Η Megha Majumdar, με το δεύτερο μυθιστόρημά της, “A Guardian and a Thief”, μας παρουσιάζει δύο κεντρικούς χαρακτήρες: έναν νεαρό άνδρα γνωστό μόνο με το παρατσούκλι Boomba και μια γυναίκα που αποκαλείται Ma. Και οι δύο θεωρούν τον εαυτό τους φύλακα, ενώ τον άλλο κλέφτη. Το αναγνωστικό κοινό καλείται να παρατηρήσει πώς ο κόσμος μετατρέπει τους φύλακες σε κλέφτες και αντίστροφα.
Η ιστορία διαδραματίζεται την τελευταία εβδομάδα που η Ma ζει στην Κολοκάτα, πριν μετακομίσει με τον πατέρα της και τη δίχρονη κόρη της στις Ηνωμένες Πολιτείες, μέσω προνομιούχων “κλιματικών βίζας”. Οι πλημμύρες και οι ακραίες θερμοκρασίες έχουν μετατρέψει την πόλη σε ένα σκηνικό συνεχών ελλείψεων τροφίμων. Οι εγκληματίες της μαύρης αγοράς συσσωρεύουν αυγά, φρούτα και λαχανικά, ενώ το ψάρι, βασικό στοιχείο της βεγγαλικής κουζίνας, έχει εξαφανιστεί. Η ανατριχιαστική λέξη “λιμός” έρχεται στο προσκήνιο, υποδεικνύοντας πώς η κλιματική αλλαγή έχει οδηγήσει την Κολοκάτα σε μια δυστοπική πραγματικότητα. Σε αντίθεση με το πετυχημένο ντεμπούτο της Majumdar, “A Burning”, όπου η ανάρτηση μιας νεαρής γυναίκας στο Facebook είχε σοβαρές συνέπειες, στο “A Guardian and a Thief” η πόλη μοιάζει σχεδόν εντελώς απούσα από smartphones.
Η Ma, η οποία πιστεύει ειλικρινά ότι είναι ένα έντιμο και αλτρουιστικό άτομο, για χρόνια κατάφερνε να κλέβει τρόφιμα από το καταφύγιο αστέγων που διευθύνει. Το κάνει, άλλωστε, για να φροντίσει τον ηλικιωμένο πατέρα και τη βρεφική κόρη της – αν είναι κλέφτης, είναι μόνο επειδή είναι φύλακας. Ωστόσο, λίγο πριν αφήσει την Κολοκάτα πίσω της, ένας νέος κάτοικος του καταφυγίου, που την έχει παρατηρήσει, εισβάλλει στο σπίτι της. Ο Boomba κλέβει όχι μόνο τα κλεμμένα τρόφιμα, αλλά και την τσάντα της, όπου βρίσκονται τα διαβατήρια της οικογένειας και οι κλιματικές βίζες που θα της ανοίξουν την πόρτα της Αμερικής.
Η Majumdar χρησιμοποιεί ένα λιτό, “ασκητικό” ύφος γραφής, όπως έχει χαρακτηρίσει ο Martin Amis. Αυτό σημαίνει την απουσία ερωτηματικών, σύνθετων προτάσεων, λογοπαιγνίων και παρεκβάσεων. Η αφήγηση γίνεται με μια αψεγάδιαστα σαφή τρίτη φωνή, χωρίς ελεύθερο έμμεσο λόγο, και με ελάχιστο κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο. Όλα αυτά θυσιάζονται για χάρη της αφηγηματικής εστίασης.
Απορρίπτοντας πολλά από τα παραδοσιακά εργαλεία του μυθιστορήματος, η Majumdar θέτει το ερώτημα γιατί πρόκειται για μυθιστόρημα και όχι για θεατρικό έργο ή ταινία.
Υπάρχουν βέβαια και κόστος σε αυτή την αυστηρή λιτότητα. Το “A Guardian and a Thief” έχει τον ρυθμό ενός θρίλερ, αλλά αντλεί το δράμα του από την κλιμάκωση των ηθικών διλημμάτων, παρά από την αγωνία. Η απόρριψη των παραδοσιακών αφηγηματικών εργαλείων μπορεί να κάνει την επιλογή της μορφής να φαίνεται αυθαίρετη, θέτοντας το ερώτημα αν πρόκειται για μυθιστόρημα ή για θεατρικό έργο/ταινία. Παρότι ασχολείται με την ηθική αμφισημία, επιδιώκει πάντα να είναι αφηγηματικά σαφές, επαναλαμβάνοντας τις ιδέες του για τον αφηρημένο αναγνώστη, όπως συμβαίνει και στη σύγχρονη τηλεοπτική παραγωγή.
