Σε συνθήκες απόλυτης εξαθλίωσης βρίσκονται οι εκτοπισμένες οικογένειες που εγκατέλειψαν την el-Fasher, πόλη που έπεσε στα χέρια των παραστρατιωτικών δυνάμεων RSF (Rapid Support Forces). Οι πρόσφυγες, αντιμέτωποι με την έλλειψη κουβερτών, σοβαρές ελλείψεις τροφίμων και ελάχιστες ιατρικές προμήθειες, ζουν έναν εφιάλτη στην περιοχή Tawila.
Η Montaha Omer Mustafa, 18 ετών, κατάφερε να διαφύγει από την el-Fasher λίγο πριν την κατάληψή της από τις RSF. Η απόδρασή της, ωστόσο, δεν ήταν εύκολη. Αφού πλήρωσε για τη μεταφορά της, περπάτησε για μέρες με ελάχιστο νερό, διασχίζοντας χωριά και ακαλλιέργητες εκτάσεις. Καθώς οι μάχες πλησίαζαν την τελευταία πόλη που κρατούσαν οι κυβερνητικές δυνάμεις (Sudanese Armed Forces – SAF) στο Βόρειο Νταρφούρ, δεκάδες χιλιάδες κάτοικοι διέφυγαν προς τα δυτικά, εγκαταλείποντας τα σπίτια, τα υπάρχοντα, ακόμη και μέλη της οικογένειάς τους. Η el-Fasher σχεδόν ερημώθηκε μέσα σε λίγες ημέρες τον Οκτώβριο.
«Ένοπλοι μας σταμάτησαν και μας έκλεψαν ό,τι αξίας είχαμε: χρυσό, χρήματα και τρόφιμα», δήλωσε η Mustafa στο Al Jazeera από τον καταυλισμό προσφύγων Tawila, περίπου 50 χιλιόμετρα δυτικά της el-Fasher. Στην πορεία, εν μέσω δίψας, φόβου και της βιασύνης χιλιάδων ανθρώπων, ο αδελφός της εξαφανίστηκε. Έψαξαν, αλλά αναγκάστηκαν να συνεχίσουν. Δεν υπήρχε άλλη επιλογή, όπως είπε, και παραμένει αβέβαιη για την τύχη του.
Τρεις Σουδανοί πρόσφυγες αφηγήθηκαν στο Al Jazeera την εμπειρία τους κατά τη διαφυγή τους από την el-Fasher, μια πόλη που βρισκόταν υπό βομβαρδισμό και πολιορκία, προς τον καταυλισμό Tawila. Η αιφνίδια άφιξη χιλιάδων ανθρώπων έχει φέρει τις ήδη λιγοστές πηγές στα όριά τους.
**«Πόλη-φάντασμα»**
Αυτό που άφησαν πίσω τους οι φεύγοντες έχει γίνει «πόλη-φάντασμα», σύμφωνα με την ιατρική οργάνωση Γιατροί Χωρίς Σύνορα (MSF), της οποίας οι ομάδες επισκέφτηκαν την πόλη τον Ιανουάριο. Η MSF εκφράζει φόβους ότι «η πλειοψηφία των αμάχων που ήταν ακόμη ζωντανοί όταν οι RSF κατέλαβαν την πόλη, σκοτώθηκαν ή εκτοπίστηκαν».
Περισσότεροι από 120.000 άνθρωποι διέφυγαν από την κατάληψη της el-Fasher από τις RSF, με περίπου το 75% αυτών να είναι ήδη εσωτερικά εκτοπισμένοι (IDPs) που αναζητούσαν καταφύγιο εκεί, όπως ανακοίνωσε ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης τον Ιανουάριο. Το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Επισιτισμού εκτιμά ότι μεταξύ 70.000 και 100.000 παραμένουν παγιδευμένοι στην πόλη. Ο Nathaniel Raymond, εκτελεστικός διευθυντής του Humanitarian Research Lab στην Ιατρική Σχολή του Yale, που παρακολουθεί τον πόλεμο, ανέφερε μια σπάνια κλήση πέρυσι με κάποιον παγιδευμένο στην el-Fasher. «Είχαν τελειώσει το φαγητό και το νερό. Και έβλεπαν σώματα παντού… Βγήκαν μόνο μια φορά στο τηλέφωνο. Δεν μιλήσαμε ξανά μαζί τους.»
**Κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου κατά των RSF**
Οι RSF εξαπέλυσαν μια μεγάλη επίθεση για να καταλάβουν την el-Fasher στα τέλη του περασμένου έτους, μετά από 18μηνη πολιορκία. Η πολυαναμενόμενη πτώση της πόλης, παρά την σθεναρή αντίσταση των μαχητών, οδήγησε σε μαζικές βιαιότητες στην el-Fasher, συμπεριλαμβανομένης της συστηματικής στοχοποίησης πληθυσμών που δεν ανήκαν σε αραβικές φυλές, ιδίως από τις φυλές Zaghawa και Fur, σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών και ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στις 19 Ιανουαρίου, ο αναπληρωτής εισαγγελέας του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ICC) δήλωσε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ότι οι RSF είχαν διαπράξει εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά τη διάρκεια της κατάληψης της el-Fasher. Η Nazhat Shameem Khan ανέφερε ότι η πτώση της πόλης ακολούθησε μια «υπολογισμένη εκστρατεία βαθύτατου πόνου», στοχεύοντας ιδιαίτερα μέλη των εθνοτικών ομάδων Zaghawa και Fur. «Αυτή η εγκληματικότητα επαναλαμβάνεται από πόλη σε πόλη στο Νταρφούρ», είπε.
Ο Marwan Mohammed, ακτιβιστής στον καταυλισμό προσφύγων Tawila, όπου έχει καταφύγει η πλειοψηφία των προσφύγων, δήλωσε στο Al Jazeera ότι πρόσφατοι διαφύγοντες περιέγραψαν σκηνές στην πόλη ως «τις χειρότερες που έχουν δει», με τους δρόμους των γειτονιών γεμάτους πτώματα. Δορυφορικές εικόνες που αναλύθηκαν από το Yale’s Humanitarian Research Lab έδειξαν συστηματικές προσπάθειες των RSF να καταστρέψουν αποδείξεις μαζικών δολοφονιών, με σωρούς αντικειμένων που ταίριαζαν με ανθρώπινα λείψανα να είναι ορατοί ακόμη και από το διάστημα. Μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου, το 72% των συσσωρεύσεων είχαν συρρικνωθεί και το 38% δεν ήταν πλέον ορατό.
Μια έρευνα του Sudan Tribune που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο εντόπισε ύποπτους ομαδικούς τάφους σε όλη την el-Fasher, καθώς και μυστικά κέντρα κράτησης όπου οι RSF φέρονται να σκοτώνουν, να βιάζουν, να βασανίζουν, να λιμοκτονούν και να εκβιάζουν οικονομικά αμάχους. Ο ηγέτης των RSF, Mohamed Hamdan «Hemedti» Dagalo, παραδέχθηκε ότι οι μαχητές του είχαν διαπράξει καταχρήσεις τον Οκτώβριο και δήλωσε ότι κάποιοι δράστες είχαν συλληφθεί, μια κίνηση που αντιμετωπίστηκε με σκεπτικισμό από ακτιβιστές και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ο Mohamed Badawi, Σουδανός ακτιβιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων με έδρα την Ουγκάντα, που παρακολουθεί το Νταρφούρ, δήλωσε στο Al Jazeera ότι είχε αναδυθεί μια πολεμική οικονομία για τη διατήρηση της πόλης, με τους μαχητές των RSF να χρεώνουν εξωφρενικές τιμές για την είσοδο αγαθών. Η πρώτη ανθρωπιστική αποστολή που εισήλθε στην el-Fasher από τα μέσα του 2024 έφτασε μόνο στα μέσα Ιανουαρίου. «Αυτό που περνάει περιλαμβάνει ζωοτροφές, αλάτι, βασικά είδη για τους ανθρώπους», είπε ο Badawi. «Οι άνθρωποι μέσα εξαρτώνται από τους φίλους τους σε όλο τον κόσμο… που τους στέλνουν χρήματα. Δεν υπάρχουν υπηρεσίες μέσα στην πόλη. Καθόλου νερό, καθόλου ίντερνετ, καθόλου φαγητό. Έχει γίνει μια πόλη στο σκοτάδι των αιώνων», πρόσθεσε ο Badawi. Ο Badawi είπε ότι η απόδραση από την el-Fasher έχει πλέον γίνει σύστημα εκβιασμού, με τους μαχητές των RSF να απαγάγουν συχνά τους φεύγοντες για λύτρα. «Οι άνθρωποι πληρώνουν από 500 δολάρια στη χαμηλότερη τιμή έως και 1.600 δολάρια», δήλωσε στο Al Jazeera. «Πολλοί άνθρωποι στην el-Fasher απλά δεν μπορούν να το αντέξουν οικονομικά.»
