Στον δημόσιο διάλογο για το έγκλημα και την τιμωρία, η έννοια της “επιστροφής στο σπίτι” συχνά παραγκωνίζεται, παρά την κρίσιμη σημασία της αποφυλάκισης και της επανένταξης στο σύστημα δικαιοσύνης. Αυτά τα θέματα βρίσκονται στον πυρήνα του “A Giant on the Bridge”, ενός καθηλωτικού έργου gig-theatre από την τραγουδοποιό Jo Mango και τον θεατρικό δημιουργό Liam Hurley, το οποίο έκανε πρεμιέρα το 2024 και περιοδεύει σε όλη τη Σκωτία.
Η παράσταση γεννήθηκε από το ερευνητικό πρόγραμμα “Distant Voices: Coming Home”, το οποίο αποκάλυψε δραματικά στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό των ανθρώπων που, μετά την αποφυλάκισή τους, επιστρέφουν πίσω στα σωφρονιστικά ιδρύματα. “Η έρευνα έδειξε ότι η διαδικασία αφορά λιγότερο τα άτομα και περισσότερο κοινωνικά και δομικά ζητήματα”, εξηγεί η Mango. “Εστιάζει στο αν μπορούν να βρουν εργασία μετά την αποφυλάκιση, αν έχουν κάποια οικογένεια να τους υποστηρίξει.” Το “A Giant on the Bridge” αναδύθηκε ως “ένας τρόπος γραφής ενός δοκιμίου για όσα μάθαμε”, προσθέτει η Mango, χρησιμοποιώντας τραγούδια που συνέγραψαν άτομα με βιωματική εμπειρία του σωφρονιστικού συστήματος.
Για την Phil Crockett Thomas, ερευνήτρια του έργου, αυτή η διαδικασία δημιουργίας τραγουδιών αποκάλυψε κάτι βαθύ. Μέσα από περίπου 20 εντατικές συνεδρίες σε φυλακές και κοινοτικά κέντρα επανένταξης, η ομάδα συνεργάστηκε με περίπου 200 άτομα. “Η επιστροφή στο σπίτι, η τιμωρία και η αποκοπή από τον έξω κόσμο είναι εξαιρετικά τραυματικές εμπειρίες”, δηλώνει. “Διαπιστώσαμε ότι η συνεργατική σύνθεση τραγουδιών παρείχε περισσότερο χώρο στα άτομα για να εξερευνήσουν αυτά τα ζητήματα με τον δικό τους τρόπο.”
Συχνά, οι συμμετέχοντες επέλεγαν να μην γράφουν άμεσα για τη φυλακή. “Έγραφαν για εντελώς άλλα πράγματα”, ανακαλεί η Crockett Thomas. “Ή έγραφαν αστεία και υπέροχα τραγούδια.” Η μουσική, συνειδητοποίησε, λειτουργούσε ως “πόρος για τον εαυτό”, ενίοτε ως “μια ήσυχη μορφή αντίστασης” μέσα στο σωφρονιστικό περιβάλλον.
Μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές της παράστασης προέρχεται από ένα τραγούδι που το κοινό συχνά θεωρεί ότι γράφτηκε από κρατούμενο. “Στην πραγματικότητα γράφτηκε από έναν φύλακα φυλακής”, αποκαλύπτει η Mango. Το τραγούδι αναφέρεται σε ένα παιδί του οποίου ο πατέρας απουσιάζει λόγω στρατιωτικής θητείας, τονίζοντας ότι “αν και ο μπαμπάς δεν είναι εδώ, είναι μαζί μας μέσω τηλεφώνου και στις αναμνήσεις μας”.
Ένα άλλο τραγούδι, το “Bars and Multicoloured Chairs”, γράφτηκε από κάποιον που πλησίαζε το τέλος της ποινής του. Οι στίχοι αναδεικνύουν τα περίπλοκα συναισθήματα που συνδέονται με την απελευθέρωση: “Μην μετράς τις μέρες, κάνε τις μέρες να μετρούν / Μάθε να αντέχεις, μύτη σαν σκύλου ανιχνευτή, μυρίζω σπίτι / Είμαστε άνθρωποι όταν μπαίνουμε / Γινόμαστε αριθμοί, και μας ξεχνούν.”
Ένα αγαπημένο του κοινού τραγούδι, το “Fuck It Button”, προέκυψε από μια συνεδρία σύνθεσης που έφερε μέλη της κοινότητας σε χώρους φυλακών. Γραμμένο από έναν συμμετέχοντα σε πρόγραμμα αποκατάστασης, το ευθύ ρεφρέν του – “Ξέρω ότι θέλεις να πατήσεις το κουμπί ‘γαμώτο’, στην ανυπαρξία και πέρα” – αντηχεί πολύ πέρα από το αρχικό του πλαίσιο. “Εκείνη η στιγμή που αποφασίζεις αν θα πεις ‘γαμώτο’ ή όχι, υπάρχει σε πολλές πτυχές της ζωής”, λέει η Mango. “Είναι ένα παράδειγμα του πώς τα τραγούδια έφεραν διαφορετικούς ανθρώπους κοντά και ενσωμάτωσαν διαφορετικούς τύπους εμπειριών.”
