Η απόφαση του Παναμά να ακυρώσει συμβάσεις λιμένων με ένα κογκλομεράτ του Χονγκ Κονγκ προκαλεί σοκ στις παγκόσμιες επενδύσεις λιμένων, προειδοποιούν αναλυτές, δημιουργώντας ένα αποσταθεροποιητικό προηγούμενο εν μέσω αυξανόμενης γεωπολιτικής κατακερματισμού.
Η ένταση κλιμακώνεται στην Κεντρική Αμερική μετά από απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου που έκρινε “αντισυνταγματική” την παραχώρηση λιμενικής άδειας της CK Hutchison Holdings, μιας μακροχρόνιας συμφωνίας που χορηγούσε δικαιώματα λειτουργίας λιμένα από τη δεκαετία του 1990. Η τοπική λιμενική αρχή δήλωσε αργότερα ότι η APM Terminals, το τμήμα τερματικών σταθμών του δανέζικου κολοσσού Maersk, θα αναλάβει την προσωρινή διαχείριση των δύο λιμένων.
“Αυτή η κατάσταση καθοδηγείται πολύ περισσότερο από την πολιτική παρά από εμπορικά ή αυστηρά νομικά κίνητρα”, δήλωσε ο Ralph Leszczynski, επικεφαλής έρευνας του ομίλου Banchero Costa. Τόνισε δε ότι αυτό χρησιμεύει και ως προειδοποίηση ότι οι λιμενικές εγκαταστάσεις θεωρούνται όλο και περισσότερο παγκοσμίως ως πολιτικά στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία. “Θα μπορούσε να γίνει ένα επικίνδυνο προηγούμενο εάν οι παραχωρήσεις ή οι συμβάσεις ακυρώνονταν κατά βούληση οπουδήποτε λόγω γεωπολιτικής πίεσης”, είπε.
Πέρυσι, οι ναυτιλιακές εταιρείες αγωνίστηκαν να εκτρέψουν πλοία και να προσαρμόσουν τις εταιρικές δομές για να ελαχιστοποιήσουν την έκθεσή τους σε νέες, υψηλές αμερικανικές και κινεζικές λιμενικές χρεώσεις. Ωστόσο, οι χρεώσεις αναστάλθηκαν λίγες εβδομάδες αργότερα, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις μειώθηκαν, προκαλώντας τόσο αντιδράσεις όσο και ανακούφιση, ενώ παράλληλα κατέδειξαν πόσο ευάλωτη είναι η ναυτιλιακή βιομηχανία σε ανατροπές.
Ο διευθυντής της Drewry Maritime Advisors, Jayendu Krishna, συζήτησε πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν το δυτικό ημισφαίριο ως σφαίρα επιρροής τους – μια περιοχή όπου ένα κράτος ή οργανισμός έχει σημαντική πολιτιστική, οικονομική, στρατιωτική ή πολιτική κυριαρχία. Αυτό, όπως είπε, σημαίνει ότι οι Κινέζοι χειριστές θα δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να κερδίσουν προσφορές για παραχωρήσεις λιμένων στην περιοχή. “Η μετάβαση χειριστή είναι απίθανο να είναι ομαλή – στην πραγματικότητα, απέχουμε πολύ από αυτό, ειδικά στο πλαίσιο της ανακοίνωσης αντίποινων από την κινεζική κυβέρνηση”, προειδοποίησε.
Η κυβέρνηση του Παναμά θα βρεθεί εν μέσω πυρών, καθώς οι ΗΠΑ και η Κίνα ανταγωνίζονται για επιρροή, καθιστώντας δύσκολη την επίτευξη διαπραγματευτικής λύσης, εικάζει ο Krishna. Τεχνικά, ενώ μια αλλαγή χειριστή λιμένα δεν θα πρέπει να προκαλέσει άμεσες λειτουργικές διαταραχές, παρατηρητές της αγοράς προειδοποιούν ότι οι υποκείμενες γεωπολιτικές εντάσεις είναι ο πραγματικός άγνωστος παράγοντας.
