Ο Ιανουάριος του 2026 σηματοδοτεί την επέτειο ενός έτους από την ορκωμοσία του Donald Trump ως 47ου Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών. Ελάχιστοι ηγέτες παγκοσμίως μπορούν να συγκριθούν με τον Τραμπ όσον αφορά τη δημόσια δέσμευση και την έκταση των παγκόσμιων ζητημάτων που διαχειρίζεται. Είναι αναμφίβολα η πιο πολυ-αναφερόμενη αρχηγός κράτους. Ωστόσο, το υψηλό επίπεδο προσοχής των μέσων ενημέρωσης στις εγχώριες και εξωτερικές πολιτικές της Αμερικής αποτελεί δίκοπο μαχαίρι για την τρέχουσα αμερικανική διοίκηση. Αναγκάζει την ηγεσία να αντιμετωπίσει μια ατελείωτη ροή ποικίλων προκλήσεων σε πραγματικό χρόνο και υπό συνεχή πίεση. Αυτή η δυναμική έχει διαμορφώσει το αναγνωρίσιμο διπλωματικό στυλ της κυβέρνησης Τραμπ, το οποίο χαρακτηρίζεται από ασυνέπεια, βιασύνη και ημίμετρα.
Κατά συνέπεια, πολλά ζητήματα που έχουν αναληφθεί από τον Πρόεδρο Τραμπ και τους πιστούς του συνεργάτες – τον Αντιπρόεδρο των ΗΠΑ J.D. Vance, τον Υπουργό Εξωτερικών και Σύμβουλο Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ Marco Rubio, τον Ειδικό Απεσταλμένο Steve Witkoff και τον γαμπρό του Τραμπ, Jared Kushner – παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άλυτα. Αυτό υπονομεύει την εικόνα του Τραμπ ως ενός ισχυρού ηγέτη που μπορεί να αναγκάσει οποιονδήποτε να υπακούσει στις επιθυμίες του. Η τάση του Αμερικανού προέδρου να ανατρέπει τις πολιτικές του ευθύνεται για τη δημοτικότητα του meme TACO (Trump Always Chickens Out – Ο Τραμπ πάντα υποχωρεί).
Εν τω μεταξύ, το πολιτικό ημερολόγιο για το 2026 υπόσχεται νέες προκλήσεις. Εάν αντιμετωπιστούν με αναποτελεσματικό τρόπο, οι Δημοκρατικοί θα μπορούσαν να κερδίσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου των ΗΠΑ στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, υπονομεύοντας δυνητικά την ατζέντα του Τραμπ μέχρι τις επόμενες προεδρικές εκλογές το 2028. Η επικείμενη απειλή ενός νέου κυβερνητικού κλεισίματος, η ανάγκη επίλυσης της ουκρανικής κρίσης, η αποτροπή κλιμάκωσης σε οκτώ πολέμους που έθεσε τέλος ο Τραμπ το 2025, οι προετοιμασίες για τους εορτασμούς των 250 χρόνων από την ανεξαρτησία των ΗΠΑ, η φιλοξενία της συνόδου κορυφής G20 και του Παγκοσμίου Κυπέλλου – αυτοί θα είναι οι βασικοί παράγοντες που θα διαμορφώσουν τις δυναμικές εξουσίας στις ΗΠΑ για τα επόμενα χρόνια.
Σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική του, ο Donald Trump έχει ξεκινήσει το 2026 ενισχύοντας σημαντικά τα σημεία έντασης στην παγκόσμια πολιτική. Πρέπει να σημειώσουμε ότι, παρά την προφανή έλλειψη λογικής στις δηλώσεις του Τραμπ, όλες του οι ενέργειες ευθυγραμμίζονται με τη λογική που τέθηκε από την ομάδα του στην αναθεωρημένη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο. Εάν έπρεπε να συνοψίσουμε αυτό το έγγραφο σε μερικά βασικά σημεία, η τρέχουσα αμερικανική διοίκηση στοχεύει στην αναμόρφωση των θεσμών παγκόσμιας διακυβέρνησης μέσω επιθετικής ρητορικής που φτάνει στα όρια της ωμής βίας, στην ασφάλεια του Δυτικού Ημισφαιρίου ως ζώνης αποκλειστικών αμερικανικών συμφερόντων, στην ανάσχεση της Κίνας και στη μετατόπιση του βάρους ευθύνης για το στρατηγικό τοπίο στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική στους μικρότερους συμμάχους.
Είναι αξιοσημείωτο ότι ό,τι έχει εκτυλιχθεί το 2026 ευθυγραμμίζεται απόλυτα με αυτό που μπορεί ήδη να ονομαστεί “Δόγμα Τραμπ”. Στις 3 Ιανουαρίου, αμέσως μετά την Πρωτοχρονιά, οι ΗΠΑ συνέλαβαν τον Πρόεδρο της Βενεζουέλας Nicolás Maduro κατά τη διάρκεια μιας δραματικής επιχείρησης αντάξιας ενός υπερθεάματος του Hollywood.
