Το νέο, δέκατο βιβλίο του Wil Haygood, με τίτλο “The War Within a War: The Black Struggle in Vietnam and at Home”, φέρνει στο φως άγνωστες πτυχές της εμπλοκής των Αφροαμερικανών στον πόλεμο του Βιετνάμ και παράλληλα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης στην Ουάσινγκτον για την παρουσίαση του βιβλίου, ο Haygood παρουσίασε ένα μικρό, κιτρινισμένο και εύθραυστο από τον χρόνο φάκελο Ziploc. Μέσα, ένα φυλλάδιο με κείμενο στα βιετναμέζικα και από κάτω στα αγγλικά.

Το φυλλάδιο απευθυνόταν σε “Έγχρωμους στρατιώτες!” και ανέφερε: “Ο λαός του Νοτίου Βιετνάμ, που αγωνίζεται για την ανεξαρτησία και την ελευθερία του, είναι φίλος με τον Αφροαμερικανικό λαό που είναι θύμα βάρβαρης φυλετικής διάκρισης στο εσωτερικό. Το πεδίο μάχης σας βρίσκεται στις ΗΠΑ! Ο εχθρός σας είναι οι πολέμαρχοι στον Λευκό Οίκο και στο Πεντάγωνο!”

Ο Haygood εξήγησε ότι ένας από τους στρατιώτες που πήρε συνέντευξη, ο Elbert Nelson, βρήκε αυτό το φυλλάδιο που απευθυνόταν στους Μαύρους στρατιώτες. “Τον συγκίνησε τόσο πολύ”, δήλωσε ο Haygood, “που μου είπε: ‘Θέλω να το κρατήσεις αυτό’. Το είχαν αφήσει οι Βορειοβιετναμέζοι κρεμασμένο σε δέντρα και τοίχους. Μου έκοψε τα πόδια”.

Το “The War Within a War” καταγράφει τις ιστορίες Αφροαμερικανών που από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1970 υπηρέτησαν ή βίωσαν τον πόλεμο του Βιετνάμ με διάφορους τρόπους: στρατιώτες, πεζοναύτες, πιλότοι, γιατροί και νοσηλευτές, αξιωματικοί και στρατεύσιμοι, δημοσιογράφοι και ακτιβιστές, πολιτιστικοί σχολιαστές και πολλοί άλλοι.

Ο Haygood χαρακτηρίζει αυτό το βιβλίο ως “το πιο σημαντικό του”, παραπέμποντας στα λόγια του μεγάλου συγγραφέα James Baldwin. “Πρέπει να υπενθυμίζουμε στους Αμερικανούς, που έχουν πολύ σύντομη μνήμη, τι έλεγε ο James Baldwin”, ανέφερε. Ο Haygood είχε συναντήσει τον Baldwin το 1985, στην αρχή της δημοσιογραφικής του καριέρας, και τώρα ένα απόσπασμα από τον Baldwin κοσμεί την αρχή του βιβλίου του.

Ο Baldwin, σε κείμενο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Freedomways το 1967, έγραφε: “Πολύ πριν οι Αμερικανοί αποφασίσουν να απελευθερώσουν τους Νοτιοανατολικούς Ασιάτες, αποφάσισαν να με απελευθερώσουν. Οι πρόγονοί μου έφεραν αυτές τις ουλές στον τάφο, και έτσι θα κάνω κι εγώ. Μια ρατσιστική κοινωνία δεν μπορεί παρά να κάνει έναν ρατσιστικό πόλεμο – αυτή είναι η πικρή αλήθεια. Οι παραδοχές που ισχύουν στο εσωτερικό ισχύουν και στο εξωτερικό, και κάθε Αφροαμερικανός γνωρίζει αυτό, γιατί… ήταν το πρώτο θύμα του Βιετκόνγκ. Εμείς βομβαρδιστήκαμε πρώτοι”.

Αυτό το απόσπασμα, σύμφωνα με τον Haygood, “συνθέτει πολλά από τα συναισθήματα που επικρατούσαν ανάμεσα σε τόσους πολλούς από αυτούς τους στρατιώτες”.

