Έχει περάσει ένας χρόνος από την έναρξη της δεύτερης θητείας του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Ελάχιστοι αναλυτές και επενδυτές αμφέβαλλαν ότι ο Τραμπ 2.0 θα ήταν πιο συγκρουσιακός και αποσταθεροποιητικός. Ωστόσο, η σφοδρότητα των επιθέσεων του Τραμπ στο κράτος δικαίου, τους θεσμούς και τους συμμάχους των ΗΠΑ ξεπέρασε κατά πολύ τις χειρότερες φοβίες των πιο αυστηρών επικριτών του.
Το γεγονός ότι ένας υποτιθέμενος σύμμαχος χρησιμοποιεί οικονομικό καταναγκασμό για να διεκδικήσει εδάφη κυρίαρχου κράτους, μέλους του ΝΑΤΟ, δείχνει πόσο γρήγορα το ανέφικτο έχει γίνει πραγματικότητα.
Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, ο Τραμπ απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας για την απόκτηση της Γροιλανδίας, μιας αυτοδιοικούμενης περιοχής της Δανίας. Δήλωσε επίσης ότι είχε διαμορφώσει «το πλαίσιο μιας μελλοντικής συμφωνίας» για τη Γροιλανδία κατά τη διάρκεια συνάντησης με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε.
Ωστόσο, ενώ ο Τραμπ εγκατέλειψε τα σχέδια για επιβολή δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες που έστειλαν στρατιωτικές ομάδες στη Γροιλανδία, η αβεβαιότητα για την τύχη της περιοχής παραμένει. Η αντιπαράθεση έχει κάπως αμβλυνθεί, αλλά η αποφασιστικότητα του Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία, με κάθε μέσο, αποτελεί υπαρξιακή κρίση για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ.
Η Ευρώπη δυσκολεύεται να αποδεχτεί τη χρήση των δασμών από τον Τραμπ ως πολυεργαλείο για την αντιμετώπιση οικονομικών, γεωπολιτικών και ζητημάτων ασφαλείας. Η ΕΕ είναι ακόμα συγκλονισμένη από το ότι ο ισχυρότερος σύμμαχός της στράφηκε εναντίον της με μανία. Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ τον περασμένο μήνα χαρακτήρισε την Ευρώπη ως ευρισκόμενη σε μεγαλύτερο κίνδυνο από τις δικές της δημοκρατικές αδυναμίες παρά από μια αναθεωρητική Ρωσία.
Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί η ΕΕ επέλεξε τη διπλωματία, σε τέτοιο βαθμό που έχει κατευνάσει τον Τραμπ. Σύμφωνα με τους όρους της εμπορικής συμφωνίας που υπογράφηκε με τις ΗΠΑ τον περασμένο Ιούλιο, την οποία το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αρνήθηκε να επικυρώσει, η ΕΕ αποδέχτηκε δασμολογικό συντελεστή 15% στις εξαγωγές της προς την Αμερική χωρίς να απαντήσει.
Ωστόσο, η Γροιλανδία είναι το κερασάκι στην τούρτα. Η ΕΕ ετοίμαζε επιθετικά αντίμετρα σε περίπτωση που ο Τραμπ προχωρούσε στην απειλή των δασμών. Η Γαλλία και η Γερμανία ωθούσαν ακόμη και για την ανάπτυξη ενός «εμπορικού εκτοξευτήρα» που θα μπορούσε να περιορίσει την πρόσβαση αμερικανικών εταιρειών στην ενιαία αγορά της Ευρώπης και να επιβάλει νέους φόρους σε εταιρείες τεχνολογίας.
Παρόλα αυτά, οι σκληρές δηλώσεις υποκρύπτουν μακροχρόνιες αδυναμίες που έχουν αφήσει τους Ευρωπαίους πολιτικούς με μικρή διαπραγματευτική δύναμη. Ενώ η Ευρώπη έχει μερικές δυνατές κάρτες, έχει αδύναμο χέρι. Η τακτική του “πόνταρε ή φύγε” δεν είναι ένα παιχνίδι που η ΕΕ μπορεί να κερδίσει.
Πρώτον, η επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των μελών της Ένωσης για μια αντίδραση σε μια κρίση είναι σαν να προσπαθείς να μαζέψεις γάτες. Η επώδυνα αργή διαδικασία δημιουργίας συναίνεσης και οι ακατάστατοι συμβιβασμοί έχουν υπονομεύσει την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης κρίσεων της ΕΕ, μια αδυναμία που ήταν εμφανής όταν η ευρωζώνη βρισκόταν στο χείλος της διάλυσης το 2010-12.
Η Ευρώπη, γραφειοκρατική, πραγματιστική και προτιμώντας να παίζει με τον χρόνο, δεν μπορεί να κινηθεί γρήγορα. Στις ΗΠΑ, εν τω μεταξύ, η αμφιλεγόμενη χρήση των εκτελεστικών διαταγμάτων από τον Τραμπ έχει ενισχύσει την εκτελεστική εξουσία της κυβέρνησης. Το σχόλιο του Αμερικανού Υπουργού Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, ότι “η τρομερή Ευρωπαϊκή Ομάδα Εργασίας” θα έχει προτεραιότητα έναντι της ταχείας δράσης, φαίνεται αληθινό.
