Η συμφωνία μεταξύ Λιβάνου και Συρίας για την απέλαση περίπου 300 Σύρων κρατουμένων από λιβανέζικες φυλακές στη χώρα τους, που επιτεύχθη την 6η Φεβρουαρίου 2026, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των δύο γειτονικών χωρών. Το ζήτημα των Σύρων κρατουμένων στον Λίβανο αποτελούσε προτεραιότητα για τη Δαμασκό, ιδιαίτερα μετά την πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024. Οι σχέσεις των δύο κρατών έχουν στιγματιστεί από μια περίοδο σχεδόν 30 ετών «κατοχής» και κηδεμονίας από τη Συρία, η οποία έληξε με την αποχώρηση των συριακών στρατευμάτων το 2005.
Στον Λίβανο κρατούνται περίπου 2.400 Σύροι κρατούμενοι. Ορισμένοι αντιμετωπίζουν κατηγορίες «τρομοκρατίας» ή συνδέονται με επιθέσεις εναντίον του λιβανέζικου στρατού. Ωστόσο, η πλειοψηφία δεν έχει καν δικαστεί, παρά το γεγονός ότι έχει περάσει χρόνια στη φυλακή. Αυτή η κατάσταση οφείλεται σε μια σειρά προβλημάτων, όπως πολιτική αστάθεια, δικαστικές απεργίες και γενική αδιαφορία.
Παρόλο που η πρόσφατη συμφωνία μπορεί να σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας εποχής στις σχέσεις Συρίας-Λιβάνου, βασισμένης στον αμοιβαίο σεβασμό και όχι στον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο του Λιβάνου από τη Συρία, δεν έλειψαν οι δημόσιες αντιδράσεις.
Από την πλευρά της Συρίας, πολλοί από τους κρατούμενους θεωρούνται ότι κρατούνται για πολιτικούς λόγους και όχι για ποινικούς. Η κυβέρνηση του Προέδρου Αχμάντ αλ-Σαράα πιστεύει ότι η φυλάκισή τους οφείλεται κυρίως στην επιρροή του πρώην καθεστώτος αλ-Άσαντ και των συμμάχων του, Χεζμπολάχ, στον Λίβανο. Αντίθετα, πολλοί Λιβανέζοι πιστεύουν ότι όσοι κατηγορούνται για επιθέσεις κατά των λιβανέζικων ενόπλων δυνάμεων δεν πρέπει να αφεθούν ελεύθεροι. Ο Ντέιβιντ Γουντ, ανώτερος αναλυτής για τον Λίβανο στην International Crisis Group, τόνισε ότι η επιμονή του Λιβάνου να μην εκδίδονται άτομα που κατηγορούνται για σοβαρά εγκλήματα κατά του στρατού του, αποτελούσε ένα σημαντικό εμπόδιο στη σύναψη συμφωνιών για ανταλλαγή κρατουμένων.
Η ιστορία των λιβανεζο-συριακών σχέσεων είναι πολύπλοκη. Υπό την προεδρία του Χαφέζ αλ-Άσαντ και αργότερα του γιου του, Μπασάρ, συριακές δυνάμεις κατείχαν τον Λίβανο από το 1976 έως το 2005. Ακόμη και μετά την αποχώρηση των συριακών στρατευμάτων, η Συρία διατηρούσε την επιρροή της στον Λίβανο μέσω των συμμάχων της, συμπεριλαμβανομένης της Χεζμπολάχ. Η σύγκρουση στη Συρία από το 2011 και μετά, με την καταστολή της εξέγερσης από το καθεστώς Μπασάρ αλ-Άσαντ, μετέτρεψε τα σύνορα Συρίας-Λιβάνου σε σημείο διέλευσης μαχητών, προσφύγων, όπλων και ναρκωτικών.
Η συριακή σύγκρουση είχε έντονο αντίκτυπο στον Λίβανο, προκαλώντας συγκρούσεις σε πόλεις όπως η Τρίπολη, η Μάχη της Άμπρα, συγκρούσεις με τη Χεζμπολάχ και τον λιβανέζικο στρατό έναντι ομάδων που συνδέονται με το ISIL και την αλ-Κάιντα, καθώς και επιθέσεις στα νότια προάστια της Βηρυτού. Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, εκατοντάδες Σύροι συνελήφθησαν από τις λιβανέζικες αρχές και κρατήθηκαν στις υπερπλήρεις φυλακές του Λιβάνου.
Μετά την πτώση του καθεστώτος αλ-Άσαντ, η νέα συριακή κυβέρνηση επιδίωξε την επαναπροσέγγιση με τον Λίβανο, εκφράζοντας την επιθυμία για σχέσεις αμοιβαίου σεβασμού. Βασικές προτεραιότητες της Δαμασκού ήταν ο καθορισμός των κοινών συνόρων, η οικονομική και ασφάλειας συνεργασία, καθώς και η απέλαση των Σύρων κρατουμένων στον Λίβανο. Ο Γουντ εξηγεί ότι η Δαμασκός υποστηρίζει πως πολλοί από αυτούς τους κρατούμενους βρίσκονται στη φυλακή λόγω των δεσμών τους με ομάδες που αντιτίθεντο στο καθεστώς αλ-Άσαντ, και ότι οι «Λιβανέζοι σύμμαχοι του Άσαντ» συνωμότησαν για να εξασφαλίσουν τη φυλάκισή τους στον Λίβανο. Με βάση αυτή τη λογική, η πτώση του Άσαντ και η αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ μετά τον πόλεμο του Ισραήλ στον Λίβανο το 2024, θα έπρεπε να οδηγήσει στην απελευθέρωσή τους.
