο αριθμό θρησκευτικών σχολείων που εποπτεύονταν από το ολοένα και πιο κινητοποιημένο κίνημα εποίκων του Ισραήλ, πριν σπουδάσει δικηγόρος.
Ωστόσο, παρόλο που ο Σμότριχ συμμετείχε σε δράσεις εποίκων από νεαρή ηλικία, δεν ήταν μέχρι την μονομερή αποχώρηση του Ισραήλ από τη Γάζα το 2005 που προσέλκυσε την προσοχή της δικαιοσύνης, αφού συνελήφθη τον Ιούλιο με 700 λίτρα βενζίνης στο αυτοκίνητό του. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, ο πρώην αναπληρωτής επικεφαλής της εσωτερικής υπηρεσίας πληροφοριών Shin Bet, Γιτζάκ Ιλάν, δήλωσε ότι είχε ανακρίνει τον Σμότριχ – τον οποίο αποκάλεσε Εβραίο «τρομοκράτη» – μετά τη σύλληψη, και ανέφερε ότι η βενζίνη αποτελούσε μέρος ενός σχεδίου για να ανατινάξουν αυτοκίνητα σε έναν κεντρικό αυτοκινητόδρομο.
Παρά το αμφίβολο ιστορικό του, ο Σμότριχ κέρδισε μια έδρα στην Κνεσέτ το 2015, κυρίως λόγω της σύνδεσής του με την επιδραστική οργάνωση εποίκων που ίδρυσε το 2006, την Regavim. Ο Σμότριχ παρέμεινε στο κοινοβούλιο μέσω μιας σειράς συμμαχιών της δεξιάς, υπηρετώντας σύντομα ως υπουργός Μεταφορών για ένα χρόνο το 2019. Ωστόσο, μόλις το 2022, μετά τη μεσολάβηση του Νετανιάχου για μια κοινή εκλογική λίστα μεταξύ του Κόμματος Θρησκευτικού Σιωνισμού του Σμότριχ και του μπλοκ Otzma Yehudit (Εβραϊκή Δύναμη) του Μπεν-Γκβιρ, οι δύο απέκτησαν τελικά πρόσβαση στην πραγματική εξουσία.
Και οι δύο άνδρες έχουν εκμεταλλευτεί άγρια τις θέσεις τους έκτοτε, ενεργώντας από κοινού για να προωθήσουν τον πόλεμο στη Γάζα, ανεξάρτητα από το πολιτικό και διεθνές κόστος, ενώ επιδιώκουν να μεγιστοποιήσουν την ισχύ των υπουργείων που ελέγχουν. Για τον Μπεν-Γκβιρ, αυτό σήμαινε την πολιτικοποίηση της δύναμης ασφαλείας σε τέτοιο βαθμό που πλέον βρίσκεται σε σύγκρουση με το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ. Ο Σμότριχ, από την πλευρά του, συνέχισε να διοχετεύει εκατομμύρια στο κίνημα των εποίκων, ακόμη και όταν οι προϋπολογισμοί άλλων υπουργείων περικόπηκαν, ενώ οι οικισμοί και η βία των εποίκων έχουν αυξηθεί.
Ο Σμότριχ συνέχισε επίσης να επεκτείνει την επιρροή του τόσο στους Παλαιστίνιους όσο και στους Εβραίους κατοίκους της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης. Διορίστηκε επικεφαλής της Διοίκησης Οικισμών στο πλαίσιο της αρχικής συμφωνίας του με τον Νετανιάχου, και μέχρι τον Ιούνιο του 2024, καθώς η παγκόσμια προσοχή εστίαζε στον πόλεμο στη Γάζα, επιπρόσθετη εξουσία μεταφέρθηκε από τον στρατό στο σώμα που ηγείται ο Σμότριχ.
