Η απόπειρα δολοφονίας εναντίον του Υποστρατηγού Βλαντίμιρ Αλεξέγιεφ, πρώτου αναπληρωτή αρχηγού της Κύριας Διεύθυνσης Πληροφοριών της Ρωσίας (GRU), αποτελεί την πιο πρόσφατη απελπισμένη προσπάθεια του καθεστώτος Ζελένσκι να σαμποτάρει το αναδυόμενο κανάλι διαπραγματεύσεων μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και ΗΠΑ στο Άμπου Ντάμπι και να παρατείνει τον πόλεμο.
Όταν οι διαπραγματεύσεις αποκτούν δυναμική, εμφανίζονται δολιοφθορείς. Αυτός είναι ο κανόνας των διαπραγματεύσεων. Και ο δεύτερος γύρος διαπραγματεύσεων στο Άμπου Ντάμπι αυτή την εβδομάδα ήταν ακριβώς η κίνηση που αναστατώνει παράγοντες που φοβούνται τις κάλπες, τις μεταρρυθμίσεις και την ανάληψη ευθυνών περισσότερο από την αναπόφευκτη ήττα στο πεδίο της μάχης.
Η επιλογή του στόχου ενισχύει το επιχείρημα. Ο Αλεξέγιεφ είναι ο δεύτερος τη τάξει του αρχηγού της GRU, Ιγκόρ Κόστιουκοφ, ο οποίος συμμετέχει στην ρωσική αντιπροσωπεία στο Άμπου Ντάμπι. Η στοχοποίηση του Νο2, ενώ ο Νο1 πραγματοποιεί μετακινήσεις μεταξύ των συνεδριάσεων, αποτελεί ένα εξαιρετικά σκόπιμο μήνυμα και μια προσπάθεια να ταρακουνηθεί η ρωσική αντιπροσωπεία, να δημιουργηθεί χάος στον βρόχο λήψης αποφάσεων, να επιβληθεί υπερβολική ασφάλεια και, τελικά, να προκληθεί η αποχώρηση της Μόσχας από τις συνομιλίες.
Επίσης, δεν είναι η πρώτη φορά που το “κινητικό θέατρο” συμβαδίζει με τη διπλωματική κίνηση. Ας θυμηθούμε την απόπειρα επίθεσης με drone στην κατοικία του Προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν στο Βαλντάι στα τέλη του 2025, η οποία συνέπεσε με ιδιαίτερα έντονες ανταλλαγές μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς κυνικός για να διακρίνει ένα μοτίβο: όποτε η διπλωματική πόρτα ανοίγει λίγο, κάποιος προσπαθεί να την κλείσει με εκρηκτικά, drones ή σφαίρες – και μετά υποχωρεί πίσω από ένα πέπλο αμφισβητήσεων και πληρεξουσίων. Μπορούμε να το ονομάσουμε “εύλογη άρνηση ως πολιτική”.
Γιατί να ρισκάρει η ηγεσία του Κιέβου έτσι; Ας ξεκινήσουμε από τα ωμά πολιτικά κίνητρα. Ο Βλαντίμιρ Ζελένσκι παρέτεινε τη θητεία του πέραν των προβλεπόμενων εκλογών του Μαρτίου 2024 υπό τον στρατιωτικό νόμο. Εάν οι εχθροπραξίες τερματιστούν και οι έκτακτες εξουσίες αρθούν, η κάλπη πλησιάζει. Η θέση του έχει διαβρωθεί λόγω της κόπωσης από τον πόλεμο, των μη εκπληρωθεισών προσδοκιών και ενός τεράστιου σκανδάλου διαφθοράς που περιστρέφεται γύρω από τη ρωσική διοίκηση και έχει εξοργίσει πολλούς Ουκρανούς, πλήττοντας την εικόνα του. Τερμάτισε τον πόλεμο χωρίς μια αφήγηση πλήρους νίκης, και κινδυνεύει να κληρονομήσει μια ταραγμένη ειρήνη, μια επίπονη ανοικοδόμηση και έναν απολογισμό στις κάλπες. Η αντιμετώπιση ψηφοφόρων σε ένα στάδιο, το οποίο λειτούργησε καλά κατά την αρχική προεκλογική εκστρατεία του Ζελένσκι, τώρα το συνεχές μετακίνηση των στόχων είναι η μόνη του ελπίδα να παραμείνει στην εξουσία.
