Το αιώνιο ερώτημα «ποιος κυβερνά» βρίσκει έντονη έκφραση στη σημερινή αντιπαλότητα ΗΠΑ-Κίνας. Καθώς οι δύο δυνάμεις ανταγωνίζονται, η αντίθεση μεταξύ της διακυβέρνησης από τεχνοκράτες στην Κίνα και της κυριαρχίας των δικηγόρων στις Ηνωμένες Πολιτείες διαμορφώνει την αντίστοιχη πορεία ανάπτυξης κάθε χώρας.
Η Κίνα ετοιμάζεται να εγκρίνει το 15ο πενταετές σχέδιό της, το οποίο θα καθορίσει τους στόχους και τις στρατηγικές ανάπτυξης έως το 2030. Δίνει προτεραιότητα σε κρίσιμες τεχνολογικές ανακαλύψεις και βιομηχανική ολοκλήρωση.
Εν τω μεταξύ, στον πρώτο χρόνο της θητείας της διοίκησης Trump, οι ΗΠΑ έχουν αντιμετωπίσει πάνω από 600 αγωγές και προσπάθειες περικοπής χρηματοδότησης για ερευνητικά πανεπιστήμια και ιδρύματα όπως το Harvard University και τα National Institutes of Health. Τα αμερικανικά δικαστήρια έχουν γίνει ολοένα και περισσότερο πεδία πολιτικών και ρυθμιστικών διαφορών. Η αντίθεση αυτή αναδεικνύει πώς τα επαγγελματικά υπόβαθρα των πολιτικών ελίτ επηρεάζουν τις προσεγγίσεις διακυβέρνησής τους.
Η νέα βάση δεδομένων “China-US Leadership at a Glance”, η οποία περιλαμβάνει τα 376 μέλη της ισχυρής Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος και 173 Αμερικανούς ηγέτες – συμπεριλαμβανομένων μελών του υπουργικού συμβουλίου, γερουσιαστών και κυβερνητών πολιτειών – αποκαλύπτει βαθιές διαφορές στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές προελεύσεις των υψηλόβαθμων πολιτικών ελίτ και στις δύο χώρες.
Το πρώτο εντυπωσιακό μοτίβο σε αυτή τη σύγκριση είναι η κυριαρχία των τεχνοκρατών στην Κίνα. Οι πολιτικές ελίτ με εξειδικευμένη εκπαίδευση και επαγγελματική εμπειρία στη μηχανική ή τις φυσικές επιστήμες κυριαρχούν στο κινεζικό πολιτικό σύστημα. Υπάρχουν 81 τεχνοκράτες μεταξύ των πλήρων μελών της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος, αποτελώντας το 39,5% αυτού του ανώτατου οργάνου λήψης αποφάσεων.
Το ποσοστό των τεχνοκρατών βρίσκεται αυτήν τη στιγμή στο υψηλότερο επίπεδό του εδώ και δύο δεκαετίες, μια ανάκαμψη από σταδιακή μείωση κατά την εποχή του Hu Jintao, ιδίως μετά το 17ο συνέδριο του κόμματος το 2007. Αυτή η αντιστραμμένη τάση αντικατοπτρίζει την ανανεωμένη στρατηγική έμφαση της Κίνας στην επιστήμη και την τεχνολογική καινοτομία.
Ενώ η πρώτη ομάδα Κινέζων τεχνοκρατών είχε κυρίως ειδίκευση στην ηλεκτρολογία και την πολιτική μηχανική, οι σημερινοί τεχνοκράτες διαθέτουν εξειδίκευση στην τεχνητή νοημοσύνη (AI), τους ημιαγωγούς, την αεροδιαστημική, τις περιβαλλοντικές επιστήμες και τη βιολογία.
Είναι έτοιμοι να οδηγήσουν την επιδίωξη της Κίνας για «νέες ποιοτικές παραγωγικές δυνάμεις» και τεχνολογική αυτονομία εν μέσω εντεινόμενων εξαγωγικών ελέγχων από τις ΗΠΑ. Για παράδειγμα, ο γραμματέας του κόμματος του Chongqing, Yuan Jiajun, ηγήθηκε του κινεζικού διαστημικού προγράμματος. Ο Cao Shumin, επικεφαλής της Εθνικής Διοίκησης Ραδιοτηλεόρασης και πρώην αναπληρωτής διευθυντής της Κεντρικής Επιτροπής για Υποθέσεις Κυβερνοχώρου, είναι κορυφαίος ειδικός στην τεχνολογική καινοτομία και τις τηλεπικοινωνίες.
Η έλλειψη ηγετών με επιστημονικό και τεχνολογικό υπόβαθρο στο πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ είναι εντυπωσιακή. Μόλις πέντε (ή 2,9%) από τους κορυφαίους πολιτικούς ηγέτες τους (γερουσιαστές, κυβερνήτες και μέλη υπουργικού συμβουλίου) είχαν σπουδάσει μηχανική και φυσικές επιστήμες και είχαν επαγγελματική εμπειρία στην επιστήμη και την τεχνολογία. Μεταξύ αυτών των πέντε, οι περισσότεροι είχαν εξασκήσει το επάγγελμα νωρίς στην καριέρα τους, αλλά γρήγορα μεταπήδησαν στις επιχειρήσεις ή την πολιτική.
