Μια νέα τάση κατακλύζει τα social media παγκοσμίως, με χρήστες να υιοθετούν καθημερινές συνήθειες, όπως η κατανάλωση ζεστού νερού, η απόλαυση ζεστού χυλού και η επιλογή κόκκινων ρούχων για καλή τύχη. Η φράση “Συναντηθήκαμε σε μια πολύ κινεζική περίοδο της ζωής μου” έχει γίνει σλόγκαν για αυτή τη νέα lifestyle προσέγγιση, η οποία γιορτάζει όσα στερεοτυπικά θεωρούνται κινεζικά.
Η τάση αυτή, που έγινε δημοφιλής μέσα από influencers σε πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram, αντανακλά μια θετική εξέλιξη στην παγκόσμια αντίληψη για την Κίνα και την “κινεζικότητά” της. Παρατηρητές αποδίδουν εν μέρει αυτή τη στροφή στην κόπωση και την πόλωση που επικρατεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, αν και ορισμένοι εκφράζουν επιφυλάξεις για το αν αυτή η τάση μπορεί να μεταφραστεί σε μακροπρόθεσμη αλλαγή στις στάσεις απέναντι στην Κίνα ως κράτος.
Σύμφωνα με τον Shaoyu Yuan, ειδικό σε θέματα soft power στο New York University, η τάση αυτή σηματοδοτεί μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο που οι άνθρωποι βιώνουν την Κίνα διαδικτυακά. Πλέον, η αντίληψη αυτή διαμορφώνεται λιγότερο από επίσημα μηνύματα και πολιτικές ειδήσεις, και περισσότερο μέσα από την ψυχαγωγία, τη γαστρονομία και τις συνήθειες του καθημερινού βίου. Αυτή η επαφή καθιστά την “κινεζικότητα” οικεία αντί για ξένη, ενώ η αντίληψη της τάσης ως “αυθεντικής και παιχνιδιάρικης” συμβάλλει στην ενίσχυση του soft power.
Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης της Κίνας έχουν ανταποκριθεί, αναφέροντας την τάση ως απόδειξη της αυξανόμενης πολιτιστικής επιρροής της χώρας. Η επίσημη ειδησεογραφική πρακτορείο Xinhua, σε σχόλιο της 27ης Ιανουαρίου, έκανε λόγο για “συνεχή ενθουσιασμό στις καθημερινές κινεζικές πρακτικές”, τονίζοντας ότι η Κίνα έχει “σταδιακά αναδειχθεί σε παγκόσμια τάση”, ξεπερνώντας στερεότυπα όπως το cheongsam και το kung fu. Η Xinhua υπογράμμισε μια “βαθύτερη μετατόπιση από την μίμηση του τρόπου ζωής στην ευθυγράμμιση αξιών” μεταξύ Ανατολής και Δύσης, καθώς η παραδοσιακή σοφία γίνεται “κατανοητή όταν μεταφράζεται σε σύγχρονες ρουτίνες”.
Κάποιοι αναλυτές παρατηρούν μια παγκόσμια μεταστροφή υπέρ της Κίνας, ιδιαίτερα μετά την επανεκλογή του Donald Trump, τις εντάσεις στις εμπορικές σχέσεις και τις απειλές προς τη Γροιλανδία και τη Βενεζουέλα. Παράλληλα, πολλοί στις ΗΠΑ, ειδικά οι νεότερες γενιές, έχουν δείξει αυξημένο ενδιαφέρον για κινεζικές μάρκες, τεχνολογία, social media και ταξίδια, το οποίο πλέον επεκτείνεται και στις συνήθειες ευεξίας και τρόπου ζωής.
Όπως εξηγεί ο Yuan, “σε μια περίοδο πολιτικής κόπωσης και πόλωσης στις ΗΠΑ, οι άνθρωποι έλκονται από περιεχόμενο τρόπου ζωής χαμηλού ρίσκου, ως μια ασφαλή γλώσσα για να εκφράσουν αυτό που επιθυμούν συναισθηματικά: άνεση, τάξη, πρακτικότητα, αυτοφροντίδα”.
Ωστόσο, η Chenchen Zhang, αναπληρώτρια καθηγήτρια διεθνών σχέσεων στο Durham University, επισημαίνει ότι η τάση δεν σχετίζεται απαραίτητα με την Κίνα ως κράτος. Πρόκειται, κατά την άποψή της, για αποτέλεσμα της “διάδοσης της ψηφιακής φυλετικής συζήτησης” στα social media, όπου η πολιτιστική ή φυλετική ταυτότητα περιορίζεται σε λίγα οπτικά ή καταναλώσιμα στοιχεία που κυκλοφορούν για λόγους συνάφειας ή ειρωνείας. “Η τάση δεν αφορά καν τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, αλλά την εθνοτική και πολιτιστική κινεζικότητα, η οποία δεν ανήκει στην ΛΔΚ”, αναφέρει.
Η Zhang σημειώνει ότι παράλληλα υπάρχει μια ευρύτερη αλλαγή στην αφήγηση για την Κίνα στα social media, όπου παρουσιάζεται ως “υπερ-μοντέρνα, φουτουριστική και ‘να ζει στο 2050′”. Αναφέρει επίσης ότι το meme έχει αντιμετωπίσει κριτική, τόσο από Κινέζους Αμερικανούς όσο και από Κινέζους πολίτες.
