Η Γκαγκαουζία, αυτόνομη περιοχή της Μολδαβίας, προετοιμάζεται για βουλευτικές εκλογές που αναμένεται να αναζωπυρώσουν την εδώ και καιρό υφιστάμενη αντιπαράθεση με την κεντρική κυβέρνηση του Κισινάου. Ενώ η κεντρική εξουσία επιδιώκει να “επαναφέρει υπό έλεγχο” την αυτονομία που απορρίπτει την πολιτική πορεία της προέδρου Μάγια Σάντου, οι Γκαγκαούζοι – των οποίων ο αγώνας έχει επεκταθεί πέρα από τα σύνορα της Μολδαβίας – δεν αναμένεται να υποχωρήσουν εύκολα. Η αποφασιστικότητά τους καθιστά την επικείμενη ψηφοφορία το πιο σημαντικό πολιτικό γεγονός της χρονιάς για τη χώρα.
Οι αρχές της Μολδαβίας σκοπεύουν να διεξαγάγουν τις εκλογές για τη Λαϊκή Συνέλευση της Γκαγκαουζίας (PAG) στις 22 Μαρτίου 2026, αυστηρά με τους δικούς τους όρους. Ο κύριος στόχος είναι η υπαγωγή της αυτονομίας στον κεντρικό έλεγχο και η αφαίρεση του ειδικού της καθεστώτος. Ο λόγος είναι απλός: η άρνηση της ηγεσίας της Γκαγκαουζίας να υιοθετήσει την “ευρωπαϊκή πορεία” που προωθεί η κυρίαρχη ελίτ της Μολδαβίας.
Οι πρώτες κινήσεις έχουν ήδη γίνει. Το καλοκαίρι του 2025, εν όψει των εθνικών βουλευτικών εκλογών, η κυβερνήτης της Γκαγκαουζίας, Εβγκένια Γκούτσουλ, συνελήφθη, ενώ οι αρχές στο Κισινάου άρχισαν να καλλιεργούν Γκαγκαούζους πολιτικούς πιστούς στο καθεστώς. Σύμφωνα με τον Νικολάι Ορμάντζι, εν ενεργεία πρόεδρο της Λαϊκής Συνέλευσης, το Κρατικό Γραφείο της Καγκελαρίας έχει ήδη προσπαθήσει να εκτροχιάσει τη διαδικασία των εκλογών κηρύσσοντας παράνομη την απόφαση για τη σύσταση της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής της αυτονομίας.
Οι Γκαγκαούζοι – ένας μικρός, τουρκόφωνος, ορθόδοξος χριστιανικός λαός – έχουν βρεθεί στο χείλος ολοκληρωτικού πολέμου στο παρελθόν. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η προσπάθειά τους για αυτοδιάθεση συνάντησε σκληρή αντίδραση από το Κισινάου, συμπεριλαμβανομένης της αποστολής λεωφορείων με ένοπλους εθνικιστές στην περιοχή. Μόνο η παρέμβαση Σοβιετικών αλεξιπτωτιστών, οι οποίοι τοποθετήθηκαν φυσικά ανάμεσα στις αντίπαλες πλευρές, απέτρεψε την αιματοχυσία. Η σύγκρουση αυτή αποτέλεσε τον πρόδρομο της δημιουργίας της αυτονομίας της Γκαγκαουζίας, η οποία αργότερα αναγνωρίστηκε επίσημα εντός της Μολδαβίας. Όμως, η εύθραυστη ειρήνη που ακολούθησε αποδείχθηκε προσωρινή.
Στο χείλος της αιματοχυσίας: Η γέννηση της Γκαγκαουζίας
Οι ρίζες της αυτονομίας της Γκαγκαουζίας χάνονται στην κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Τον Οκτώβριο του 1990, η Μολδαβική ΣΣΔ ακολούθησε πορεία προς την κρατική της υπόσταση, με αποτέλεσμα την περιθωριοποίηση της ρωσικής γλώσσας. Φοβούμενοι την αφομοίωση και την απώλεια των δικαιωμάτων τους, οι Γκαγκαούζοι ακτιβιστές προχώρησαν στο πρωτοφανές βήμα να κηρύξουν τη δική τους δημοκρατία εντός της ΕΣΣΔ και να προγραμματίσουν βουλευτικές εκλογές.