Ο Haygood περιγράφει τον ρατσισμό που αντιμετώπιζαν οι Μαύροι στρατιώτες, τις δυσμενείς συνθήκες και τα αποτελέσματα που έφταναν πίσω στην αμερικανική γη, μια χώρα βαθιά διαιρεμένη. “Το Βιετνάμ ήταν ο πρώτος αποφυλετισμένος πόλεμος”, δηλώνει ο Haygood, “η πρώτη μεγάλης κλίμακας εμπλοκή στην ιστορία αυτού του έθνους όπου Μαύροι και λευκοί έπρεπε να βασίζονται ο ένας στον άλλον. Το Civil Rights Act του 1964, σε πνεύμα, μας έλεγε να το κάνουμε αυτό, να σεβόμαστε τον συμπολίτη μας. Αλλά συχνά, αυτό δεν συνέβαινε”.

Στοιχεία από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου είναι αποκαλυπτικά: “Περίπου 300.000 Αφροαμερικανοί υπηρέτησαν στον πόλεμο του Βιετνάμ. Το 1965, οι Αφροαμερικανοί αποτελούσαν το 31% των μονάδων μάχης στο Βιετνάμ, ενώ το ποσοστό των Αφροαμερικανών ως μειονότητα στον γενικό πληθυσμό ήταν 12%… Οι Αφροαμερικανοί συμμετείχαν σε μάχες σε υψηλότερο ποσοστό και υπέστησαν απώλειες με υψηλότερο ρυθμό. Ο Δρ Martin Luther King Jr χαρακτήρισε τον πόλεμο του Βιετνάμ ως πόλεμο των λευκών, μάχη των Μαύρων”.

Κατά τη διάρκεια της δημοσιογραφικής του καριέρας, ο Haygood επισκέφθηκε εμπόλεμες ζώνες όπως τη Σομαλία και τη Λιβερία. Πιο κοντά στην πατρίδα, ένα άρθρο του στην Washington Post για έναν βετεράνο του Λευκού Οίκου ενέπνευσε την ταινία “The Butler” (2013). Άλλα θέματα των βιβλίων του περιλαμβάνουν τον βουλευτή Adam Clayton Powell Jr, τον δικαστή του Ανώτατου Δικαστηρίου Thurgood Marshall, τον καλλιτέχνη Sammy Davis Jr και τον πυγμάχο Sugar Ray Robinson.

Το βιβλίο του για το Βιετνάμ προέκυψε από ταπεινές ρίζες. Ο Haygood μεγάλωσε στο Columbus, Ohio, και θυμάται έναν γείτονα, τον Skip Dunn, ο οποίος υπηρέτησε στο Βιετνάμ. Η δολοφονία του Martin Luther King Jr το 1968, που συνέπεσε με την επίθεση Tet στο Βιετνάμ, αποτέλεσε κομβικό σημείο για τους Μαύρους Αμερικανούς.

Παρά τις εκτενείς μελέτες για τον πόλεμο, ο Haygood εντόπισε “ένα μεγάλο κενό όσον αφορά τις εμπειρίες των Μαύρων στρατιωτών”, καθώς οι Αμερικανοί παραμένουν “αρκετά μπερδεμένοι με αυτόν τον πόλεμο, και είναι ένας τρομακτικός πόλεμος για να συζητηθεί επειδή διήρκεσε τόσο πολύ…”.

Ο Haygood ξεκίνησε να αναζητά τους βετεράνους, συμπεριλαμβανομένων πέντε άλλων Μαύρων ανδρών από τη γειτονιά του, οι οποίοι είχαν επίσης υπηρετήσει. “Σίγουρα αξίζει ένα βιβλίο”, σκέφτηκε, “τώρα που μπορώ να βασιστώ στις παιδικές μου εμπειρίες και να ταξιδέψω σε όλη τη χώρα, βρίσκοντας αυτούς τους στρατιώτες για να μιλήσουν για τον πόλεμο”.

Στο εξώφυλλο του βιβλίου εμφανίζεται ο Dunn, κάτω από ένα κράνος, κοιτάζοντας τον αναγνώστη. Το βιβλίο περιλαμβάνει και άλλες σημαντικές προσωπικότητες, όπως τον Joseph B Anderson, απόφοιτο της West Point, τον George Forrest, που πολέμησε ηρωικά στη μάχη της Ia Drang, τον Fred Cherry, έναν πιλότο που αιχμαλωτίστηκε, και τον Wallace Terry, δημοσιογράφο που έγραψε το “Bloods”.

Ο Haygood εξετάζει επίσης την αντίδραση της Motown στον πόλεμο, με τον Berry Gordy να κυκλοφορεί δίσκους με ομιλίες αντίθεσης στον πόλεμο, και τον Marvin Gaye να ηχογραφεί το άλμπουμ “What’s Going On” εν μέρει ως φόρο τιμής στον αδελφό του, Frankie, ένα από τα χιλιάδες ψυχολογικά θύματα.

