Σε ένα ατμοσφαιρικό σκηνικό, ένα φλαμανδικό κάστρο του 16ου αιώνα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συναντώνται την Πέμπτη με σκοπό να βρουν λύσεις σε οικονομικές εντάσεις που ταλανίζουν την Ευρώπη εδώ και αιώνες: την πάλη ανάμεσα στο ελεύθερο εμπόριο και τον προστατευτισμό, την ολοκλήρωση και την εθνική κυριαρχία.
Στην ημερήσια διάταξη περιλαμβάνονται καίρια ζητήματα, όπως πώς θα δοθεί ώθηση στην ευρωπαϊκή οικονομία, αν θα εκδοθεί κοινό χρέος και πόσο μακριά θα φτάσουν οι προμήθειες “αγοράστε Ευρώπη” (buy Europe), οι οποίες αποσκοπούν στον περιορισμό της εξάρτησης από την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Επτά χρόνια μετά την πρώτη διακήρυξη της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για μια “γεωπολιτική Ευρώπη”, η συνάντηση αποτελεί μια κρίσιμη δοκιμασία για το πόσο μακριά είναι διατεθειμένο το μπλοκ να απομακρυνθεί από τις αρχές του ελεύθερου εμπορίου, ειδικά μετά από έναν χρόνο όπου φάνηκε να είναι από τους λίγους που τηρούν τους κανόνες.
“Αλλάζουμε το οικονομικό μας DNA. Για δεκαετίες χτίζαμε την ανάπτυξή μας πάνω στο ανοιχτό εμπόριο και τις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας”, δήλωσε ο Ντράγκος Τουντοράκε, διπλωματικός σύμβουλος του επιτρόπου Βιομηχανίας της ΕΕ, Στεφάν Σεζουρνέ. “Σήμερα πρέπει να παρέμβουμε πολύ περισσότερο, όχι μόνο για να διευκολύνουμε και να επιταχύνουμε, αλλά και για να προστατεύσουμε τη βιομηχανία μας από συμπεριφορές που διαβρώνουν τη βιομηχανική μας βάση”, πρόσθεσε ο Τουντοράκε σε εκδήλωση στις Βρυξέλλες την περασμένη εβδομάδα.
Η κατάσταση δεν θα μπορούσε να είναι πιο επείγουσα, καθώς η Ευρώπη αγωνίζεται να αποφύγει να βρεθεί “σφιγμένη” ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις του κόσμου. Οι ΗΠΑ αποσύρουν την “ασφάλεια” που προσέφεραν στην Ευρώπη, απαιτώντας στρατιωτική ενίσχυση στην ήπειρο που δεν έχει παρατηρηθεί από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Έχουν επίσης απειλήσει να “οπλίσουν” τις τεχνολογικές εξαρτήσεις της ΕΕ, οδηγώντας σε έντονο άγχος για την καθυστέρηση της Ευρώπης στην ανάπτυξη της υψηλής τεχνολογίας.
Η Κίνα, εν τω μεταξύ, θεωρείται ότι αποτελεί οξεία απειλή για τη βιομηχανική βάση της Ευρώπης, με παρατηρητές να ζητούν επείγουσα δράση, αν θέλει να αποφύγει την καταστροφή. Μια έντονη συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη σχετικά με το τι πρέπει να κάνει οι Βρυξέλλες. “Οι πολιτικές της Κίνας απειλούν να υπονομεύσουν τις βιομηχανικές βάσεις τόσο των ανεπτυγμένων όσο και των αναπτυσσόμενων χωρών – μεγάλες απώλειες θέσεων εργασίας στην ΕΕ είναι ήδη ένα αποτέλεσμα και άλλες περιοχές, όπως η ASEAN, ανησυχούν ακόμη περισσότερο”, έγραψαν αναλυτές στο Mercator Institute for China Studies. “Για να αποφευχθεί περαιτέρω ζημιά στις βιομηχανικές τους βάσεις, οι κυβερνήσεις πρέπει να βασίζονται ακόμη περισσότερο στα εργαλεία εμπορικής άμυνας και να αναπτύξουν περισσότερη εγχώρια παραγωγική ικανότητα σε κρίσιμους τομείς.”