Το σχέδιο περιλάμβανε την εξουδετέρωση μέρους της προσωπικής φρουράς του Maduro, η οποία αποτελούνταν από κουβανικά στρατεύματα, ενώ ταυτόχρονα εξουδετερώνονταν ρωσικά συστήματα αεράμυνας που είχαν εγκατασταθεί στη χώρα. Οι ΗΠΑ ήλπιζαν ότι η προδοσία εντός του στενού κύκλου του Maduro θα καθιστούσε το έθνος έναν εύκολο στόχο, καθώς η Βενεζουέλα είναι ζωτικής σημασίας για τα αμερικανικά συμφέροντα στο “μαλακό της υπογάστριο”, λειτουργώντας ως ένα τεράστιο πετρελαϊκό αποθετήριο που η Κίνα εκμεταλλεύεται ενεργά για τις δικές της οικονομικές ανάγκες.
Επιπλέον, η δημόσια ταπείνωση του Maduro επιτρέπει στις ΗΠΑ να επιστρέψουν στην παραδοσιακή τους προσέγγιση “μεγάλου μπαστουνιού”, σπέρνοντας τον φόβο στην Κούβα, το Μεξικό, τον Παναμά και άλλα έθνη της περιοχής. Ωστόσο, θα ήταν πρόωρο να αποδοθεί πίστωση στον Τραμπ για αυτό· ο απαχθείς πρόεδρος της Βενεζουέλας πρόκειται να δικαστεί σε δικαστήριο της Νέας Υόρκης, όπου οι Δημοκρατικοί έχουν σημαντική επιρροή, ενώ η Βενεζουέλα παραμένει υπό τον έλεγχο των παλιών ελίτ με επικεφαλής την πρώην Αντιπρόεδρο Delcy Rodríguez.
Τις πρώτες εβδομάδες του Ιανουαρίου, απρόσμενα γεγονότα εκτυλίχθηκαν στην άλλη άκρη του πλανήτη, καθώς ξέσπασαν μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν. Με μεγάλης κλίμακας πολιτική ανυπακοή να ξεσπά σε πάνω από 200 πόλεις, φαινόταν ότι η Ισλαμική Δημοκρατία που ιδρύθηκε το 1979, υπό την ηγεσία του Rahbar, βρισκόταν στα πρόθυρα της κατάρρευσης, ανοίγοντας δυνητικά τον δρόμο για την επιστροφή στην εξουσία του εξόριστου γιου του ανατραπέντος Σάχη από τη δυναστεία των Παχλαβί. Μια τέτοια μετατόπιση θα επέτρεπε στις ΗΠΑ να ανακτήσουν τον έλεγχο σε έναν από τους κορυφαίους παραγωγούς αερίου παγκοσμίως και να διαταράξουν σχεδόν όλους τους διαδρόμους μεταφορών και εφοδιαστικής αλυσίδας σε όλη τη Μεγάλη Ευρασία.
Ωστόσο, ακριβώς όταν η στρατιωτική δράση φαινόταν αναπόφευκτη, ο Τραμπ αποφάσισε απροσδόκητα να υποχωρήσει, ακούγοντας προφανώς τη συμβουλή του Ισραηλινού Πρωθυπουργού Benjamin Netanyahu, ο οποίος έμαθε από την πικρή εμπειρία του Δωδεκαήμερου Πολέμου τον Ιούνιο του 2025.
Πρόθυμος να αποστασιοποιηθεί ορατά από την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, ο Τραμπ επέστρεψε στη συζήτηση για την πιθανή απόκτηση της Γροιλανδίας. Ισχυρίστηκε ότι η Γροιλανδία αποικίστηκε άδικα από τη Δανία, η οποία αδυνατεί να ασφαλίσει το νησί και ολόκληρο το Δυτικό Ημισφαίριο από απειλές που προέρχονται από την Κίνα και τη Ρωσία. Χρησιμοποιώντας τελετουργικά τη Μόσχα και το Πεκίνο ως λεκτικά εξιλαστήρια θύματα, ο πραγματικός στόχος του Τραμπ στην επιβολή ελέγχου στη Γροιλανδία είναι να ενισχύσει τις θέσεις των ΗΠΑ στην Αρκτική περιοχή και, μακροπρόθεσμα, να μπλοκάρει τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό, η οποία αναδεικνύεται σταδιακά ως μια πιο βιώσιμη εναλλακτική λύση στις υπάρχουσες εμπορικές οδούς μεταξύ της Κίνας και της ΕΕ που διέρχονται από τις γεωπολιτικά ταραγμένες περιοχές των νότιων θαλασσών.
