Στη Σιέρα Νεβάδα, τα βουνά που στέκουν αγέρωχα, αναβλύζουν ιστορίες που χάνονται στα βάθη του χρόνου. Από τις αρχαίες φυλές που περπατούσαν στα μονοπάτια τους, μέχρι τους σημερινούς κατοίκους που παλεύουν να προστατεύσουν την εύθραυστη ισορροπία της φύσης, η Σιέρα Νεβάδα αποτελεί ένα ζωντανό μνημείο της ανθρώπινης ιστορίας και προσαρμοστικότητας.
Η ανακοίνωση της Κίνας για την υποψηφιότητα της Σιάμεν ως έδρας για τη γραμματεία της νέας Συνθήκης για τις Ανοιχτές Θάλασσες, δεν είναι μια απλή κίνηση για κύρος. Πρόκειται για μια πρόταση σχετικά με τον τρόπο διακυβέρνησης των κοινών πόρων του πλανήτη, ειδικά σε μια εποχή που οι παραδοσιακοί θεσμοί δοκιμάζονται.
Η Συνθήκη για τις Ανοιχτές Θάλασσες, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 17 Ιανουαρίου, καλύπτει ένα νομικό κενό 40 ετών. Για δεκαετίες, από την υιοθέτηση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας το 1982, δύο τρίτα των ωκεανών του κόσμου βρίσκονταν σε ρυθμιστικό κενό, με τις αλιευτικές και μεταλλευτικές δραστηριότητες να διεξάγονται χωρίς συντονισμένη εποπτεία.
Η συνθήκη βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες: την δίκαιη κατανομή των γενετικών πόρων της βαθιάς θάλασσας, δεσμευτικές θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές, υποχρεωτικές περιβαλλοντικές μελέτες επιπτώσεων και μεταφορά τεχνολογίας σε αναπτυσσόμενες χώρες. Όμως, η πραγματική της σημασία έγκειται στην θεσμική αρχιτεκτονική που θα διασφαλίσει την εφαρμογή της.
Αυτό απαιτεί μια γραμματεία που θα μετατρέπει την πολιτική σε πράξη.
Ο ανταγωνισμός μεταξύ Βρυξελλών, Βαλπαραΐσο και Σιάμεν – όλες υποψήφιες πόλεις για την έδρα της γραμματείας – συχνά παρουσιάζεται ως μια λογιστική ή γεωπολιτική επιλογή. Στην πραγματικότητα, αντικατοπτρίζει τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις στη διεθνή διακυβέρνηση.
Οι Βρυξέλλες προσφέρουν διοικητική συνέχεια. Βρίσκονται στην καρδιά πυκνών διπλωματικών δικτύων, με ώριμες υπηρεσίες υποστήριξης του ΟΗΕ και εγγύτητα στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Η υποψηφιότητά τους βασίζεται στην αποτελεσματικότητα, την προβλεψιμότητα και την γραφειοκρατική εξοικείωση.
Το Βαλπαραΐσο προβάλλει ένα διαφορετικό επιχείρημα. Η ταυτότητα της Χιλής στον Ειρηνικό και η έγκαιρη επικύρωση της συνθήκης από την χώρα, μιλούν για την ανάγκη μεγαλύτερης εκπροσώπησης του Παγκόσμιου Νότου σε περιβαλλοντικούς θεσμούς, πολλοί από τους οποίους παραμένουν συγκεντρωμένοι στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Η πρότασή τους αφορά την συμβολική επανεξισορρόπηση.
Εν τω μεταξύ, η πρόταση της Σιάμεν δεν αφορά πρωτίστως την τοποθεσία ή τον συμβολισμό, αλλά την ικανότητα διακυβέρνησης που έχει αποδειχθεί στην πράξη.
Πριν από τέσσερις δεκαετίες, τα παράκτια ύδατα της Σιάμεν ήταν βαριά ρυπασμένα, αποτέλεσμα ραγδαίας βιομηχανοποίησης και χαλαρής ρύθμισης. Η μετέπειτα μεταμόρφωση της πόλης σε αναγνωρισμένο μοντέλο ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων περιοχών είναι καλά τεκμηριωμένη.
Το λεγόμενο «Μοντέλο της Σιάμεν» βασίζεται σε τρία στοιχεία που σχετίζονται άμεσα με την εφαρμογή της συνθήκης: επιστημονικά τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων, διατμηματικός συντονισμός και διαφάνεια. Η οικολογική παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο, η υποστήριξη της κοινότητας για την αποκατάσταση των μαγκρόβιων δασών και η ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων στη θαλάσσια διαχείριση έχουν μετατρέψει τους στόχους πολιτικής σε μετρήσιμα αποτελέσματα. Πρόκειται για λειτουργικά συστήματα που μπορούν να παρατηρηθούν, να αξιολογηθούν και να επαναληφθούν.
Η Συνθήκη για τις Ανοιχτές Θάλασσες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις περιβαλλοντικές μελέτες επιπτώσεων, την ανταλλαγή δεδομένων και την ανάπτυξη ικανοτήτων. Ως έδρα της γραμματείας της, η Σιάμεν θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κόμβος γνώσης που θα συνδέει την επιστήμη, το δίκαιο και τη διπλωματία.
