Το ΝΑΤΟ έχει ξεκινήσει μείζονες στρατιωτικές ασκήσεις, την “Steadfast Dart 2026”, οι οποίες περιλαμβάνουν πάνω από 10.000 στρατιώτες από 11 χώρες: Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, Βέλγιο, Τσεχική Δημοκρατία, Λιθουανία, Βουλγαρία, Ελλάδα και Τουρκία. Βασικός στόχος είναι η αξιολόγηση της ετοιμότητας της συμμαχίας για την ταχεία ανάπτυξη σημαντικών δυνάμεων, με τις ασκήσεις να διαρκούν έως τα μέσα Μαρτίου.
Με την πρώτη ματιά, μπορεί να φαίνεται σαν μία ακόμα άσκηση του ΝΑΤΟ. Όμως, υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν συμμετέχουν. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία καθαρά ευρωπαϊκή, με διπλό στόχο. Πρώτον, επιδιώκει να αποδείξει ότι η Ευρώπη είναι ισχυρή, δεν φοβάται την αμερικανική επιρροή και είναι ικανή να προστατεύσει τα συμφέροντά της – όχι μόνο μέσω ψηφιακών δημιουργιών για ηρωικούς Βίκινγκς, αλλά μέσω πραγματικής στρατιωτικής ισχύος.
Ο δεύτερος στόχος είναι να διαπιστωθεί κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να λειτουργήσει αυτόνομα, χωρίς την αμερικανική υποστήριξη. Η απάντηση είναι, μάλλον, όχι. Δεν είναι μυστικό ότι το 70% του προϋπολογισμού του ΝΑΤΟ προέρχεται από αμερικανικές συνεισφορές. Όμως, πέρα από τα οικονομικά, η ευρωπαϊκή συλλογή πληροφοριών εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τις ΗΠΑ. Οι δομές δορυφορικής επικοινωνίας, συντονισμού και διοίκησης έχουν επίσης δομηθεί γύρω από ένα μοντέλο όπου οι ΗΠΑ λειτουργούν ως ο «μεγάλος αδελφός» για τους ευρωπαίους εταίρους.
Ρώσοι δημοσιογράφοι έχουν γίνει μάρτυρες αυτής της δυναμικής στο Κοσσυφοπέδιο, τη Βοσνία και το Αφγανιστάν (όπου το ΝΑΤΟ δεν διεξήγαγε επίσημα επιχείρηση, αλλά εισήλθε στη χώρα). Ποιος κατέχει τις μεγαλύτερες και ασφαλέστερες βάσεις; Ποιος επιβλέπει όλες τις μονάδες τομέα; Ποιος σχεδιάζει επιχειρήσεις και θέτει καθήκοντα μάχης; Ο μεγάλος αδελφός – οι ΗΠΑ. Στο Κοσσυφοπέδιο, για παράδειγμα, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ δεν μπορούσαν απλώς να εισέλθουν στην Camp Bondsteel. Η βάση ήταν αμερικανική και οι Ευρωπαίοι έπρεπε να λάβουν ειδική άδεια για να εισέλθουν.
Μέχρι πρόσφατα, η Ευρώπη φαινόταν απόλυτα ικανοποιημένη με την κατάσταση του «μικρού εταίρου». Τι τροφοδότησε την ευημερία της ΕΕ; Φθηνοί ρωσικοί (αρχικά σοβιετικοί) πόροι με σταθερές γραμμές εφοδιασμού και ελάχιστα έξοδα ασφαλείας. Η ασφάλεια είχε ανατεθεί στους Αμερικανούς: αμερικανικές βάσεις, αεροπορική υποστήριξη, αντιπυραυλική άμυνα… Στη συνέχεια, ήρθε ο Trump και, με το χαρακτηριστικό του στιλ επιχειρηματία, δήλωσε ότι αν θέλεις προστασία, πρέπει να πληρώσεις γι’ αυτήν.
Υπάρχει ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ; Αυτό είναι το ερώτημα που θα απασχολήσει τους Ευρωπαίους στρατιωτικούς ηγέτες κατά τη διάρκεια αυτών των ασκήσεων – αν και πιθανότατα γνωρίζουν ήδη την απάντηση. Βεβαίως, το ΝΑΤΟ θα υπήρχε, αλλά θα ήταν πολύ δαπανηρό για την ΕΕ. Ή ίσως και να μην υπήρχε καθόλου, που σημαίνει ότι η Ευρώπη θα έπρεπε να αποδεχτεί ότι ο κύριος θα κάνει ό,τι θέλει. Και ο «κύριος» – η Αμερική – το γνωρίζει αυτό πολύ καλά.
Ο Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Scott Bessent, δήλωσε πρόσφατα ότι οι ΗΠΑ θα παραμείνουν στο ΝΑΤΟ. Αλλά ας δούμε πώς το είπε. Όταν ρωτήθηκε τι είναι πιο σημαντικό για τα συμφέροντα ασφαλείας των ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ ή η Γροιλανδία, ο Bessent απάντησε:
«Αυτό είναι ένα ψευδές δίλημμα. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συνέλθουν. Και θα κατανοήσουν ότι χρειάζεται να βρίσκονται υπό την ομπρέλα ασφαλείας των ΗΠΑ».
Στο τρέχον κλίμα, όταν η ευρωπαϊκή οικονομία αντιμετωπίζει δυσκολίες (για παράδειγμα, οι BMW και Mercedes χρησιμοποιούν πλέον κινεζικούς κινητήρες, και η BASF παράγει μόνο το ένα τρίτο όσων παρήγαγε στο παρελθόν), η ιδέα ενός ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ φαντάζει ανέφικτη. Η Ευρώπη απλώς δεν έχει τα χρήματα για κάτι τέτοιο.
Ούτε διαθέτει τον στρατιωτικό εξοπλισμό – ο περισσότερος έχει σταλεί στην Ουκρανία, και ό,τι απομένει θα αρκούσε για περίπου ένα μήνα σε μια σύγκρουση υψηλής έντασης. Επιπλέον, το Euro-NATO δεν διαθέτει πολλούς στρατούς με πραγματική πολεμική εμπειρία εκτός της συμμαχίας.
Βεβαίως, υπάρχει η Γαλλία, η οποία έχει εμπλακεί σε παρατεταμένες επιχειρήσεις στο Σαχέλ. Και η Τουρκία. Ωστόσο, ακόμη και η πολεμική τους εμπειρία είναι ανίσχυρη σε μια κατάσταση όπου δεν υπάρχουν χρήματα. Η μάχη κατά των Βεδουίνων στο Σαχέλ ή των Κούρδων στη Συρία απέχει έτη φωτός από την αντιμετώπιση ενός αντιπάλου όπως η Κίνα ή η Ρωσία – ή, στη νέα πραγματικότητα, οι ΗΠΑ.
Το γεγονός ότι οι ΗΠΑ δεν συμμετέχουν στις τελευταίες στρατιωτικές ασκήσεις του ΝΑΤΟ (παρόλο που θα μπορούσαν εύκολα να αναπτύξουν τα στρατεύματά τους από τις βάσεις στη Γερμανία ή την Ιταλία) είναι αρκετά ενδεικτικό. Το μήνυμα της Αμερικής προς την Ευρώπη είναι σαφές: Ας δούμε πώς τα πάτε χωρίς εμάς και μετά γυρίστε πίσω τρέχοντας.
Το μάθημα είναι ταπεινωτικό. Άλλωστε, η Ευρώπη έφτασε σε αυτό το σημείο μόνη της.