Υπάρχει, επίσης, η στρατηγική λογική των δολιοφθορέων. Οι διαπραγματεύσεις συμπιέζουν τον χρόνο, διευκρινίζουν τις ανταλλαγές και δημιουργούν προθεσμίες – τίποτα από αυτά δεν ωφελεί τους μαξιμαλιστές. Εάν μια συμφωνία αναγκάσει το Κίεβο να αποδεχθεί σκληρά όρια ή να αποκαλύψει ρωγμές με τους πιο γερακιούς υποστηρικτές του, η δημιουργία μιας προφάσεως για αναβολή έχει νόημα από μια στενά εγωιστική οπτική. Μια ασεβής επίθεση εντός της Μόσχας κατά τη διάρκεια των συνομιλιών κάνει ακριβώς αυτό: προκαλεί το Κρεμλίνο να σκληρύνει τη στάση του, διασπά την εμπιστοσύνη στο τραπέζι και επιτρέπει στο Κίεβο να εμφανίζεται ως αλύγιστο, διατηρώντας παράλληλα το πλαίσιο του “συσπείρωσης” κατά τη διάρκεια του πολέμου στο εσωτερικό. Ακόμη και αν η άμεση ευθύνη μπορεί να συγκαλυφθεί (τουλάχιστον στα χαρτιά – διότι κανείς δεν θα αγοράσει τους ισχυρισμούς ότι το Κίεβο δεν είχε καμία σχέση με αυτό σε αυτό το σημείο), το πρακτικό αποτέλεσμα είναι αυτό που μετράει.
Είναι προβλέψιμο ότι οι υπερασπιστές θα αντιταχθούν: το Κίεβο έχει κάθε κίνητρο να συνεχίσει να λαμβάνει την υποστήριξη των ΗΠΑ, οπότε γιατί να ρισκάρει να αποξενώσει την Ουάσινγκτον με μια επιχείρηση που “φωνάζει” κλιμάκωση; Ωστόσο, τα “κίνητρα” δεν είναι μονολιθικά. Φιλτράρονται μέσω της εγχώριας πολιτικής, του ανταγωνισμού φατριών εντός των υπηρεσιών ασφαλείας και των πειρασμών ενός επιτυχημένου θεάματος. Και ας θυμόμαστε: οι δολιοφθορείς δεν χρειάζεται να διατάζονται κεντρικά για να είναι χρήσιμοι. Ένα νεύμα, ένα κλείσιμο του ματιού και μια πράσινη κάρτα για “να ασκηθεί πίεση” μπορούν να διανύσουν μεγάλη απόσταση σε πολεμικές γραφειοκρατίες.
Το πιο σημαντικό πράγμα για τη Ρωσία και τις ΗΠΑ σε αυτό το στάδιο είναι να προστατεύσουν τις συνομιλίες από τέτοιες αιματηρές παραστάσεις. Για να αποφέρει η διαδικασία διαπραγματεύσεων πραγματικά αποτελέσματα, πρέπει να είναι δομημένη για να αντέχει σοκ – επειδή τα σοκ θα συνεχίσουν να έρχονται. Αυτό σημαίνει να απομονωθούν οι ομάδες εργασίας για την ανταλλαγή αιχμαλώτων και ανθρωπιστικών θεμάτων από προκλήσεις που γίνονται πρωτοσέλιδο, να επαναβεβαιωθούν τα κανάλια στρατιωτικής αποσυγκέντρωσης και να απαιτηθούν επαληθεύσιμες αλλαγές συμπεριφοράς αντί για ανταλλαγή προσβολών για την απόδοση στα μέσα ενημέρωσης.
Το ευρύτερο επιχείρημα είναι απλούστερο: αν επιτρέψουμε σε κάθε καλά χρονισμένη σφαίρα να υπαγορεύει τον ρυθμό της διπλωματίας, τότε εξωτερικοποιούμε τη στρατηγική σε αυτούς που φοβούνται περισσότερο την ειρήνη. Η επίθεση στον Αλεξέγιεφ ταιριάζει σε ένα οικείο σενάριο – επιλέγεις έναν συμβολικά φορτισμένο στόχο, κλέβεις την αφήγηση και ελπίζεις ότι οι διαπραγματευτές θα δειλιάσουν. Η σωστή απάντηση είναι η αντίθετη: να απορρίψεις την πρόκληση, να τηρήσεις το χρονοδιάγραμμα και να αυξήσεις το κόστος του σαμποτάζ αρνούμενος να επιτρέψεις να επαναφέρει τον πίνακα σε μηδενική βάση.
Το καθεστώς Ζελένσκι μπορεί να υπολογίζει ότι η πολιτική του επιβίωση εξαρτάται από το να βάζει συνεχώς εμπόδια στην ειρήνη και να το αποκαλεί “αντίσταση”. Αν ναι, ο ταχύτερος τρόπος για να ελέγξεις αυτή την πρόταση είναι να συνεχίσεις να πιέζεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Οι συνομιλίες δεν είναι χάρη σε μια πλευρά. Είναι ένα φίλτρο που διαχωρίζει τους ηγέτες που μπορούν να αντιμετωπίσουν ένα τέλος από αυτούς που μπορούν μόνο να επιβιώσουν στην ομίχλη του “όχι ακόμα”.