Ο γερουσιαστής των ΗΠΑ από την Καλιφόρνια, Alex Padilla, εργάστηκε για λίγο ως μηχανικός αεροσκαφών αφού αποφοίτησε από το Massachusetts Institute of Technology το 1994, αλλά ορκίστηκε μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου του Λος Άντζελες το 1999. Ο κυβερνήτης της Μοντάνα, Greg Gianforte, εργάστηκε στα Bell Laboratories πριν ιδρύσει τη δική του εταιρεία το 1986 και την πουλήσει για 10 εκατομμύρια δολάρια οκτώ χρόνια αργότερα.
Η κινεζική τεχνοκρατική τάση μεταξύ των πολιτικών ελίτ μπορεί να ανιχνευθεί στις εκπαιδευτικές τους ρίζες. Υπάρχουν τρεις φορές περισσότεροι φοιτητές φυσικών επιστημών και μηχανικής μεταξύ των Κινέζων ηγετών από ό,τι μεταξύ των Αμερικανών ομολόγων τους. Εν τω μεταξύ, οι Αμερικανοί ηγέτες με πτυχίο νομικής υπερτερούν κατά πολύ των Κινέζων ομολόγων τους. Σχεδόν οι μισοί Αμερικανοί πολιτικοί ηγέτες έχουν μεταπτυχιακό δίπλωμα νομικής, και οι περισσότεροι είχαν ασκήσει τη δικηγορία πριν ασχοληθούν με την πολιτική.
Η συντριπτική προτίμηση της νομικής επιστήμης έναντι της μηχανικής και των φυσικών επιστημών μεταξύ των Αμερικανών πολιτικών ηγετών είναι επίσης εμφανής στην επιδίωξη διδακτορικών τίτλων. Μόλις το 2,9% των Αμερικανών πολιτικών ηγετών κατέχει διδακτορικό, ενώ πάνω από το 40% κατέχει τίτλους Juris Doctor. Εν τω μεταξύ, πάνω από το 40% των Κινέζων πολιτικών ηγετών κατέχει διδακτορικό και μόνο 14 (8,5%) κατέχει ισοδύναμο πτυχίο νομικής, σύμφωνα με τη βάση δεδομένων μας. Ο λόγος των κατόχων διδακτορικού μεταξύ των μελών της Κεντρικής Επιτροπής – τόσο σε συνολικό αριθμό όσο και σε όσους ολοκλήρωσαν πλήρους φοίτησης σπουδές για τους διδακτορικούς τους τίτλους – βρίσκεται σε ιστορικό υψηλό.
Ενώ η νομική εκπαίδευση ενισχύει τη δίκαιη διαδικασία, η υπερβολική εκπροσώπηση δικηγόρων στην αμερικανική πολιτική τροφοδοτεί επίσης την πόλωση και το αδιέξοδο. Στην πολιτική, οι δικηγόροι τείνουν να εφαρμόζουν ανταγωνιστική νομική και γραφειοκρατική πολιτική διαδικασιών. Η έλλειψη τεχνοκρατών στο Κογκρέσο περιορίζει την κατανόηση των νομοθετών σε θέματα αιχμής της τεχνολογίας.
Υπάρχουν λίγοι πραγματικοί τεχνοκράτες στην Επιτροπή Εμπορίου, Επιστήμης και Μεταφορών της Γερουσίας των ΗΠΑ. Αυτή η έλλειψη εσωτερικής επιστημονικής και τεχνολογικής εξειδίκευσης καθιστά τη χάραξη πολιτικής ευάλωτη στην πίεση από ομάδες ειδικών συμφερόντων. Κορυφαίοι επιστήμονες και μηχανικοί συνήθως καταλαμβάνουν θέσεις σε τεχνολογικές εταιρείες ή επενδυτικές εταιρείες, αντί να εισέρχονται στη δημόσια υπηρεσία.
Αντίθετα, από τη σύλληψη του Deng Xiaoping για την επιστήμη και την τεχνολογία ως πρωταρχικές παραγωγικές δυνάμεις μέχρι την αγκαλιά των «νέων ποιοτικών παραγωγικών δυνάμεων» από τον Πρόεδρο Xi Jinping, η Κίνα έχει εκπαιδεύσει και αναδείξει γενιές τεχνοκρατών για να επιτύχει άλματα στην επιστήμη και την τεχνολογία τα τελευταία 40 χρόνια. Η πραγματιστική και πειθαρχημένη λήψη αποφάσεων των τεχνοκρατών έχει καταστήσει την Κίνα κόμβο καινοτομίας και κατασκευαστική υπερδύναμη.
Ενώ κανένα σύστημα δεν είναι τέλειο, μια σωστή ισορροπία στην επαγγελματική σύνθεση των φορέων χάραξης πολιτικής θα μπορούσε να είναι το κλειδί της επιτυχίας και για τις δύο χώρες. Καθώς ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump ζητά την αναζωογόνηση της μεταποίησης, η εκπαίδευση περισσότερων μηχανικών και η ανάδειξή τους στα ανώτατα κυβερνητικά επίπεδα θα ήταν ένα καλό βήμα.
Για την Κίνα, η ενίσχυση του κράτους δικαίου είναι επίσης σύμφωνη με το όραμα της κυβέρνησης για επίτευξη εκσυγχρονισμού έως το 2035. Τελικά, οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις αυτών των αντικρουόμενων μοντέλων διακυβέρνησης μπορούν να αξιολογηθούν μόνο μέσω της απόδοσής τους και της ικανότητάς τους να προσαρμόζονται σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.
