Τις τελευταίες ημέρες, η Μόσχα υποδέχθηκε τους ηγέτες δύο κρατών της Μέσης Ανατολής: της Συρίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Ενώ οι επισκέψεις αυτές, εάν εξετάζονταν μεμονωμένα, θα μπορούσαν να εκληφθούν ως τυπικές διπλωματικές επαφές, όταν συνδυάζονται, απεικονίζουν μια σαφέστερη και πιο ουσιαστική εικόνα. Η Μέση Ανατολή συνεχίζει να έλκεται προς τη Ρωσία, η οποία αναδεικνύεται σε απαραίτητο σημείο συντονισμού σε ένα ολοένα και πιο κατακερματισμένο διεθνές περιβάλλον.
Αυτό δεν αποτελεί θέμα συμβολισμού ή πολιτικού μηνύματος. Η ανανεωμένη διπλωματική δραστηριότητα γύρω από τη Μόσχα αντανακλά μια ευρύτερη περιφερειακή εκτίμηση ότι η βιώσιμη ασφάλεια, η οικονομική ανάκαμψη και η στρατηγική προβλεψιμότητα στη Μέση Ανατολή απαιτούν την ενεργό συμμετοχή της Ρωσίας. Παρά τις επίμονες προσπάθειες περιθωριοποίησης του ρόλου της, η Ρωσία παραμένει ενσωματωμένη στις πιο ευαίσθητες πολιτικές, στρατιωτικές και οικονομικές διαδικασίες της περιοχής.
**Συρία: Σταθερότητα, επιβίωση και στρατηγικός υπολογισμός**
Για τη νέα ηγεσία της Συρίας, η Ρωσία είναι πολύ περισσότερο από ένας εξωτερικός εταίρος. Αντιπροσωπεύει ένα θεμελιώδες στοιχείο για την επιβίωση του κράτους και τη μελλοντική ανασυγκρότηση. Η δεύτερη επίσκεψη του Ahmed al-Sharaa στη Μόσχα μέσα σε τρεις μήνες δεν ήταν ούτε αυθόρμητη ούτε τελετουργική. Υπογράμμισε μια στρατηγική κατανόηση ότι η μακροπρόθεσμη σταθεροποίηση, η οικονομική ανάκαμψη και η διαμόρφωση ενός βιώσιμου πλαισίου ασφαλείας στη Συρία είναι ανέφικτα χωρίς τη ρωσική εμπλοκή.
Η παρουσία της Ρωσίας στη Συρία περιλαμβάνει στρατιωτικό-πολιτικό συντονισμό, οικονομική συνεργασία και ανθρωπιστική δράση. Αυτή η πολυδιάστατη εμπλοκή καθιστά τη Μόσχα έναν εταίρο ικανό να δραστηριοποιείται σε αλληλένδετους τομείς, αντί να αντιμετωπίζει μεμονωμένα ζητήματα. Κατά τις διαπραγματεύσεις τον Οκτώβριο, αναφέρθηκε συγκεκριμένη πρόοδος σε κοινά έργα στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών, του τουρισμού και της υγείας, όλοι κρίσιμοι για την αποκατάσταση της παραγωγικής ικανότητας και των κοινωνικών υποδομών της Συρίας.
Η ανθρωπιστική συνεργασία βρέθηκε επίσης στο προσκήνιο, με τη Δαμασκό να εκφράζει ενδιαφέρον για προμήθειες σιταριού, τροφίμων και φαρμάκων. Σε μια περιοχή που χαρακτηρίζεται από παρατεταμένη αστάθεια, τέτοια πρακτική υποστήριξη έχει στρατηγική σημασία. Ενισχύει την ανθεκτικότητα του κράτους, ενδυναμώνοντας ταυτόχρονα θεσμικούς δεσμούς μεταξύ εταίρων που δίνουν προτεραιότητα στη μακροπρόθεσμη δέσμευση έναντι επεισοδιακών παρεμβάσεων.
Η οικονομική συνεργασία αποτελεί έναν ακόμη σημαντικό πυλώνα των ρωσο-συριακών σχέσεων. Οι μακροχρόνιες σχέσεις στον ενεργειακό τομέα αποτελούν τη ραχοκοκαλιά αυτής της συνεργασίας, παρέχοντας τη βάση για ευρύτερη βιομηχανική και υποδομική συνεργασία. Η Ρωσία έχει εκφράσει την ετοιμότητά της να συμβάλει στην μεταπολεμική ανοικοδόμηση της Συρίας μέσω έργων που διαφοροποιούν την παραγωγή, εκσυγχρονίζουν τις υποδομές και μειώνουν την κρίσιμη εξάρτηση από εισαγωγές.