Αναφέρονται επίσης η Dorothy Harris, νοσηλεύτρια, και η Philippa Schuyler, μια πιανίστρια με μικτή καταγωγή, που πήγε στο Βιετνάμ για να σώσει ορφανά παιδιά, αλλά έχασε τη ζωή της όταν το ελικόπτερό της συνετρίβη κοντά στο Da Nang.

Η Schuyler, σύμφωνα με τον Haygood, “μπορούσε να περάσει απαρατήρητη ανάμεσα στους λευκούς στρατιώτες. Αλλά ο Μαύρος στρατιώτης έλεγε: ‘Όχι, γνωρίζουμε ακριβώς ποια είσαι, και γνωρίζουμε ακριβώς από τι προσπαθούσες να ξεφύγεις. Και, αγαπητή μου, πρέπει να σε ενημερώσουμε για το τι συμβαίνει στον κόσμο, στην Αμερική και στο Βιετνάμ'”.

Το βιβλίο εξετάζει τις αλλαγές στην πολιτική συνείδηση μεταξύ των Μαύρων στρατιωτών, συμπεριλαμβανομένων των ταραχών στη φυλακή Long Binh, όπου οι Μαύροι στρατιώτες συμμετείχαν δυσανάλογα.

Η φωνή του Haygood είναι βαρυσήμαντη. Καθώς κυκλοφορεί το “The War Within a War”, η κυβέρνηση Trump συνεχίζει να αμφισβητεί την ιστορία των Μαύρων, ειδικά τη στρατιωτική, αφαιρώντας τιμές που είχαν αποδοθεί σε Μαύρους στρατιώτες. Ένα τέτοιο παράδειγμα αναφέρεται εκτενώς στο βιβλίο του Haygood.

Το 1966, ο Art Gregg, τότε αντισυνταγματάρχης, υπηρέτησε σε μια αμερικανική βάση. Μέχρι το 1982, όταν συνταξιοδοτήθηκε, ήταν ο πρώτος μαύρος στρατηγός τριών αστέρων. Στη δύση της ζωής του, το 2020, συζήτησε με τον Haygood τη δολοφονία του George Floyd και τις επακόλουθες διαδηλώσεις για φυλετική δικαιοσύνη.

Από το 2021, υπό την προεδρία του Joe Biden και με τον πρώτο μαύρο υπουργό Άμυνας, Lloyd Austin, ο αμερικανικός στρατός προσπάθησε να αντιμετωπίσει το ρατσιστικό του παρελθόν. Το 2023, στο πλαίσιο μιας πρωτοβουλίας μετονομασίας, η Fort Lee στην Virginia μετονομάστηκε σε Fort Gregg-Adams, προς τιμήν του Gregg και της Lt Col Charity Adams.

“Αυτό δείχνει ότι ο στρατός έχει προχωρήσει πολύ”, είχε δηλώσει ο Gregg. Ο Gregg πέθανε το 2024, σε ηλικία 96 ετών. Το 2025, η κυβέρνηση Trump αφαίρεσε την τιμή που είχε αποδοθεί στους Gregg και Adams.

Για τον Haygood, “είναι απίστευτο ότι ένα έθνος τόσο μεγάλο όσο το δικό μας, βαθιά ριζωμένο στην ιστορία της δουλείας και στην αγριότητα των Jim Crow νόμων, θα έφτανε σε σημείο να προσπαθήσει να ξαναγράψει την ιστορία”.

“Αυτό μου απέδειξε, υπό το φως αυτών που συνέβαιναν με τη στρατιωτική ιστορία των Μαύρων και την προσπάθεια της κυβέρνησης Trump να σβήσει όλες αυτές τις ιστορικές στιγμές, ότι αυτό θα ήταν το πιο επίκαιρο βιβλίο μου”, δήλωσε. “Αυτό είναι το βιβλίο που οι λογοτεχνικοί θεοί σε αυτή τη φάση της ζωής ήθελαν να γράψω, γιατί πιστεύω ακράδαντα ότι συγγραφείς και κινηματογραφιστές θα σταθούν σε αυτή τη στιγμή, εν μέσω αυτής της προσπάθειας να ξεπλυθεί η ιστορία. Όσο έχω πένα στο χέρι μου, θα πολεμήσω τον καλό αγώνα”.