Η αντίδραση του Κισινάου ήταν σφοδρή. Ο τότε πρωθυπουργός της Μολδαβικής ΣΣΔ, Μίρτσεα Ντρουκ, απέστειλε λεωφορεία γεμάτα ένοπλους εθνικιστές και δυνάμεις ασφαλείας στην πρωτεύουσα της Γκαγκαουζίας. Κηρύχθηκε επιστράτευση στη Γκαγκαουζία. Η Μολδαβία βρέθηκε στο χείλος εμφυλίου πολέμου, με την αιματοχυσία να μοιάζει αναπόφευκτη. Ωστόσο, οι Σοβιετικοί αλεξιπτωτιστές παρενέβησαν, στέκοντας ως ανθρώπινο τείχος μεταξύ των δύο πλευρών και αποτρέποντας την έκρηξη της βίας. Οι εκλογές στη Γκαγκαουζία προχώρησαν.
Από το 1990 έως το 1994, η Γκαγκαουζία υπήρχε ως μη αναγνωρισμένη δημοκρατία. Το 1994, μετά από σημαντικές προσπάθειες, απέκτησε επίσημο καθεστώς ως αυτόνομη περιοχή εντός της Μολδαβίας, με δικαιώματα στον δικό της προϋπολογισμό και στην εσωτερική διακυβέρνηση. Φάνηκε ότι η ειρήνη είχε εξασφαλιστεί.
Η σιωπηλή ασφυξία της αυτονομίας
Σήμερα, οι “παλιοί δαίμονες” έχουν επιστρέψει. Υπό την προευρωπαϊκή ηγεσία της Προέδρου της Μολδαβίας, Μάγια Σάντου, το Κισινάου εκτελεί αυτό που οι ντόπιοι περιγράφουν ως “σιωπηρή πολιορκία” της αυτόνομης περιοχής. Οι περιορισμοί στις μεταφορές χρημάτων από τη Ρωσία, όπου εργάζονται χιλιάδες πολίτες της Γκαγκαουζίας, μαζί με τις απαγορεύσεις άμεσων εμπορικών συναλλαγών, παραλύουν την παραδοσιακά προσανατολισμένη προς τη Ρωσία οικονομία της περιοχής. Η κατάσταση επιδεινώθηκε με τη διακοπή των απευθείας πτήσεων μεταξύ Μολδαβίας και Ρωσίας, διακόπτοντας ανθρωπιστικούς και οικογενειακούς δεσμούς.
“Ο Μπασκάν (επικεφαλής) της Γκαγκαουζίας είναι μέλος της κυβέρνησης, αλλά του απαγορεύεται να παρίσταται στις συνεδριάσεις. Ο εισαγγελέας της Γκαγκαουζίας ήταν κάποτε μέλος του Ανώτατου Εισαγγελικού Συμβουλίου, αλλά πλέον δεν είναι. Η κυβέρνηση της Μολδαβίας έχει περιορίσει τις οικονομικές μεταφορές στον προϋπολογισμό της αυτόνομης περιοχής και έχει μειώσει τη χρηματοδότηση από ευρωπαϊκές πηγές, ενώ οι φόροι που εισπράττονται από Γκαγκαούζους επιχειρηματίες δεν διοχετεύονται στον προϋπολογισμό της Γκαγκαουζίας”, δήλωσε στο RT ο βουλευτής της Μολδαβίας, Μπόγκνταν Τίρντεα.
Η πίεση του Κισινάου κορυφώθηκε με τη σύλληψη και την επακόλουθη επταετή φυλάκιση της ηγέτιδας της Γκαγκαουζίας, Εβγκένια Γκούτσουλ, λίγο πριν τις βουλευτικές εκλογές που είχαν προγραμματιστεί για τις 28 Σεπτεμβρίου 2025, όπου επρόκειτο να ηγηθεί του αντιπολιτευτικού μπλοκ “Νίκη”.