Η απόφαση του δικαστηρίου του Παναμά, θέτοντας την Hutchison σε κίνδυνο απώλειας του δικαιώματος λειτουργίας δύο βασικών λιμένων σε κάθε άκρο της στρατηγικής διώρυγας του Παναμά, έχει βάλει σε αναταραχή τις εκκρεμείς διαπραγματεύσεις πώλησης της εταιρείας του Χονγκ Κονγκ και έχει προκαλέσει έντονη κατακραυγή από την Κίνα. Το Γραφείο Υποθέσεων Χονγκ Κονγκ και Μακάο της κινεζικής κυβέρνησης χαρακτήρισε την απόφαση του Παναμά κατά της θυγατρικής της CK Hutchison – της Panama Ports Company – ως “ντροπιαστική και αξιοθρήνητη”, ορκίζοντας ότι “θα πληρωθούν σίγουρα βαριά τιμήματα, τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά”.
Την Πέμπτη, ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Lin Jian δήλωσε σε τακτική συνέντευξη Τύπου ότι η απόφαση του δικαστηρίου του Παναμά “αδιαφορεί για τα γεγονότα και ενεργεί κακόπιστα”, υπονομεύοντας σοβαρά τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα της εταιρείας του Χονγκ Κονγκ. Πρόσθεσε ότι η κινεζική κυβέρνηση παραμένει σταθερή στη δέσμευσή της να διασφαλίσει τα νόμιμα δικαιώματα των κινεζικών επιχειρήσεων.
Ο Παναμάς δεν είναι μόνος· παρόμοιες αντιδράσεις κατά ξένης ιδιοκτησίας λιμένων κερδίζουν έδαφος στην Αυστραλία και σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ενόψει των εκλογών του 2025, ο Αυστραλός πρωθυπουργός Anthony Albanese υποσχέθηκε να επαναφέρει το λιμάνι του Darwin υπό αυστραλιανό έλεγχο, επικαλούμενος ανησυχίες για το εθνικό συμφέρον. Το περιουσιακό στοιχείο βρίσκεται επί του παρόντος υπό μακροχρόνια μίσθωση 99 ετών από την κινεζική Landbridge, μετά από συμφωνία 506 εκατομμυρίων αυστραλιανών δολαρίων το 2015.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να παρουσιάσει μια λιμενική στρατηγική αυτόν τον μήνα για να αυστηριοποιήσει τους ελέγχους ασφαλείας στις ξένες επενδύσεις σε λιμένες της ΕΕ, ανέφερε την Δευτέρα η ναυτιλιακή εφημερίδα Lloyd’s List, με έδρα το Λονδίνο. Για την επερχόμενη στρατηγική, ο Leszczynski της Banchero Costa δήλωσε ότι οι προτάσεις που συζητούνται επί του παρόντος στην Ευρώπη περιλαμβάνουν την κατάταξη των λιμένων ως στρατηγικών υποδομών διπλής χρήσης – περιουσιακών στοιχείων που εξυπηρετούν τόσο πολιτικούς όσο και στρατιωτικούς σκοπούς, όπως η διευκόλυνση μετακίνησης στρατευμάτων ή μεταφοράς εξοπλισμού – για στρατιωτική κινητικότητα και ασφάλεια. “Ενώ είναι εξαιρετικά απίθανο οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα να ακυρώσει υφιστάμενες συμβάσεις με κινεζικές εταιρείες, αναμένεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, στο εγγύς μέλλον, θα περιορίσει νέες λιμενικές επενδύσεις από κινεζικές εταιρείες και ενδέχεται δυνητικά να μπλοκάρει την επέκταση υφιστάμενων παραχωρήσεων τερματικών σταθμών στην Ευρώπη λόγω ανησυχιών ασφαλείας”, είπε.
Δεδομένων των σημαντικών επενδύσεων που έχει ήδη πραγματοποιήσει η Κίνα σε ευρωπαϊκές λιμενικές υποδομές – που εκτείνονται σε Μάλτα, Ελλάδα και Γερμανία – αυτός ο τομέας θα μπορούσε να γίνει ένα μελλοντικό σημείο ανάφλεξης, εξήγησε ο Leszczynski. Σημείωσε ότι μια πιθανή συμβιβαστική λύση θα μπορούσε να περιλαμβάνει τον περιορισμό των ποσοστών ξένης ιδιοκτησίας κάτω από τα όρια ελέγχου – ποσοστά ιδιοκτησίας που συνήθως δίνουν στον επενδυτή ουσιαστικό έλεγχο στις αποφάσεις μιας εταιρείας, συχνά γύρω στο 50 τοις εκατό συν μία μετοχή.