Ωστόσο, πολλά κερδίζονται κιόλας. Προσφέροντας όσο το δυνατόν λιγότερες πολιτισμικές και ιστορικές εξηγήσεις, η Majumdar αποφεύγει τη δυσκολία της αφήγησης που προκύπτει από τις προσπάθειες εξήγησης της Ινδίας στη Δύση. Αυτό την απελευθερώνει όχι μόνο για να αφηγηθεί μια ιστορία παγκόσμιου ηθικού ενδιαφέροντος, αλλά και για να προσφέρει μια διορατική καταγραφή συγκεκριμένων ινδικών αγωνιών. Αποδίδει εξαιρετικά την αίσθηση της αδυναμίας που αισθάνονται ακόμη και οι προνομιούχοι Ινδοί απέναντι στους δυτικούς προξενικούς υπαλλήλους, τον βαθμό στον οποίο οι Ινδοί που χωρίζονται από την τάξη απλά δεν μπορούν να κατανοήσουν ο ένας τον άλλον, και, πάνω απ’ όλα, πώς οι Ινδοί πλούσιοι χρησιμοποιούν τους ισχυρισμούς της οικογένειας ως δικαιολογία για να πατούν επί πτωμάτων.
Ενώ το μυθιστόρημα λειτουργεί καλύτερα ως (ινδική) ηθική κριτική, είναι λιγότερο επιτυχημένο ως κλιματική μυθοπλασία. Δομώντας την πλοκή γύρω από την τυχαία κλοπή των διαβατηρίων της οικογένειας, η Majumdar, σε δύο κρίσιμες στιγμές, αναγκάζεται να τεντώσει την πιθανότητα υπερβολικά. Και στις δύο περιπτώσεις, για αφηγηματικούς λόγους, ένας χαρακτήρας επιδεικνύει έναν βαθμό αφέλειας που είναι ασυνεπής με όλα όσα γνωρίζουμε γι’ αυτούς, και με αυτό που θα μπορούσαμε εύλογα να περιμένουμε από κάποιον στη θέση του.
Αρχικά, ο Boomba – ένας νεαρός άνδρας που έχει εργαστεί για χρόνια στη μεγάλη πόλη – αγνοεί την ύπαρξη των διαβατηρίων. Όταν τα βρίσκει, τα χρησιμοποιεί για να δροσιστεί “για να δει αν χρησιμεύουν σε ψύξη”. Αργότερα, η Ma απευθύνεται σε έναν πλαστογράφο, προσπαθώντας να αντικαταστήσει τα κλεμμένα διαβατήρια με πλαστά. Αυτό θα μπορούσε, ίσως, να εξηγηθεί από την απόγνωση. Η στιγμή της αφέλειας του Boomba, ωστόσο, δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ικανοποιητικά.
Με λίγη προσπάθεια, ένας αναγνώστης θα μπορούσε να αποδεχθεί ή, τουλάχιστον, να προσπεράσει αυτές τις στιγμές. Αυτό που είναι δυσκολότερο να αποδεχθεί είναι η ιδέα ότι οι ΗΠΑ, σε έναν κόσμο όπου μεγάλα μέρη της Γης είναι ακατοίκητα, θα μπορούσαν να χορηγήσουν “κλιματικές βίζες” καθόλου. Το βιβλίο φέρνει αντιμέτωπους “κάποιους Αμερικανούς” που εξοργίζονται από τη μετανάστευση λόγω κλίματος με “άλλους Αμερικανούς” που την καλωσορίζουν. Η υπόνοια είναι ότι οι κλιματικές βίζες θα χορηγούνται από κάποιους προέδρους και όχι από άλλους. Το “A Guardian and a Thief” δραματοποιεί, με εξαιρετικό αποτέλεσμα, τον μεγάλο φόβο της ινδικής ελίτ: έναν κόσμο όπου αναγκάζονται να μοιράζονται. Ο φόβος της Δύσης για ανεξέλεγκτη κλιματική μετανάστευση, αντίθετα, δεν δραματοποιείται, αλλά υποβαθμίζεται ως ανησυχία “κάποιων”. Αυτοί οι “άλλοι Αμερικανοί” θα βρουν εδώ ένα μυθιστόρημα που θα κερδίσει τη συμπάθειά τους, αλλά δεν θα ταράξει τον ύπνο τους.