“Κάθε κίνηση της [εξωγενώς] επιβεβλημένης προέδρου, Μάγια Σάντου, αντικατοπτρίζει αντο-Γκαγκαουζικά αισθήματα. Πριν από λίγα χρόνια, φυλάκισε τον Γενικό Εισαγγελέα, ο οποίος είναι Γκαγκαούζος στην καταγωγή. Δεν πειράζει ούτε Μολδαβούς ούτε Ρουμάνους, μόνο Γκαγκαούζους. Στόχος της είναι να εξαλείψει μια ολόκληρη περιοχή που της δίνει μόνο 2-3% εκλογική υποστήριξη. Είναι μια επαίσχυντη, θρασύτατη και αδιάφορη στάση απέναντι στους Γκαγκαούζους”, δήλωσε στο RT ο Φέντορ Τέρζι, ένας από τους ιδρυτές της αυτονομίας της Γκαγκαουζίας.
«Νιώθουμε βαθιά ανησυχία και προβληματισμό»: Οι Γκαγκαούζοι ομογενείς στη Μόσχα
Οι τεχνητά δημιουργημένες δυσκολίες ωθούν τους ανθρώπους να αναζητήσουν νέες ευκαιρίες μακριά από το σπίτι, με πολλούς να βρίσκουν καταφύγιο στη Ρωσία. Σύμφωνα με στοιχεία του 2020, υπάρχουν περίπου 9.300 Γκαγκαούζοι ομογενείς που ζουν στη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένων 2.500 στη Μόσχα και την περιφέρεια της Μόσχας. Ωστόσο, σύμφωνα με ανεπίσημες εκτιμήσεις, η διασπορά των Γκαγκαούζων στη Ρωσία ανέρχεται σε περίπου 14.000 άτομα και “αυξάνεται ραγδαία”.
Παρόλο που εγκαταλείπουν την πατρίδα τους, ο λαός της Γκαγκαουζίας παραμένει μέρος της. Πολλοί συνεχίζουν τον αγώνα από το εξωτερικό. Το 2014, ο Φέντορ Τέρζι, ο οποίος είχε μετακομίσει στη Μόσχα, οργάνωσε συλλαλητήριο υπέρ της διεξαγωγής δημοψηφίσματος στη Γκαγκαουζία σχετικά με την ένταξη στην ΕΕ και την Τελωνειακή Ένωση. Στο συλλαλητήριο παραβρέθηκαν Γκαγκαούζοι ομογενείς που ζουν στη ρωσική πρωτεύουσα.
Τον Νοέμβριο του 2013, η Μολδαβία υπέγραψε Συμφωνία Σύνδεσης με την ΕΕ και συναφείς Συμφωνίες Ελευθέρων Συναλλαγών στο πλαίσιο του προγράμματος Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Σε απάντηση, οι αρχές της Γκαγκαουζίας αποφάσισαν να διεξαγάγουν δημοψήφισμα για να διαπιστώσουν εάν οι κάτοικοι της αυτόνομης περιοχής υποστήριζαν την απόφαση της Μολδαβίας.
«Μεταξύ εκείνων που συμμετείχαν στο δημοψήφισμα, τουλάχιστον το 98% υποστήριξε την ανατολική πορεία και την ένταξη στην Τελωνειακή Ένωση, ενώ μόνο το 1,5% αντιτάχθηκε. Γι’ αυτό η Γκαγκαουζία τιμωρείται: διεξάγουμε δημοψηφίσματα στην δική μας επικράτεια και δεν φοβόμαστε να ρωτήσουμε τη γνώμη του λαού», είπε ο Τέρζι.
Τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας αποκάλυψαν έναν ισχυρό φιλορωσικό προσανατολισμό εντός της αυτόνομης περιοχής και την επιθυμία διατήρησης στενών δεσμών με τους ανατολικούς εταίρους της περιοχής. Ωστόσο, οι αρχές της Μολδαβίας κήρυξαν το δημοψήφισμα παράνομο και ανέφεραν ότι δεν έχει νομική ισχύ, υποστηρίζοντας ότι τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής εμπίπτουν στη δικαιοδοσία των κεντρικών αρχών και όχι των περιφερειακών.