Ο Yuan χαρακτηρίζει την τάση ως “επιφανειακή εξ ορισμού”, με την “λογική βραχυπρόθεσμης ψυχαγωγίας οποιασδήποτε viral τάσης”, και ενίοτε “θεαματική και φευγαλέα”. Παρόλα αυτά, θεωρεί ότι το συναίσθημα που αποκαλύπτει είναι πραγματικό, αντανακλώντας “κάτι πιο γνήσιο” στον τρόπο που αλλάζει η αντίληψη για την Κίνα. “Δείχνει ότι η ‘κινεζικότητα’ αναφέρεται με θετικό, καθημερινό τρόπο, συνδεδεμένη με άνεση, πρακτικότητα, ευεξία και ρουτίνα, αντί μόνο με γεωπολιτική ή καχυποψία”, εξηγεί. “Αυτό είναι σημαντικό, διότι το soft power σπάνια ξεκινά από το επίπεδο της ιδεολογίας. Συνήθως ξεκινά με την οικειότητα και την εθελοντική μίμηση, μικρές συνήθειες που κάνουν έναν πολιτισμό να μοιάζει φυσιολογικός και οικείος.”
Ο Xie Feng, πρέσβης της Κίνας στις Ηνωμένες Πολιτείες, επαίνεσε την τάση σε ομιλία του στη Φιλαδέλφεια στις 28 Ιανουαρίου, ενθαρρύνοντας περισσότερους Αμερικανούς πολίτες να επισκεφθούν την Κίνα. “Καλωσορίζουμε ειλικρινά περισσότερους Αμερικανούς φίλους να κάνουν ένα ταξίδι στη χώρα μας όποτε επιθυμούν, και να βιώσουν από μόνοι τους μια πραγματική, δυναμική και πανοραμική Κίνα, που είναι ταυτόχρονα ‘cool’ και φιλόξενη”, δήλωσε.
Ενώ οι χρήστες των social media στη Δύση υιοθετούν την “κινεζική κουλτούρα“, στην Κίνα έχει εισέλθει ένας πιο δυσοίωνος όρος στο διαδικτυακό λεξιλόγιο: η “γραμμή του αφανισμού” (kill line). Αρχικά ένας όρος από τον χώρο του gaming, πλέον χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον τρόμο της αμερικανικής φτώχειας – ένα οικονομικό κατώφλι πέρα από το οποίο η ανάκαμψη καθίσταται αδύνατη.
Ο Yuan επισημαίνει ότι η αντίθεση είναι σημαντική, υποδεικνύοντας κάτι ουσιαστικό για τον σημερινό ανταγωνισμό αφηγήσεων: διαφορετικές ιστορίες βελτιστοποιούνται για διαφορετικά κοινά και διαφορετικές συναισθηματικές ανάγκες. Η “αμερικανική γραμμή του αφανισμού” ερμηνεύει την αβεβαιότητα μέσω του κινδύνου και της εχθρότητας, κάτι που μπορεί να είναι πολιτικά χρήσιμο για το Πεκίνο, καθώς “απλοποιεί την πολυπλοκότητα και κατευθύνει το άγχος σε εξωτερικές εξηγήσεις”. Αντίθετα, η τάση “γίνομαι Κινέζος” είναι “χαμηλής τριβής, κωδικοποιημένη ως lifestyle και συναισθηματικά θετική”.
Ο Pang Zhongying, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Sichuan University, πιστεύει ότι ο τρόπος που τα κρατικά μέσα ενημέρωσης καλύπτουν και τις δύο τάσεις αντικατοπτρίζει την παραδοσιακή προσέγγιση του Πεκίνου στο soft power – να προβάλλει τις αντιλαμβανόμενες δυνάμεις της Κίνας, ενώ παράλληλα επισημαίνει τις αδυναμίες άλλων χωρών. Ωστόσο, πιστεύει ότι η τάση “γίνομαι Κινέζος” έχει λίγη σχέση με την πραγματική ζωή των απλών ανθρώπων, οι οποίοι αντιμετωπίζουν υψηλή ανεργία των νέων, αυξανόμενες πιέσεις στην προσιτότητα και οικονομική αβεβαιότητα. Ενώ η επίσημη προβολή μπορεί να δημιουργήσει μια θετική εικόνα βραχυπρόθεσμα, τέτοιες αφηγήσεις είναι δύσκολο να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα.
Παρόλο που η τάση μπορεί να είναι αποκομμένη από την τρέχουσα πραγματικότητα της χώρας, μπορεί να φυτεύει τους σπόρους για το μέλλον του soft power της Κίνας. “Αυτό το είδος τάσης σπάνια μπορεί να χτίσει ένα ‘σπίτι’, αλλά σίγουρα μπορεί να ανοίξει μια ‘πόρτα’, ειδικά σε νεότερο κοινό”, λέει ο Yuan. “Αυτό έχει σημασία, γιατί το soft power είναι συχνά γενεακό… Αν η βασική τους έκθεση στην Κίνα περιλαμβάνει όχι μόνο γεωπολιτική, αλλά και πολιτισμό και χιούμορ μέσω memes, είναι πιο πιθανό να έχουν μια προεπιλεγμένη αίσθηση οικειότητας, και συχνά μια πιο ισορροπημένη ή τουλάχιστον λιγότερο αντανακλαστικά αρνητική στάση σε θέσεις επιρροής αργότερα.”