Οποιαδήποτε σοβαρή αξιολόγηση της προσφοράς της Κίνας πρέπει να λάβει υπόψη και τις ευπάθειές της. Η Κίνα διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο αλιευτικών σκαφών ανοιχτής θαλάσσης παγκοσμίως, μέρη του οποίου έχουν συνδεθεί σε εξωτερικές αναφορές με παράνομη, αδήλωτη και άναρχη αλιεία. Επίσης, κατέχει τον μεγαλύτερο αριθμό συμβολαίων εξερεύνησης που έχουν εγκριθεί από τη Διεθνή Αρχή για τον Βυθό της Θάλασσας, τοποθετώντας την στην πρώτη γραμμή της εξόρυξης σε βαθιά νερά, μια βιομηχανία με αβέβαιους περιβαλλοντικούς κινδύνους.
Παρόλα αυτά, μια χώρα με σημαντικά εξορυκτικά συμφέροντα μπορεί να φιλοξενήσει πιστευτά έναν οργανισμό επιφορτισμένο με τη διατήρηση και τον περιορισμό. Η εμπειρία της Σιάμεν υποδηλώνει ότι η οικονομική δραστηριότητα και η οικολογική προστασία δεν είναι απαραίτητα αμοιβαία αποκλειόμενες, υπό την προϋπόθεση ότι η διαφάνεια, η παρακολούθηση και η λογοδοσία ενσωματώνονται στις δομές διακυβέρνησης. Τα έργα αποκατάστασης μαγκρόβιων δασών που ενισχύουν τη δέσμευση άνθρακα, προστατεύοντας παράλληλα τις ακτογραμμές, δείχνουν πώς μπορούν να διαχειριστούν στην πράξη οι ανταλλαγές πολιτικής.
Το βαθύτερο ζήτημα της συζήτησης για την επιλογή της πόλης-έδρας είναι η θεσμική κουλτούρα. Οι γραμματείες κάνουν περισσότερα από το να οργανώνουν συναντήσεις. Διαμορφώνουν ατζέντες, πλαισιώνουν συζητήσεις συμμόρφωσης και διαμεσολαβούν μεταξύ επιστημονικών εκτιμήσεων και πολιτικών διαπραγματεύσεων. Με τον καιρό, αναπτύσσουν κανόνες σχετικά με τη διαφάνεια, την συμπεριληπτικότητα και την ανταπόκριση.
Οι Βρυξέλλες πιθανότατα θα ενίσχυαν τις καθιερωμένες γραφειοκρατικές συνήθειες. Το Βαλπαραΐσο θα έστελνε ένα ισχυρό μήνυμα σχετικά με την εκπροσώπηση. Η Σιάμεν, εάν επιλεγεί, θα δοκιμάσει εάν η καινοτομία στη διακυβέρνηση, εδραιωμένη σε πρακτική εμπειρία, μπορεί να μεταφερθεί από το εθνικό στο παγκόσμιο επίπεδο.
Ας εξετάσουμε την υπεραλίευση, μια από τις πιο επείγουσες προκλήσεις της συνθήκης. Αποτελεσματικές περιβαλλοντικές μελέτες επιπτώσεων απαιτούν έγκαιρα δεδομένα και αξιόπιστη παρακολούθηση. Η εμπειρία της Σιάμεν με ολοκληρωμένα προγράμματα παρακολούθησης της υγείας των ωκεανών και προγράμματα κατάρτισης για αξιωματούχους αλιείας της περιοχής προσφέρει ένα συγκεκριμένο σημείο αναφοράς. Όταν η συνθήκη μιλάει για «ανάπτυξη ικανοτήτων», αυτό είναι αυτό που μοιάζει στην πράξη.
Η υποψηφιότητα της Κίνας δεν πρέπει να υπερεκτιμάται ως διεκδίκηση ηγεσίας. Η φιλοξενία μιας γραμματείας δεν παρέχει έλεγχο σε μια συνθήκη, ούτε εγγυάται κανονιστική κυριαρχία. Αυτό που προσφέρει είναι μια ευκαιρία – και μια υποχρέωση – να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των συμφωνημένων κανόνων και της καθημερινής εφαρμογής. Σε μια εποχή που τμήματα του διεθνούς συστήματος κατακερματίζονται, αυτό έχει σημασία.
Η απόφαση που έχει ενώπιον της η Διάσκεψη των Μερών δεν είναι επομένως τεχνική. Είναι μια επιλογή μεταξύ διαφορετικών φιλοσοφιών διακυβέρνησης. Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη διοικητική αποδοτικότητα, στη συμβολική ανακατανομή της θεσμικής δύναμης ή στον πειραματισμό με μοντέλα διακυβέρνησης βασισμένα στην πράξη;
Η τοποθεσία της γραμματείας δεν θα καθορίσει την επιτυχία ή την αποτυχία της Συνθήκης για τις Ανοιχτές Θάλασσες. Θα διαμορφώσει όμως το θεσμικό της DNA – πώς θα ισορροπήσει τη διατήρηση και τη χρήση, πώς θα διαχειριστεί δεδομένα και τεχνολογία, και πώς θα χτίσει εμπιστοσύνη μεταξύ κρατών με πολύ διαφορετικές ικανότητες και συμφέροντα. Για να πετύχει η συνθήκη, η εμπιστοσύνη, η διαφάνεια και η μάθηση θα είναι εξίσου απαραίτητες.
Η Συνθήκη για τις Ανοιχτές Θάλασσες τέθηκε σε ισχύ χωρίς τυμπανοκρουσίες. Η πραγματική της δοκιμασία ξεκινά τώρα – στο πιο ήσυχο, πιο δύσκολο έργο της διακυβέρνησης.