Ωστόσο, ορισμένοι Λιβανέζοι βλέπουν το ζήτημα ως μια «γκρίζα ζώνη». Ακόμη και αν οι Σύροι κρατούμενοι είχαν πολεμήσει εναντίον της Χεζμπολάχ, αυτό συνέβη σε μια περίοδο που η σιιτική οργάνωση συνεργαζόταν με τον λιβανέζικο στρατό, και για πολλούς Λιβανέζους, η σύγκρουση με τον στρατό είναι «κόκκινη γραμμή».
Η συμφωνία, που υπογράφηκε την 6η Φεβρουαρίου 2026, περιλαμβάνει την παρουσία Λιβανέζων υπουργών, όπως ο Πρωθυπουργός Νουάφ Σαλάμ, ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Τάρεκ Μίτρι και οι υπουργοί Δικαιοσύνης των δύο χωρών. Ο Μίτρι δήλωσε ότι πρόκειται για ένα «πολύ σημαντικό πρώτο βήμα» προς την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του θέματος. Ο Σύρος υπουργός Δικαιοσύνης, Μαζχάρ αλ-Γουαΐς, εξέφρασε την ελπίδα ότι η συμφωνία θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη και θα προωθήσει τις σχέσεις.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η συμφωνία προβλέπει την απέλαση περίπου 300 κρατουμένων εντός τριών μηνών. Ωστόσο, για κρατούμενους που φέρουν ποινές για σοβαρά εγκλήματα, όπως βιασμό ή ανθρωποκτονία, θα πρέπει να έχουν εκτίσει τουλάχιστον 10 χρόνια φυλάκισης στον Λίβανο για να είναι επιλέξιμοι. Λιβανέζοι κρατούμενοι, όπως ο αλ-Ασίρ, δεν περιλαμβάνονται στη συμφωνία.
Άλλα ζητήματα παραμένουν, όπως το καθυστερημένο δικαστικό σύστημα του Λιβάνου και οι περιπτώσεις λιβανέζων κρατουμένων στις συριακές φυλακές. Μόνο περίπου 750 Σύροι κρατούμενοι από τους 2.400 έχουν καταδικαστεί, πράγμα που σημαίνει ότι περίπου το 65% των κρατουμένων δεν είναι ακόμη επιλέξιμοι για απέλαση.
Ο Φαντέλ Αμπντουλγκάνι, από το Syrian Network for Human Rights, χαρακτηρίζει το πρόβλημα ως «διπλό». Όπως σημειώνει, η μεταφορά καταδικασμένων κρατουμένων με τελικές αποφάσεις μπορεί να γίνει άμεσα. Ωστόσο, για τους κρατούμενους που δεν έχουν δικαστεί, το θέμα είναι πιο περίπλοκο, καθώς δεν έχει ακόμη συμφωνηθεί ένας μηχανισμός προφυλάκισης. Ο Αμπντουλγκάνι προειδοποιεί ότι αυτοί οι κρατούμενοι μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως πολιτικά διαπραγματευτικά όπλα από τη Χεζμπολάχ, καθώς μέλη ή υποστηρικτές της οργάνωσης τους κατηγορούν για βομβιστικές επιθέσεις ή άλλες επιθέσεις σε χωριά, τόσο σιιτικά όσο και χριστιανικά, όπως στο αλ-Καά και το Ρας Μπααλμπέκ στην Κοιλάδα Μπεκάα.
Ο Μαρσέλ Μπαλουκτζί, πρώην ταξίαρχος που επέβλεπε την επιτροπή συνόρων του λιβανέζικου στρατού με τη Συρία, ανέφερε ότι οι 300 περίπου κρατούμενοι που πρόκειται να μεταφερθούν δεν περιλαμβάνουν πολλούς από τους πιο «σκληρούς» κρατούμενους που σχετίζονται με το ISIL ή την αλ-Κάιντα, τους οποίους οι λιβανέζικες αρχές έχουν συλλάβει κατά καιρούς. Ωστόσο, ο Μπαλουκτζί τόνισε επίσης ότι το ζήτημα των λιβανέζων κρατουμένων σε συριακές φυλακές παραμένει σημαντικό για τον Λίβανο. Υπό το καθεστώς αλ-Άσαντ, περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι είχαν εξαφανιστεί καταναγκαστικά, συμπεριλαμβανομένων εκατοντάδων ή χιλιάδων Λιβανέζων, με τις εξαφανίσεις να ξεκινούν από τον Εμφύλιο Πόλεμο του Λιβάνου. Μαζικοί τάφοι έχουν βρεθεί στη Συρία μετά την πτώση του καθεστώτος, αλλά απαιτείται ακόμη πολλή δουλειά για την ταυτοποίηση των σορών, καθώς η πλειοψηφία παραμένει άγνωστη, τόσο Σύρων όσο και Λιβανέζων. «Υπάρχει ακόμη πρόβλημα, διότι πρέπει να υπάρξει ανταλλαγή μεταξύ Λιβάνου και Συρίας», δήλωσε ο Μπαλουκτζί. «Δεν υπάρχει κανείς εκεί. Οι περισσότεροι δεν έχουν ταυτοποιηθεί. Δεν υπάρχουν ονόματα.»