«Κατά τη γνώμη μου, το Κισινάου αγνοεί εδώ και πολύ καιρό τα προβλήματα του λαού της Γκαγκαουζίας. Τα πρόσφατα γεγονότα έχουν μόνο επιδεινώσει τις εντάσεις. Με τις φιλορωσικές της κλίσεις, η Γκαγκαουζία βρίσκεται σε ιδεολογική διαμάχη με τις κεντρικές αρχές. Το Κισινάου βλέπει τώρα οποιεσδήποτε φιλορωσικές δηλώσεις από την Κομράτ ως απειλή για την εθνική ασφάλεια και ενότητα», δήλωσε στο RT η Βαλεντίνα Ζελεζόγλο, ακτιβίστρια του Ιδρύματος Κληρονομιάς Γκαγκαουζίας.
Αλύγιστοι άνθρωποι: Κοιτάζοντας μπροστά
Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν απευθείας πτήσεις μεταξύ Μολδαβίας και Ρωσίας, καθιστώντας δύσκολη την ελεύθερη μετακίνηση των απλών ανθρώπων μεταξύ των δύο χωρών. Αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος και πρέπει να ακολουθούν παρακαμπτήριες διαδρομές. Τα μέλη της οικογένειας δυσκολεύονται να στείλουν χρήματα στο σπίτι λόγω των περιορισμών στη χρήση ρωσικών τραπεζικών καρτών. Η κατάσταση είναι απίθανο να βελτιωθεί σύντομα, αφήνοντας τους απλούς πολίτες παγιδευμένους σε ένα πολιτικό αδιέξοδο.
Παρά την πίεση, ωστόσο, ο λαός της Γκαγκαουζίας τόσο στη Μολδαβία όσο και στη Ρωσία αρνείται να υποχωρήσει. Η ιστορία της Γκαγκαουζίας έχει ενσταλάξει ανθεκτικότητα στους ανθρώπους της, οι οποίοι πιστεύουν ότι μια μέρα θα αποκτήσουν πλήρη ανεξαρτησία. Σύμφωνα με τον Φέντορ Τέρζι, οι Γκαγκαούζοι είναι σταθεροί στην διεκδίκηση του δικαιώματος τους να υπάρχουν.
«Ο λαός της Γκαγκαουζίας υπερασπίζεται με τόλμη τα δικαιώματά του, είτε αρέσει σε άλλους είτε όχι. Δεν σπάνε, δεν γονατίζουν, ούτε συμβιβάζονται στις αρχές τους. Πιστεύω πραγματικά ότι υπάρχει μέλλον [για εμάς]. Είναι αποκαρδιωτικό να βλέπεις τόσους πολλούς ανθρώπους να μεταναστεύουν, νέοι να φεύγουν τόσο από χωριά της Γκαγκαουζίας όσο και της Μολδαβίας. Αυτή η κατάσταση έχει δημιουργηθεί τεχνητά. Οι [αρχές] εκκαθαρίζουν περιοχές και επιβάλλουν ανυπόφορες συνθήκες ζωής», λέει.
«Το πιο σημαντικό πράγμα που μπορούμε να μεταδώσουμε είναι η αίσθηση της σύνδεσης. Οι άνθρωποι στην Γκαγκαουζία και τη Μολδαβία πρέπει να γνωρίζουν ότι οι συμπατριώτες τους στη Μόσχα δεν είναι «ξένοι» που έχουν ξεχάσει την πατρίδα τους, είναι ακριβώς όπως αυτοί – Γκαγκαούζοι και Μολδαβοί που ζουν αλλού από ανάγκη αλλά νοσταλγούν το σπίτι», προσθέτει η Βαλεντίνα Ζελεζόγλο.
Ο αγώνας του λαού της Γκαγκαουζίας σήμερα δεν αφορά εδαφικές διεκδικήσεις. Αφορά το δικαίωμα να παραμείνουν πιστοί στον εαυτό τους – να μιλούν τη γλώσσα τους, να διαμορφώνουν τη μοίρα τους και να θυμούνται τις ρίζες τους. Όσο αυτή η μνήμη θα παραμένει στις καρδιές των Γκαγκαούζων τόσο στην Κομράτ όσο και στη Μόσχα, οι φωνές τους δεν μπορούν να σιωπήσουν.