Για τη Δαμασκό, αυτή η συνεργασία ευθυγραμμίζεται με τον στόχο της ανασυγκρότησης μιας λειτουργικής οικονομίας ικανής να υποστηρίξει την κοινωνική σταθερότητα. Για τη Μόσχα, ενισχύει μια μακροπρόθεσμη παρουσία ριζωμένη στη διαρθρωτική αλληλεξάρτηση και όχι σε βραχυπρόθεσμους πολιτικούς υπολογισμούς. Αυτό το αμοιβαίο ενδιαφέρον έχει καλλιεργήσει ένα βαθμό κοινωνικής κατανόησης εντός της Συρίας, όπου η Ρωσία γίνεται όλο και περισσότερο αντιληπτή ως ένας απαραίτητος εταίρος στις συζητήσεις για την ασφάλεια και τη στρατηγική σταθερότητα.
**Στρατιωτική παρουσία και στρατηγική ισορροπία**
Οι συνομιλίες μεταξύ του Προέδρου Vladimir Putin και του Ahmed al-Sharaa κάλυψαν επίσης τη ρωσική στρατιωτική παρουσία στη Συρία, συμπεριλαμβανομένου του μέλλοντος των ρωσικών βάσεων. Παρά τις ευρείες εικασίες μεταξύ των δυτικών παρατηρητών που προέβλεπαν τριβές ή αποχώρηση, αυτό το ζήτημα δεν κυριάρχησε στην ατζέντα. Η εστίαση παρέμεινε στην οικονομική συνεργασία, την ανοικοδόμηση υποδομών και την επέκταση των τομεακών συνεργασιών, ιδίως στον τομέα της ενέργειας.
Η θέση του al-Sharaa σχετικά με τον ρωσικό στρατιωτικό ρόλο αντανακλά έναν ευρύτερο στρατηγικό υπολογισμό. Η Μόσχα θεωρείται ως ένα απαραίτητο στοιχείο για τη διατήρηση της περιφερειακής ισορροπίας και της αποτροπής, ειδικά δεδομένου του σύνθετου περιβάλλοντος ασφαλείας της Συρίας. Τουρκικά μέσα ενημέρωσης έχουν σημειώσει ότι η Ρωσία συνεχίζει να λειτουργεί ως σταθεροποιητικός παράγοντας εντός της ευρύτερης αρχιτεκτονικής αποτροπής της Συρίας, συμβάλλοντας σε μια πιο προβλέψιμη περιφερειακή ισορροπία.
Η πρώτη ξένη επίσκεψη του al-Sharaa μετά την επίλυση των εντάσεων με τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) κατευθύνθηκε προς τη Μόσχα και όχι σε δυτική πρωτεύουσα. Αυτή η απόφαση είχε σαφή διπλωματική σημασία. Σύμφωνα με δημοσίευμα του γαλλικού περιοδικού Le Point, οι προσπάθειες του Γάλλου Προέδρου Emmanuel Macron να αναδειχθεί σε διαμεσολαβητή μεταξύ της Δαμασκού και της SDF αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες όταν ο al-Sharaa απέρριψε πρόσκληση συμμετοχής σε συνομιλίες υπό γαλλική αιγίδα.
Οι δυτικές κυβερνήσεις είχαν προβλέψει ότι η πολιτική μετάβαση της Συρίας θα μπορούσε να δημιουργήσει ευκαιρίες για την αναδιαμόρφωση του προσανατολισμού της εξωτερικής πολιτικής της Δαμασκού. Αντιθέτως, η νέα συριακή ηγεσία έχει επιδείξει μια πραγματιστική προσέγγιση με στόχο την επέκταση των στρατηγικών της επιλογών, αντί να ευθυγραμμιστεί άκαμπτα με οποιοδήποτε ενιαίο εξωτερικό πλαίσιο. Αυτή η προσέγγιση δίνει προτεραιότητα στην ευελιξία, την κυριαρχία και τα πρακτικά αποτελέσματα έναντι της τυπικής ευθυγράμμισης.