Δεύτερον, η Ευρώπη εξαρτάται από τις ΗΠΑ για το εμπόριο, την ασφάλεια και την ψηφιακή της υποδομή. Σε μια έκθεση τον Μάιο του 2025, ο Μπραντ Σέτσερ, ανώτερος συνεργάτης στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, ανέφερε ότι «ακόμη και εξαιρουμένου του εμπορίου φαρμακευτικών προϊόντων που βασίζεται σε φόρους, οι [ευρωπαϊκές] εξαγωγές προς τις ΗΠΑ είναι διπλάσιες από αυτές προς την Κίνα. Τέτοια ζήτηση είναι δύσκολο να αντικατασταθεί στον σημερινό κόσμο».
Επιπλέον, η Ευρώπη είναι ένας “μικρός παίκτης” στον τομέα της τεχνολογίας. Εννέα από τις 10 μεγαλύτερες εταιρείες κατά κεφαλαιοποίηση αγοράς στον δείκτη MSCI All Country World Index είναι αμερικανικές. Το Atlantic Council δήλωσε ότι η Ευρώπη «απέτυχε να αναπτύξει έναν τεχνολογικό τομέα είτε με τη ζωντάνια της Silicon Valley είτε με τις αυξανόμενες δυνατότητες της κινεζικής βιομηχανίας». Τρεις αμερικανικές εταιρείες ελέγχουν τα δύο τρίτα της παγκόσμιας χωρητικότητας στις υπηρεσίες cloud.
Τρίτον, ο Τραμπ έχει βάλει στο στόχαστρο την Ευρώπη, πολιτικά και οικονομικά. Ο Λευκός Οίκος «δεν φαίνεται να φοβάται την απώλεια της ΕΕ ως εμπορικού εταίρου, ούτε την καταστροφή του ΝΑΤΟ που θα ακολουθούσε μια κίνηση για «προσάρτηση» ή άλλη απόκτηση της Γροιλανδίας», δήλωσε η Fordham Global Foresight. Η συγχώνευση από τον Τραμπ του εμπορίου με την εγχώρια πολιτική, την άμυνα και την εθνική ασφάλεια καθιστά δυσκολότερο για την Ευρώπη να αποκτήσει μοχλούς πίεσης έναντι των ΗΠΑ.
Τέταρτον, δεν υπάρχει αντίστοιχο σπάνιων γαιών όσον αφορά την ευρωπαϊκή ανταπόδοση. Παρόλο που οι συγκρίσεις μεταξύ της αντίδρασης στην κρίση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας και της ΕΕ είναι ακατάλληλες, το Πεκίνο προετοιμαζόταν για κλιμάκωση του εμπορικού πολέμου για αρκετά χρόνια.
Σε έκθεση στις 13 Ιανουαρίου, η Gavekal σημείωσε ότι «η πιο σημαντική μακροοικονομική εξέλιξη των τελευταίων ετών ήταν η απόφαση της Κίνας (μετά την επιβολή του ημιαγωγικού εμπάργκο από τις ΗΠΑ) να απο-δυτικοποιήσει τις αλυσίδες εφοδιασμού της». Η προτεραιότητα του Πεκίνου στην τεχνολογική αυτάρκεια του επέτρεψε να ασκήσει «κυριαρχία στην κλιμάκωση» στον εμπορικό πόλεμο, αναγκάζοντας τον Τραμπ να υποχωρήσει.
Ορισμένοι αναλυτές πιστεύουν ότι η ΕΕ θα είχε σημαντικά περισσότερη διαπραγματευτική δύναμη εάν χρησιμοποιούσε ως όπλο τα αμερικανικά χρηματοοικονομικά περιουσιακά της στοιχεία. Ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίας, κατέχουν σχεδόν το 40% των αμερικανικών εντόκων χρέους, σχεδόν διπλάσιο από το ποσοστό που κατέχουν η Ιαπωνία και η Κίνα. Ένα σήμα από τους Ευρωπαίους πολιτικούς ότι τα ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά ταμεία επανεξετάζουν την έκθεσή τους στο χρέος των ΗΠΑ θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια μεγάλη μαζική πώληση αμερικανικών εντόκων.
Ωστόσο, η Ευρώπη μετά βίας αντέχει έναν εμπορικό πόλεμο, πόσο μάλλον έναν πόλεμο κεφαλαίου. Η ΕΕ μπορεί μόνο να ελπίζει ότι η κρίση για τη Γροιλανδία θα υποχωρήσει λόγω της απρόβλεπτης φύσης του Τραμπ. Διαφορετικά, οι αδυναμίες της Ευρώπης και οι δυνάμεις της Κίνας στην κλιμάκωση και την ανταπόδοση θα γίνουν ακόμα πιο εμφανείς.
