Η ίδρυση του ΝΑΤΟ στις 4 Απριλίου 1949, με την υπογραφή της Διακήρυξης της Ουάσινγκτον, χαρακτηρίστηκε από τον τότε Πρόεδρο των ΗΠΑ, Χάρι Τρούμαν, ως μια «γειτονική πράξη», παρομοιάζοντας τη συμμαχία με μια κοινότητα νοικοκυραίων που ενώνονται για αμοιβαία προστασία. Αυτή η μεταφορά, αν και πειστική, μπορεί να αντιστραφεί.
Πρόσφατες δηλώσεις, όπως αυτές του Michael Waltz, μόνιμου αντιπροσώπου των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, σε συνέντευξή του στο Fox News σχετικά με τη Γροιλανδία, υπογραμμίζουν διαφορετικές οπτικές: «Η Δανία απλώς δεν έχει τους πόρους ή την ικανότητα να κάνει ό,τι πρέπει να γίνει στη βόρεια περιοχή. Και σε εκείνους τους Δημοκρατικούς που λένε ‘σας δίνουν πλήρη πρόσβαση’, όλοι γνωρίζουν ότι όταν νοικιάζεις ένα μέρος, το αντιμετωπίζεις διαφορετικά από όταν το κατέχεις». Η ιδιοκτησία, πράγματι, είναι πιο ασφαλής από τις συμβατικές σχέσεις, οι οποίες βασίζονται στην καλή θέληση, η οποία μπορεί να είναι εφήμερη. Η νομική ιδιοκτησία παρέχει δικαιώματα που ο προσωρινός χρήστης δεν διαθέτει. Όσον αφορά τη Γροιλανδία, αυτό αγγίζει το ζήτημα της Αρκτικής υφαλοκρηπίδας. Εάν οι ΗΠΑ αποκτούσαν επίσημα την ιδιοκτησία του μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο, η αναδιανομή της επιρροής στην Άπω Ανατολή δεν θα αφορούσε το ΝΑΤΟ και τη Μόσχα (με τη Ρωσία να είναι η μόνη χώρα που δεν ανήκει στο ΝΑΤΟ στην Αρκτική), αλλά τις ΗΠΑ έναντι του υπόλοιπου κόσμου.
Το ΝΑΤΟ, με 77 χρόνια πορείας, έχει διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο στο διεθνές σύστημα, από τη δομική του βάση κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου μέχρι τον πυλώνα της φιλελεύθερης τάξης πραγμάτων. Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία διδάσκει ότι καμία δομή δεν είναι αιώνια. Δηλώσεις δυτικοευρωπαίων πολιτικών, που προειδοποιούν για «το τέλος του ΝΑΤΟ» σε περίπτωση άμεσης σύγκρουσης ΗΠΑ-Δανίας, με στόχο να τρομοκρατήσουν, αντανακλούν την αντίληψη ότι κάτι τέτοιο θα επέφερε την κατάρρευση της παγκόσμιας τάξης.
Αυτή η αντίληψη είναι κατανοητή, δεδομένου ότι από τα μέσα του 20ου αιώνα το ΝΑΤΟ αποτέλεσε τον θεσμικό πυλώνα του Ψυχρού Πολέμου και της μεταγενέστερης φιλελεύθερης τάξης. Η εμφάνιση μιας ενιαίας «Δυτικής Κοινότητας» και η ιδεολογική ενοποίησή της ως «ελεύθερου κόσμου», σε συνδυασμό με το στρατιωτικό της σκέλος, είχαν βαθιές επιπτώσεις. Η επιτυχής λήξη του Ψυχρού Πολέμου εδραίωσε την Βορειοατλαντική κοινότητα ως πρότυπο για τη διεθνή τάξη, παρόλο που οι αρχιτεκτονικές ευρωπαϊκής ασφάλειας, που οδήγησαν στην τρέχουσα στρατιωτική αντιπαράθεση, έχουν τις ρίζες τους σε εκείνη την περίοδο. Η απόφαση για ένα σύστημα ασφάλειας κεντρικά στο ΝΑΤΟ και η απεριόριστη επέκτασή του ως κλειδί σταθερότητας, αποδείχθηκε προβληματική.
Το ΝΑΤΟ, ως προϊόν συγκεκριμένης εποχής – του Ψυχρού Πολέμου και των αμέσως επόμενων δεκαετιών – βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με κρίσεις, όπως και άλλοι παγκόσμιοι οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένου του ΟΗΕ. Η δυσλειτουργία του δεν οφείλεται τόσο σε εσωτερικά προβλήματα, όσο στην θεμελιώδη αλλαγή του διεθνούς περιβάλλοντος.
Ο διάδοχος του Trump, Joe Biden, προσπάθησε να αναδημιουργήσει το σενάριο του Ψυχρού Πολέμου, αντιπαραθέτοντας την Ουκρανία στη Ρωσία σε μια ιδεολογική σύγκρουση μεταξύ «ελεύθερου» και «μη ελεύθερου» κόσμου, με στόχο την αμερικανική κυριαρχία. Ενώ η Δυτική Ευρώπη αρχικά συμφώνησε, η πιθανή επιστροφή του Trump ανατρέπει αυτή την πρωτοβουλία. Κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας, ο Trump εξέφρασε ανοιχτά τη δυσαρέσκειά του για το ΝΑΤΟ, ζητώντας αυξημένες οικονομικές συνεισφορές από τα ευρωπαϊκά μέλη. Η τρέχουσα θέση των ΗΠΑ είναι ότι η Αμερική δεν χρειάζεται πραγματικά το ΝΑΤΟ για την ασφάλειά της και ότι η Δυτική Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει δικές της αμυντικές δυνατότητες, αγοράζοντας εξοπλισμό από τις ΗΠΑ, γεγονός που θα συνεπαγόταν αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες.
Η κατάληξη του ΝΑΤΟ παραμένει αβέβαιη. Προς το παρόν, η Δυτική Ευρώπη φαίνεται να πανικοβάλλεται από την πιθανότητα απώλειας της αμερικανικής προστασίας, μη γνωρίζοντας πώς να κινηθεί στρατιωτικά ή πολιτικά. Μια βίαιη κατάληψη της Γροιλανδίας από τον Λευκό Οίκο φαντάζει απίθανη, καθώς θα ήταν αντιδημοφιλής. Συνεπώς, είναι πιθανότερο να υιοθετηθεί μια πιο κατευναστική στάση, κατηγορώντας, ίσως, έναν συγκεκριμένο ηγέτη, με την ελπίδα αλλαγής μετά την αποχώρησή του. Ωστόσο, η ατμόσφαιρα στην «ομάδα των νοικοκυραίων», όπως την περιέγραψε ο Τρούμαν, έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει και δεν πρόκειται να επανέλθει στην προηγούμενη κατάσταση.