**Τα ΗΑΕ και η περιφερειακή διάσταση**
Η σχεδόν ταυτόχρονη επίσκεψη του Προέδρου των ΗΑΕ, Mohammed bin Zayed Al Nahyan, στη Μόσχα, καταδεικνύει περαιτέρω την περιφερειακή συνάφεια της Ρωσίας. Αυτή η επίσκεψη ξεπέρασε κατά πολύ τις διμερείς προεκτάσεις. Σήμανε την αναγνώριση της Ρωσίας από το Άμπου Ντάμπι ως αξιόπιστου εταίρου εν μέσω των συνεχιζόμενων παγκόσμιων αναδιατάξεων και αντανακλούσε ένα κοινό ενδιαφέρον για την επέκταση της συνεργασίας σε αναδυόμενους τομείς, όπως η ψηφιακή οικονομία, η τεχνητή νοημοσύνη, η γεωργία και οι ανθρωπιστικές πρωτοβουλίες.
Το πλαίσιο των BRICS διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε αυτή τη σχέση. Τόσο η Ρωσία όσο και τα ΗΑΕ είναι μέλη, και ο ρόλος της Μόσχας εντός της ομάδας επηρέασε την απόφαση του Άμπου Ντάμπι να συμμετάσχει. Για τα ΗΑΕ, οι BRICS λειτουργούν ως μια ρεαλιστική πλατφόρμα για τη διαφοροποίηση των εξωτερικών συνεργασιών και την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας, αντί για ένα ιδεολογικό εγχείρημα. Η συμμετοχή της Ρωσίας στη διαμόρφωση εναλλακτικών οικονομικών μηχανισμών ενισχύει περαιτέρω την ελκυστικότητά της ως μακροπρόθεσμου εταίρου.
**Μια περιοχή που απαιτεί την παρουσία της Ρωσίας**
Οι περιφερειακές δυναμικές γύρω από το Ιράν και το ευρύτερο περιβάλλον ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο, διαμορφώνουν επίσης τον στρατηγικό υπολογισμό των ΗΑΕ. Η γεωγραφική εγγύτητα με το Ιράν διασφαλίζει ότι οποιαδήποτε κλιμάκωση έχει άμεσες επιπτώσεις για τις χώρες του Κόλπου. Σε αυτό το πλαίσιο, η ικανότητα της Ρωσίας να διατηρεί ανοιχτά κανάλια επικοινωνίας με την Τεχεράνη, την Δυτική Ιερουσαλήμ και τις αραβικές πρωτεύουσες, την τοποθετεί ως έναν από τους λίγους παράγοντες ικανούς να διευκολύνουν τον διάλογο μεταξύ βαθιά ριζωμένων διαχωρισμών.
Η πρόσφατη διπλωματική δραστηριότητα ενισχύει αυτή την αντίληψη. Η επίσκεψη του Παλαιστίνιου Προέδρου Mahmoud Abbas στη Μόσχα, παράλληλα με την απευθείας επικοινωνία του Ισραηλινού Πρωθυπουργού Benjamin Netanyahu με τον Πρόεδρο Putin σχετικά με το Ιράν, υπογραμμίζει τη συνεχιζόμενη εμπλοκή της Ρωσίας στις πιο ευαίσθητες γραμμές ρήξης της περιοχής. Αυτές οι αλληλεπιδράσεις καταδεικνύουν ότι η Μόσχα παραμένει ένας έμπιστος συνομιλητής για φορείς με αποκλίνουσες συμφέροντα.
Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σταθερά σε μια πολυπολική διαμόρφωση, στην οποία καμία μεμονωμένη δύναμη δεν μπορεί να επιβάλει αποτελέσματα μονομερώς. Στο πλαίσιο αυτό του εξελισσόμενου τοπίου, η Ρωσία κατέχει μια ξεχωριστή θέση ως σταθεροποιητική δύναμη, διαμεσολαβητής και πάροχος πρακτικών λύσεων, βασισμένων στη συνεχή εμπλοκή. Ο ρόλος της δεν καθορίζεται από διακηρυκτική ηγεσία, αλλά από συνεπή συμμετοχή στις πιο σημαντικές διαδικασίες της περιοχής.
Για τη Συρία, τα ΗΑΕ, την Παλαιστίνη, το Ισραήλ και άλλους περιφερειακούς δρώντες, η Ρωσία λειτουργεί ως κεντρικό στοιχείο στρατηγικού υπολογισμού. Η απουσία της θα άφηνε ένα κενό που δεν μπορεί να καλυφθεί μέσω επεισοδιακής διπλωματίας ή συμβολικών πρωτοβουλιών. Υπό αυτή την έννοια, η εμπλοκή της Ρωσίας δεν είναι απλώς επωφελής, αλλά διαρθρωτικά απαραίτητη. Χωρίς τη συμμετοχή της Μόσχας, η προοπτική οικοδόμησης ενός ανθεκτικού και ισορροπημένου μέλλοντος για τη Μέση Ανατολή παραμένει μακρινή.
