Η Κούβα βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές οικονομικές προκλήσεις, μετά την αμερικανική επίθεση στη Βενεζουέλα και την απαγωγή του Προέδρου Νικολάς Μαδούρο στις 3 Ιανουαρίου 2026. Η απειλή του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να διακόψει τις προμήθειες πετρελαίου και χρημάτων από τη Βενεζουέλα, πλήττει καίρια την ήδη εύθραυστη κουβανική οικονομία, η οποία βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην υποστήριξη της Βενεζουέλας.
Οι ελλείψεις σε αγαθά και υπηρεσίες είναι ενδημικές στην Κούβα. Στη γειτονιά Villa Panamericana της Αβάνας, όπου ζει η 28χρονη Elena Garcia, οι παραδόσεις πόσιμου νερού είχαν διακοπεί για μία εβδομάδα. Παρόλο που η γειτονιά της θεωρείται σχετικά προνομιούχος σε σχέση με άλλες περιοχές της πρωτεύουσας, αντιμετωπίζει λιγότερες διακοπές ρεύματος. Ωστόσο, η εξάρτηση από τη Βενεζουέλα για καύσιμα, απαραίτητα για τη λειτουργία του ηλεκτρικού δικτύου, την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη.
Με την ανατροπή του Μαδούρο, η Κούβα κινδυνεύει να χάσει έναν από τους σημαντικότερους συμμάχους της στη Δυτική Ημισφαίριο. Στις 11 Ιανουαρίου, ο Πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε ότι η Βενεζουέλα δεν θα προμηθεύει πλέον την Κούβα με πετρέλαιο ή χρήματα. Αυτή η εξέλιξη αναμένεται να επιδεινώσει περαιτέρω την κουβανική οικονομία και ενδεχομένως να πυροδοτήσει κοινωνικές αναταραχές.
Παρά την αβεβαιότητα, οι δρόμοι της Αβάνας παραμένουν ήρεμοι, με την κουβανική κυβέρνηση να έχει δεσμευτεί για τη διατήρηση των σχέσεων με τη Βενεζουέλα. Ωστόσο, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επικρατεί έντονος προβληματισμός σχετικά με τις μελλοντικές εξελίξεις. Η 28χρονη Amanda Terrero, καθηγήτρια επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο της Αβάνας, αναφέρει ότι υπάρχει ο φόβος μιας εισβολής, αλλά και η επιθυμία κάποιων για αυτήν. Η χώρα μαστίζεται από αβεβαιότητα, με πολλούς να προετοιμάζουν σχέδια για μετανάστευση.
Η Κούβα, όπως και η Βενεζουέλα, κυβερνάται από αριστερή κυβέρνηση, η οποία έχει δεχτεί κριτική για καταστολή της διαφωνίας. Ο πολιτικός ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ οδήγησε στην επιβολή αυστηρών κυρώσεων από τη δεκαετία του 1960, οι οποίες συνεχίζουν να υπονομεύουν την οικονομία του νησιού. Παρόλο που το 2014 υπήρξε μια περίοδος ύφεσης με τις ΗΠΑ επί προεδρίας Barack Obama, η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ το 2016 έβαλε τέλος σε αυτήν την προσέγγιση. Έκτοτε, οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει αυξημένους οικονομικούς περιορισμούς, οδηγώντας σε μία από τις χειρότερες οικονομικές κρίσεις στην ιστορία της Κούβας.
Η Κούβα κατάφερε να αντέξει την πίεση εν μέρει χάρη στη συμφωνία με τη Βενεζουέλα, η οποία από το 2000 παρείχε επιδοτούμενο πετρέλαιο σε αντάλλαγμα για χιλιάδες Κουβανούς επαγγελματίες υγείας, εκπαιδευτικούς και άλλους ειδικούς. Παρόλο που οι εισαγωγές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα έχουν μειωθεί τα τελευταία χρόνια, η χώρα υπήρξε ζωτικής σημασίας για την Κούβα.
Οι ελλείψεις καυσίμων έχουν ήδη προκαλέσει διακοπές ρεύματος, με κάποιες να διαρκούν πάνω από 12 ώρες ημερησίως. Σήμερα, η Κούβα παράγει λιγότερο από το ήμισυ της ηλεκτρικής ενέργειας που χρειάζεται. Η δυσαρέσκεια για τις διακοπές ρεύματος, καθώς και για τις ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων, πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις το 2021. Η Amanda Terrero εκτιμά ότι μια παρόμοια κατάσταση θα μπορούσε να επαναληφθεί, καθώς οι διαμαρτυρίες θα υποκινούνται πρωτίστως από οικονομικά ζητήματα.