Πουθενά ο αντίκτυπος δεν είναι πιο εμφανής από ό,τι στη Γερμανία, την “βιομηχανική δύναμη” της Ευρώπης, όπου πολλοί σημαντικοί τομείς φοβούνται ότι συνθλίβονται από Κινέζους ανταγωνιστές. Ερευνητές από το Rhodium Group διαπίστωσαν ότι οι γερμανικές εξαγωγές προς την Κίνα είχαν μειωθεί κατά 23% από την κορύφωσή τους το 2022, με το ποσοστό να αυξάνεται στο εκπληκτικό 66% για τα αυτοκίνητα. “Για να τεθεί η συνολική μείωση των εξαγωγών σε προοπτική, εάν η μέση ετήσια πτώση των τελευταίων τριών ετών συνεχιζόταν για άλλα τρία, οι γερμανικές εξαγωγές προς την Κίνα θα έπεφταν περίπου στα 63 δισεκατομμύρια ευρώ (75 δισεκατομμύρια δολάρια) έως το 2028, πολύ κάτω από το επίπεδο των γερμανικών εξαγωγών προς την Αυστρία ή την Ελβετία, χώρες με πληθυσμούς μόλις το 0,6% του μεγέθους της Κίνας”, ανέφεραν οι ερευνητές του Rhodium.
Για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προσπαθήσει να προτείνει έναν νόμο για τον Βιομηχανικό Επιταχυντή (Industrial Accelerator Act) αρκετές φορές φέτος, αλλά η δημοσίευσή του καθυστερεί συνεχώς λόγω διαφωνιών των αξιωματούχων για το περιεχόμενο. Σύμφωνα με ένα διέρρευσε προσχέδιο, ο νόμος θα επιδιώξει να ενισχύσει τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες, εισάγοντας σε ορισμένες περιπτώσεις προδιαγραφές “made in Europe” σε βασικούς τομείς. Ο νόμος θα αυστηροποιήσει σημαντικά τις προϋποθέσεις για τις κινεζικές εταιρείες που πωλούν στην Ευρώπη για την “πράσινη μετάβαση”. Μεγάλες δημόσιες συμβάσεις και επιδοτήσεις για χάλυβα, τσιμέντο, ηλεκτρικά οχήματα και εξοπλισμό καθαρής τεχνολογίας θα συνδεθούν με κανόνες περιεχομένου “made in Europe”, αποκλείοντας τα περισσότερα κινεζικά προϊόντα.
Αν το Πεκίνο περιορίσει τις εξαγωγές βασικών πρώτων υλών, οι κινεζικές εταιρείες θα μπορούσαν να εξαναγκαστούν να καταθέσουν φυσικά αποθέματα σε αποθήκες της ΕΕ πριν από την πώλησή τους στην Ένωση. Νέοι επενδυτικοί κανόνες θα οριοθετήσουν ξένες συμμετοχές σε ευαίσθητους τομείς στο 49% και θα επιβάλουν κοινοπραξίες μειοψηφίας με ευρωπαίους εταίρους, συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής πνευματικής ιδιοκτησίας και της δημιουργίας τοπικών θέσεων εργασίας.
Το σχέδιο έχει ισχυρή υποστήριξη από χώρες όπως η Ισπανία και η Γαλλία, αλλά δεν είναι χωρίς αντιρρήσεις. Κυβερνήσεις σε χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Σουηδία έχουν αντιταχθεί σε αυτό που θεωρούν υπερβολικό προστατευτισμό, προτιμώντας αντ’ αυτού να επικεντρωθούν στη μείωση της γραφειοκρατίας και την περαιτέρω ενοποίηση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η ιδέα είναι να συνδυαστεί ο νόμος με την επιθετική χρήση εμπορικών μέτρων κατά των κινεζικών εξαγωγών, μαζί με μια σειρά συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου για το άνοιγμα νέων αγορών για τα ευρωπαϊκά προϊόντα.