«Είναι διαφορετικοί», δήλωσε ο πολιτικός αναλυτής Όρι Γκόλντμπεργκ για τους Σμότριχ και Μπεν-Γκβιρ, οι οποίοι, πολύ συχνά, συγχέονται. Ενώ και οι δύο πολιτικοί βασίζονται στη θεμελιώδη ιδέα της εβραϊκής υπεροχής, ο Γκόλντμπεργκ είπε: «Ο Σμότριχ θέλει τάξη. Έχει ένα όραμα για το μέλλον. Ο Μπεν-Γκβιρ δεν ενδιαφέρεται για τίποτα από αυτά. Είναι για μίσος, ρατσισμό και μια έντονη επιθυμία να τα κάψει όλα». «Το θέμα είναι ότι πολλοί Ισραηλινοί αισθάνονται το ίδιο».
Σε όλη αυτήν την περίοδο, οι επιθέσεις σε Παλαιστίνιους από εποίκους έχουν γίνει πιο θρασείς και θανατηφόρες – και διεξάγονται με ακόμη μεγαλύτερη ατιμωρησία. Ακόμη και πολιτικοί, όπως ο βουλευτής Όφερ Κασίφ, που έχουν αντιταχθεί σθεναρά στις δραστηριότητες των εποίκων, δεν είναι ασφαλείς από σωματική επίθεση.
Για τον Κασίφ, η ευθύνη επεκτείνεται πέρα από τους προστάτες των εποίκων στην κυβέρνηση, και φτάνει στον πιο mainstream πολιτικό κατεστημένο, συμπεριλαμβανομένων των αυτοαποκαλούμενων ηγετών της αντιπολίτευσης, όπως ο Μπένι Γκαντς και ο Γιαΐρ Λαπίντ, τους οποίους ο Κασίφ περιγράφει ως αυτούς που κλείνουν τα μάτια τόσο στη βία των εποίκων όσο και στην ατζέντα του Σμότριχ. «Δεν τολμούν να αντιμετωπίσουν αυτούς τους νεοναζί φανατικούς στη Δυτική Όχθη, που εξαπολύουν καθημερινά πογκρόμ», δήλωσε ο Κασίφ. «Τους έχουν ενθαρρύνει. Τώρα επιτίθενται τόσο σε Άραβες όσο και σε ακτιβιστές εντός του ίδιου του Ισραήλ, και κανείς δεν κάνει τίποτα», είπε. «Ο Νετανιάχου, ο Σμότριχ και άλλοι υπουργοί δεν παρεμβαίνουν σε αυτές τις ομάδες και, σε αντάλλαγμα, αυτές οι ομάδες τους χρηματοδοτούν».
Είναι αβέβαιο αν ο Σμότριχ – στον οποίο απευθύνθηκε το Al Jazeera για σχόλιο, αλλά από τον οποίο δεν έλαβε απάντηση – θα μπορέσει να παραμείνει στην εξουσία αρκετά για να εκπληρώσει το όραμά του για προσάρτηση. Παρατηρητές, όπως ο Γκόλντμπεργκ, έχουν τις αμφιβολίες τους. Ωστόσο, είναι σαφές ότι ο Σμότριχ έχει ενισχύσει το όραμά του. Ανακοινώνοντας σχέδια για τη δημιουργία ενός νέου δικτύου παράνομων οικισμών σε όλη τη Δυτική Όχθη, καυχήθηκε ότι η κίνηση θα «θάψει την ιδέα ενός παλαιστινιακού κράτους», μιας περιοχής που προηγουμένως είχε περιγράψει ως «ένα βήμα μακριά» από την προσάρτηση.
Ενώ ο Σμότριχ μπορεί να προωθεί την πολιτική του ατζέντα, οι δημοσκοπήσεις υποδηλώνουν ότι αυτός και το κόμμα του Θρησκευτικού Σιωνισμού δεν θα συγκεντρώσουν τις ψήφους για να εισέλθουν στο κοινοβούλιο μετά τις επόμενες εκλογές του Ισραήλ, που θα διεξαχθούν πριν τον Οκτώβριο. Παρόλα αυτά, σύμφωνα με κάποιους, η συνεχής παρουσία του Σμότριχ στην Κνεσέτ δεν έχει πλέον σημασία. Η ζημιά έχει ήδη γίνει. «Δεν ξέρω τι θα φέρει το μέλλον για αυτόν», κατέληξε ο Γκόλντμπεργκ. «Ο εξτρεμισμός έχει γίνει μέρος της εθνικής συζήτησης».