Παρόλα αυτά, οι κάτοικοι της Αβάνας εκφράζουν σκεπτικισμό σχετικά με το ενδεχόμενο μιας αμερικανικής επέμβασης στην Κούβα, παρόμοια με αυτήν στη Βενεζουέλα. Η Elena Garcia αναφέρει ότι βλέπει εκκλήσεις για επέμβαση στο διαδίκτυο, χαρακτηρίζοντάς τις ως “εξελικτικές”. Στις εβδομάδες που ακολούθησαν την επίθεση της 3ης Ιανουαρίου, η κυβέρνηση Τραμπ έχει κάνει αόριστες δηλώσεις για τις προθέσεις της προς την Καραϊβική χώρα. Ο Υπουργός Εξωτερικών, Marco Rubio, δήλωσε ότι “αν ζούσα στην Αβάνα και ήμουν στην κυβέρνηση, θα ανησυχούσα”.
Από την άλλη πλευρά, ο Πρόεδρος Τραμπ έδειξε ότι θα περιμένει τις συνέπειες της απομάκρυνσης του Μαδούρο για να πλήξει την κουβανική οικονομία. “Η Κούβα πάντα επέζησε χάρη στη Βενεζουέλα. Τώρα δεν θα έχουν αυτά τα χρήματα να εισέρχονται”, δήλωσε ο Τραμπ, προσθέτοντας ότι “η Κούβα φαίνεται έτοιμη να πέσει. Δεν ξέρω αν θα αντέξουν.”
Η κυβέρνηση της Αβάνας, εν τω μεταξύ, αντιδρά με αδιαλλαξία. Στις 11 Ιανουαρίου, ο Πρόεδρος Miguel Diaz-Canel ανάρτησε στο X ότι η χώρα είναι έτοιμη να αμυνθεί “μέχρι την τελευταία σταγόνα αίματος”. Ο 38χρονος Lazaro Gomez, ξεναγός, πιστεύει ότι θα πρέπει να υπάρξει διπλωματική προσέγγιση αντί για πόλεμο, τονίζοντας ότι “οι ΗΠΑ δεν πρέπει να μας επιβάλλουν τίποτα. Ως Κουβανοί, δεν μας αρέσει να μας απειλούν.”
Η προοπτική μιας αποσταθεροποιημένης Κούβας θα μπορούσε να έχει απρόβλεπτες επιπτώσεις για την κυβέρνηση Τραμπ. Η πρόσφατη οικονομική κρίση οδήγησε σε πρωτοφανή έξοδο από το νησί στις αρχές της δεκαετίας του 2020, με περίπου το 10% του πληθυσμού να φεύγει. Μια επανάληψη αυτού του μαζικού μεταναστευτικού κύματος θα μπορούσε να περιπλέξει τις προσπάθειες του Τραμπ να μειώσει τη μετανάστευση στις ΗΠΑ.
Ο Carlos Alzugaray, πολιτικός αναλυτής και πρώην πρέσβης της Κούβας, εξηγεί ότι εάν η κουβανική κυβέρνηση “πέσει”, οι ΗΠΑ θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες, ειδικά δεδομένου ότι η Κούβα βρίσκεται μόλις 145 χιλιόμετρα από τις ακτές τους. Ο Alzugaray πιστεύει ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη προσαρμόσει τη στάση της. Σημειώνει ότι ο Rubio, ο οποίος έχει υποστηρίξει την αλλαγή καθεστώτος στην Κούβα, έχει εισάγει ένα νέο στοιχείο στις δηλώσεις του για την Κούβα: τη σταθερότητα. Στις 9 Ιανουαρίου, ο Rubio δήλωσε σε συνάντηση στελεχών πετρελαίου ότι οι ΗΠΑ δεν “έχουν συμφέρον σε μια αποσταθεροποιημένη Κούβα”.
Ακόμη και ο ίδιος ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι είναι ανοιχτός σε διαπραγματεύσεις, καλώντας την Κούβα “να κάνει μια συμφωνία, ΠΡΙΝ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΑΡΓΑ”. Παρόλα αυτά, οι οικονομικές προοπτικές της Κούβας χωρίς τη Βενεζουέλα παραμένουν αβέβαιες, και ορισμένοι κάτοικοι προετοιμάζονται για τα χειρότερα. Μια 25χρονη καθηγήτρια πανεπιστημίου στην Αβάνα, η οποία ζήτησε να μην κατονομαστεί, δήλωσε ότι η οικογένειά της παρήγγειλε τρία πακέτα τροφίμων και φαρμάκων από το εξωτερικό, μετά την είδηση της απαγωγής του Μαδούρο, ως προφύλαξη για την περίπτωση επιδείνωσης της κατάστασης.