Ορισμένοι παρατηρητές προειδοποιούν ότι τα σχέδια θα μπορούσαν να καταστήσουν “παράπλευρη απώλεια” λιγότερο ανταγωνιστικούς εταίρους, ακόμη και αν η Κίνα είναι ο κύριος στόχος. “Οι απαιτήσεις ‘made-in-Europe’ θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος για τις εξαγωγικά προσανατολισμένες βιομηχανίες, επιβραδύνοντας την εγχώρια βιομηχανική μεταμόρφωση και τελικά την μετάβαση στην καθαρή ενέργεια”, έγραψαν αναλυτές στο think tank Bruegel. “Τα τέσσερα πέμπτα της ευρωπαϊκής παραγωγικής ικανότητας κυψελών μπαταριών έχουν κατασκευαστεί από κορεατικές εταιρείες, βοηθώντας τους ευρωπαίους αυτοκινητοβιομηχάνους που επενδύουν στην παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων.” Προειδοποίησαν ότι οι απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου, εν τω μεταξύ, έρχονταν σε αντίθεση με τους παγκόσμιους εμπορικούς κανόνες.
Για άλλους, όμως, το σχέδιο δεν προχωρά αρκετά. Ένας γαλλικός θεσμός που συνδέεται με την κυβέρνηση έκανε πρωτοσέλιδο αυτή την εβδομάδα, ζητώντας έναν γενικό δασμό 30% στις κινεζικές εισαγωγές για την προστασία βασικών βιομηχανιών, γεγονός που οδήγησε σε κύμα αντιποίνων στα κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης. Η Αλίσια Γκαρσία-Ερρέρο, ειδική στην οικονομία της Κίνας, επίσης στο Bruegel, προειδοποίησε ότι η “ΕΕ βιώνει ένα σοβαρό και επιταχυνόμενο σοκ από την Κίνα” και πρέπει να κινηθεί γρήγορα για να περιορίσει τη ζημιά. Πρότεινε την ανάπτυξη ενός νέου εργαλείου που θα αντικαθιστούσε τα μέτρα κατά των επιδοτήσεων και των ντάμπινγκ με κάτι που θα συνδεόταν με τις συναλλαγματικές ισοτιμίες ή τον πληθωρισμό, λαμβάνοντας υπόψη τη μεγάλη υποτίμηση του γουάν έναντι του ευρώ και τα συνεχόμενα χρόνια αποπληθωρισμού στην Κίνα. “Αυτό δεν είναι έκκληση για προστατευτισμό. Είναι μια έκκληση για αναλογικότητα και ρεαλισμό απέναντι σε μια διαρθρωτική πρόκληση που οι υπάρχοντες κανόνες δεν είναι σχεδιασμένοι να αντιμετωπίσουν”, δήλωσε η Γκαρσία-Ερρέρο.
Οι αναλυτές Λούκας Γκούτενμπεργκ, Νιλς Ρέντεκερ και Σάντερ Τορντόιρ, σε άρθρο τους στο Politico, προειδοποίησαν ότι η απορρύθμιση, οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου και η εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς θα είχαν μόνο αμελητέο αντίκτυπο στην ανάπτυξη της ΕΕ. Ζήτησαν “αδίστακτη” εφαρμογή των προδιαγραφών “buy Europe” σε βασικούς τομείς, αλλά υποστήριξαν ότι τομείς όπου η Κίνα έχει ήδη “νικήσει”, όπως η ηλιακή ενέργεια, θα πρέπει να εγκαταλειφθούν. “Οι ηγέτες της ΕΕ αντιμετωπίζουν μια σαφή επιλογή: μπορούν να επιδιώξουν μια ατζέντα ανάπτυξης που δεν θα αποφέρει αποτελέσματα, ενισχύοντας τον ψευδή αφηγηματικό ισχυρισμό ότι η ΕΕ δυσχεραίνει τις εθνικές οικονομίες και δίνοντας ένα εκλογικό πλεονέκτημα στην ευρωσκεπτικιστική ακροδεξιά”, έγραψαν. “Ή μπορούν να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα και να κάνουν τις δύσκολες επιλογές που απαιτεί μια τολμηρή ατζέντα.”