**«Τα παιδιά μου κι εγώ υποφέρουμε»**
Πολλοί από τους εκτοπισμένους που φεύγουν από την el-Fasher κάνουν ένα ταξίδι ημερών προς τον καταυλισμό προσφύγων Tawila, περίπου 50 χιλιόμετρα δυτικά, περνώντας από πολλά σημεία ελέγχου που φυλάσσονται από μαχητές των RSF, οι οποίοι συχνά χρεώνουν τέλη για τη διέλευση. Εκεί, εντάσσονται σε περίπου 1,4 εκατομμύρια εκτοπισμένους σε ένα εκτεταμένο δίκτυο καταυλισμών στην Tawila. Η Tawila, εδώ και πολύ καιρό καταφύγιο για όσους διέφευγαν από τη βία στο Βόρειο Νταρφούρ, προσφέρει απόσταση από τις γραμμές του μετώπου, αλλά λίγα άλλα για όσους βρίσκονται στα όριά της.
«Ο καιρός είναι πολύ κρύος. Δεν έχουμε στρώματα να κοιμηθούμε ή κουβέρτες να σκεπαστούμε. Μας λείπουν τα τρόφιμα και η εύρεση νερού είναι εξαιρετικά δύσκολη», δήλωσε η Mustafa, η 18χρονη που έχασε τον αδελφό της κατά τη διαφυγή της. Η Zahra Mohamed Ali Abakar, 29 ετών, που διέφυγε από την el-Fasher μήνες νωρίτερα, τον Ιούνιο, είπε: «Κοιμόμαστε στο χώμα και κάτω από τον ουρανό. Δεν υπάρχουν σκηνές· οι άνθρωποι χρησιμοποιούν σακιά για να προστατευτούν από τον ήλιο και τον κρύο καιρό.»
Το Sudan Doctors Network προειδοποίησε τον Οκτώβριο ότι οι υγειονομικές εγκαταστάσεις της Tawila αντιμετωπίζουν σοβαρή έλλειψη φαρμάκων και ιατρικών προμηθειών, έλλειψη κατάλληλης τροφής για παιδιά, ακόμη και ασφαλούς πόσιμου νερού. Πολύ λίγα έχουν αλλάξει από τότε, είπε ο Mohammed, ο ακτιβιστής στον καταυλισμό Tawila.
Ο Abdalla Ahmed Fadul Abu-Zaid διέφυγε από την el-Fasher πριν από τέσσερις μήνες και μισό, αφού βομβαρδισμοί των RSF του έσπασαν το αριστερό πόδι, αναγκάζοντας τους γιατρούς να του ακρωτηριάσουν το πόδι στην πόλη, όπου οι ιατρικές προμήθειες είχαν εξαντληθεί σχεδόν μήνες νωρίτερα, είπε. Από τότε που έφτασε στην Tawila με την οικογένειά του των οκτώ ατόμων, έχουν λάβει βοήθεια μόνο δύο φορές, μικρές μερίδες καλαμποκιού που γρήγορα τελείωσαν. Η πληγή του χρειάζεται ακόμα τακτική αλλαγή επιδέσεων, αλλά το ταξίδι στο νοσοκομείο είναι δαπανηρό, χρήματα που δεν έχει. «Τα παιδιά μου κι εγώ υποφέρουμε πολύ», είπε.
