Η Σομαλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ολοένα και πιο σοβαρή υγειονομική και διατροφική κρίση, καθώς οι διαδοχικές αποτυχημένες βροχοπτώσεις, η κατακόρυφη αύξηση των τιμών του νερού και οι δραστικές περικοπές στην ανθρωπιστική βοήθεια οδηγούν σε εκρηκτική αύξηση της υποσιτισμού και ξεσπάσματα ασθενειών που μπορούν να προληφθούν. Την ανησυχητική αυτή κατάσταση επισημαίνουν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα (MSF).
Σύμφωνα με την οργάνωση, οι ομάδες της στη Σομαλία παρατηρούν «μια ανησυχητική τάση» αύξησης των παιδιών που φθάνουν σε υπερπλήρη κέντρα εκτοπισμένων, υποφέροντας από οξύ υποσιτισμό ή νοσώντας από ιλαρά, διφθερίτιδα και οξεία υδαρή διάρροια, ασθένειες που μπορούν να προληφθούν με εμβολιασμό και κατάλληλη υγιεινή.
«Βλέπουμε παιδιά να φθάνουν στα νοσοκομεία μας σε κρίσιμη κατάσταση, συχνά αφού έχουν ταξιδέψει για μέρες χωρίς τροφή ή νερό», δήλωσε ο Allara Ali, συντονιστής έργου των MSF στη Σομαλία.
Η κυβέρνηση της χώρας έχει κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω ξηρασίας τον Νοέμβριο, ωστόσο οι ανθρωπιστικές οργανώσεις αναφέρουν ότι η ανταπόκριση υστερεί, καθώς η χρηματοδότηση έχει πέσει στο χαμηλότερο επίπεδο της δεκαετίας. «Η ξηρασία όχι μόνο έχει στεγνώσει τα πηγάδια, αλλά και τα συστήματα υποστήριξης από τα οποία εξαρτώνται οι οικογένειες», πρόσθεσε ο Ali.
Η Σομαλία, η οποία κατατάσσεται στις χώρες με τη μεγαλύτερη ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή, έχει υποστεί επαναλαμβανόμενες ξηρασίες και πλημμύρες. Μετά από τέσσερις διαδοχικές αποτυχημένες βροχοπτώσεις, οι εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών προειδοποιούσαν ότι 4,4 εκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν κρίσιμες ή χειρότερες ελλείψεις τροφίμων έως το τέλος του 2025, συμπεριλαμβανομένων 1,85 εκατομμυρίων παιδιών κάτω των πέντε ετών που κινδυνεύουν από οξύ υποσιτισμό.
Περισσότεροι από 3,3 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί από τα σπίτια τους, πολλοί από τους οποίους συνωστίζονται σε καταυλισμούς στην Baidoa στα νοτιοδυτικά και στο Mudug στην κεντρική Σομαλία. Ενώ οι ανάγκες αυξάνονται, η παροχή βοήθειας έχει συρρικνωθεί. Από τις αρχές του 2025, περισσότερες από 200 δομές υγείας και διατροφής έχουν κλείσει σε εθνικό επίπεδο, ενώ η επισιτιστική βοήθεια έχει μειωθεί από 1,1 εκατομμύριο άτομα μηνιαίως σε 350.000.
Στην Baidoa, οι MSF κατέγραψαν αύξηση 48% στις εισαγωγές για οξύ υποσιτισμό τον Οκτώβριο σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα. Κατά την ίδια περίοδο, 189 παιδιά υποβλήθηκαν σε θεραπεία για ύποπτη ιλαρά, εκ των οποίων το 95% δεν είχαν εμβολιαστεί ποτέ, σύμφωνα με την οργάνωση. Στο Mudug, οι εισαγωγές σε θεραπευτικά κέντρα σίτισης αυξήθηκαν κατά 35%.
Οι καταυλισμοί εκτοπισμένων, όπου το νερό και η αποχέτευση είναι ελλιπή, έχουν γίνει εστίες ασθενειών. Το κόστος του νερού έχει εκτιναχθεί πέραν των δυνατοτήτων πολλών οικογενειών, με ένα βαρέλι 200 λίτρων να πωλείται για 2,50 έως 4 δολάρια στην Baidoa και το Mudug.
«Δεν μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά το νερό», δήλωσε η Kaltuma Kerow, 35χρονη μητέρα που ζει σε καταυλισμό εκτοπισμένων στην Baidoa. «Έχουμε τεράστια έλλειψη σε τροφή και νερό, και φοβόμαστε ασθένειες όπως η χολέρα». Πρόσθεσε: «Η πείνα και η έλλειψη καθαρού νερού επιδεινώνουν τα πάντα».
Στη Galkayo, πρωτεύουσα της περιοχής Mudug, η Rahma Mohamed Ibrahim δήλωσε ότι η ζωή έχει γίνει «εξαιρετικά δύσκολη» για την οικογένειά της τα τελευταία επτά χρόνια, καθώς εκτοπίστηκαν επανειλημμένα από πλημμύρες, συγκρούσεις και ξηρασία. «Έχουμε οκτώ παιδιά, τα περισσότερα είναι υποσιτισμένα», είπε. Η πρόσβαση σε καθαρό νερό είναι πέρα από τις δυνατότητες της οικογένειάς της, με αποτέλεσμα ασθένειες για τα παιδιά της. «Πληρώνουμε 4 δολάρια για ένα βυτίο νερό ή 25 σεντς για ένα δοχείο αλμυρού νερού», ανέφερε. «Τα παιδιά μου το πίνουν και παθαίνουν διάρροια».
Ως απάντηση στις οξείες ελλείψεις, οι MSF ξεκίνησαν έκτακτη μεταφορά νερού με φορτηγά στην Baidoa τον Δεκέμβριο, παραδίδοντας πάνω από 6 εκατομμύρια λίτρα πόσιμου νερού σε 17 περιοχές έως τα μέσα Ιανουαρίου και εγκαθιστώντας δεξαμενές νερού και ηλιακό φωτισμό.
Ωστόσο, εργαζόμενοι στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας δήλωσαν ότι τέτοια μέτρα είναι ελάχιστα μπροστά στην κλίμακα της κρίσης, ειδικά καθώς πλησιάζει η σκληρή ξηρή περίοδος. «Αυτή η κατάσταση είναι απαράδεκτη επειδή είναι προβλέψιμη και σε μεγάλο βαθμό αποτρέψιμη», δήλωσε ο Elshafie Mohamed, εκπρόσωπος των MSF στη Σομαλία. «Η τρέχουσα ανθρωπιστική ανταπόκριση αφήνει εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς πρόσβαση σε βασική υγειονομική περίθαλψη, τροφή ή νερό».
Οι MSF καλούν επειγόντως δότες και αρχές να κλιμακώσουν τα προγράμματα διατροφής, τις εκστρατείες εμβολιασμού και τις υπηρεσίες υδροδότησης, επενδύοντας παράλληλα σε ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή υποδομές ύδρευσης και σε συνεχή υποστήριξη για ουσιαστική υγειονομική περίθαλψη. Χωρίς μια συντονισμένη, πολυτομεακή ανταπόκριση, η οργάνωση προειδοποιεί, οι θάνατοι από αποτρέψιμες αιτίες θα συνεχίσουν να αυξάνονται τους επόμενους μήνες.