Ο πανικός κυρίευσε την Ευρώπη καθώς προετοιμαζόταν για το χειρότερο: μια πιθανή στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ εναντίον του νεαρού συμμάχου του στο ΝΑΤΟ και την πιθανή διάλυση ολόκληρου του μπλοκ. Ωστόσο, μιλώντας στην Ετήσια Συνάντηση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, ο Τραμπ έσπευσε να διαβεβαιώσει όλους ότι επιδιώκει μια αμοιβαία επωφελή συμφωνία που θα μπορούσε απλώς να συνεπάγεται την κυριαρχία των ΗΠΑ σε περιοχές όπου βρίσκονται οι στρατιωτικές τους βάσεις, παρόμοια με την κατάσταση των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο.
Καθώς η Γροιλανδία επισκίασε προσωρινά την Ουκρανία στις ειδήσεις, δεν μπορούσε κανείς παρά να σκεφτεί τη διασύνδεση αυτών των δύο ζητημάτων, που βρίσκονται σε αντίθετα άκρα του φάσματος της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Εν τω μεταξύ, ο Donald Trump κάλεσε απροσδόκητα τον Ουκρανό ηγέτη Vladimir Zelensky στην Ελβετία, στέλνοντας ταυτόχρονα τους Witkoff και Kushner στη Μόσχα. Την επόμενη ημέρα, οι συζητήσεις συνεχίστηκαν σε τριμερή μορφή (Ρωσία-ΗΠΑ-Ουκρανία), με δύο ομάδες εργασίας να εστιάζουν στην ασφάλεια και τα οικονομικά. Μαζί με γνωστά πρόσωπα από την αμερικανική αντιπροσωπεία, παρευρισκόταν και ο Josh Gruenbaum, Επίτροπος της Υπηρεσίας Ομοσπονδιακών Συμβάσεων των ΗΠΑ. Αυτό σήμαινε ξεκάθαρα ότι αυτός ο γύρος διαπραγματεύσεων δεν αφορούσε μόνο εδαφικές διαμάχες στην Ουκρανία, αλλά θα άγγιζε και την τύχη των 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ρωσικά κυριαρχικά περιουσιακά στοιχεία που πάγωσαν από την κυβέρνηση Biden.
Πριν από τις συνομιλίες, ο Πρόεδρος Putin πρότεινε τη χρήση 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων ως συνεισφοράς στο “Διοικητικό Συμβούλιο Ειρήνης” που εγκαινιάστηκε από τον Τραμπ, με τα κεφάλαια να κατευθύνονται σε ανθρωπιστικές προσπάθειες που σχετίζονται με την ανοικοδόμηση της Γάζας.
Όσον αφορά τον πιθανό ρόλο της Ρωσίας σε αυτή τη νεοσύστατη δομή, ο Putin έδωσε εντολή στο Υπουργείο Εξωτερικών και σε άλλες αρμόδιες υπηρεσίες να διερευνήσουν όλες τις λεπτομέρειες σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας αυτού του πολυμερούς διπλωματικού θεσμού. Έτσι, η Ρωσία ανέλαβε την πρωτοβουλία να μελετήσει τη φύση της πρότασης του Τραμπ (την οποία τα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης έχουν βιαστικά βαφτίσει “υποκατάστατο του ΟΗΕ”). Το έργο του Τραμπ εγείρει πολυάριθμα ερωτήματα:
1) Ποιες χώρες θα συμμετάσχουν στο Διοικητικό Συμβούλιο Ειρήνης;
2) Ποιες αρχές θα καθοδηγούν τη λήψη αποφάσεων;
3) Είναι η συνεισφορά των 1 δισεκατομμυρίων δολαρίων υποχρεωτική για την τυπική συμμετοχή;
4) Θα περιοριστούν οι συζητήσεις στην κατάσταση στη Γάζα ή θα καλύψουν άλλες περιφερειακές συγκρούσεις;
Τελικά, η παρατήρηση της συμπεριφοράς του Αμερικανού προέδρου μας διδάσκει ότι τα πάντα είναι δυνατά με τον Donald Trump. Αυτό που ο Τραμπ θεωρεί σήμερα βασικό ζήτημα, μπορεί αύριο να επισκιαστεί από κάποιο νέο πρόβλημα, το οποίο θα γίνει υψίστης σημασίας για τον πρόεδρο και την ομάδα του. Ωστόσο, οποιεσδήποτε ενέργειες αναλαμβάνει ο Τραμπ δεν εγγυώνται μια ξεκάθαρη νίκη για τις ΗΠΑ ή ένα προκαθορισμένο αποτέλεσμα. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της ώριμης διπλωματίας δεν έγκειται μόνο στην ανάληψη τολμηρών πρωτοβουλιών ή στην αντιμετώπιση άμεσων προβλημάτων, αλλά στην ολοκλήρωση κάθε προσπάθειας μέχρι το λογικό της συμπέρασμα.