Ο Hurley, του οποίου οι συν-συνεργασίες περιλαμβάνουν το “Mixter Maxter” για το National Theatre of Scotland και το βραβευμένο με Fringe First “Dispatches on the Red Dress” της Rowan Rheingans, ανέλαβε τη συγγραφή του σεναρίου που συνοδεύει τα τραγούδια. Έφερε στο έργο την αναγνώριση της ικανότητας του θεάτρου να διαχειρίζεται συναισθηματική και ηθική πολυπλοκότητα. “Δεν ήταν ένα θέμα με το οποίο ασχολιόμουν πριν εμπλακώ”, δηλώνει, “αλλά είδα την ευκαιρία για έναν έξυπνο, συναισθηματικό και ανθρώπινο διάλογο μέσω του θεάτρου, χτίζοντας πάνω στα τραγούδια που είχαν ήδη δημιουργηθεί, γύρω από ένα ζήτημα που δεν αντιμετωπίζεται συχνά με μεγάλη συμπόνια ή λεπτότητα.”
Κεντρικό στοιχείο της δύναμης της παράστασης είναι η πληθώρα των φωνών, και στη σκηνή, αυτά τα τραγούδια ερμηνεύονται από ένα αξιοσημείωτο σύνολο Σκωτσέζων μουσικών, των οποίων οι ατομικές ταυτότητες συμβάλλουν στη διαμόρφωση της αφήγησης. Εκτός από την ίδια την Mango, το καστ αποτελείται από τον Louis Abbott από το συγκρότημα Admiral Fallow, την Kim Grant (aka Raveloe), την Jill O’Sullivan και τον ράπερ Dave Hook.
Ο Hurley τους περιγράφει ως “μια σκωτσέζικη indie folk supergroup” και λέει ότι η θεατρική μαγεία του έργου έγκειται στην πράξη της συλλογικής φαντασίας. “Είναι εκείνη η στιγμή που ένας ζωντανός ερμηνευτής αφηγείται μια ιστορία ως ο εαυτός του, και μετά γίνεται ο χαρακτήρας”, εξηγεί. “Δεν χρειάζονται φώτα, ήχος ή υψηλή παραγωγή για να συμβεί αυτό. Είναι εκείνη η σπίθα οικειότητας και σύνδεσης. Και δεν θα μπορούσαμε να είμαστε πιο περήφανοι για το καστ, καθώς κανένας από αυτούς δεν θεωρούσε τον εαυτό του αφηγητή, και σίγουρα όχι ηθοποιό.”
Μέσα από πολλές επαναλήψεις, η παράσταση έχει αποκτήσει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στη μορφή της. “Στην αρχή, όλοι προσπαθούσαμε τόσο πολύ να αποδώσουμε δικαιοσύνη στην πολυπλοκότητα και σε όλες τις ιστορίες και όλους τους ανθρώπους που συναντήσαμε”, αναλογίζεται η Crockett Thomas. “Αυτό που ήταν υπέροχο να δούμε είναι ότι η παράσταση απέκτησε τη δική της υπόσταση. Έχει αυτή την αυτοπεποίθηση και την ανεξαρτησία, και εξακολουθεί να σχετίζεται ευαίσθητα με αυτά τα αρχικά βήματα.” Ο Hurley προσθέτει: “Το κοινό βιώνει μια ιστορία. Παρά τις διάφορες ιστορίες από τις οποίες ξεκινάμε, είναι ένα ικανοποιητικό συναισθηματικό ταξίδι.”
Για την Crockett Thomas, η αξία του θεάτρου έγκειται στην ικανότητά του να συγκρατεί αντιφάσεις. “Η τέχνη μπορεί να μας επιτρέψει να ζήσουμε έμμεσα εμπειρίες που δεν έχουμε βιώσει εμείς οι ίδιοι”, λέει. “Και το θέατρο μπορεί να αποδώσει δικαιοσύνη στην περίπλοκη πολυπλοκότητα της επιστροφής στο σπίτι.”
Η ομάδα έχει σαφή εικόνα του πολιτικού πλαισίου στη Σκωτία. “Θα ήθελα να δω περισσότερη αμφισβήτηση της αδικαιολόγητης εικόνας της Σκωτίας ως προοδευτικής σε θέματα δικαιοσύνης”, λέει η Crockett Thomas. Παρά κάποιες μεταρρυθμίσεις, τα ποσοστά φυλάκισης παραμένουν υψηλά, και οι θάνατοι εντός φυλακής είναι από τους υψηλότερους στην Ευρώπη. “Γιατί χτίζουμε περισσότερες και μεγαλύτερες φυλακές αντί να προσπαθούμε να μειώσουμε τους φυλακισμένους;”, αναρωτιέται.
Τελικά, το “A Giant on the Bridge” δεν προσφέρει απλές απαντήσεις. Αυτό που προσφέρει αντί αυτού είναι ένας κοινός χώρος – για να ακούσουμε, να νιώσουμε και να καθίσουμε με την δυσφορία. Ο Hurley ελπίζει ότι το κοινό θα φύγει “συναισθηματικά ανοιχτό, πνευματικά διεγερμένο, αλλά και παραγωγικά αποπροσανατολισμένο”. Συνοψίζει το πνεύμα του έργου: “Δεν μπορούμε όλοι να μιλάμε ταυτόχρονα, αλλά μπορούμε όλοι να τραγουδάμε ταυτόχρονα.”
Το “A Giant on the Bridge” παρουσιάζεται στο Cottier’s theatre, Γλασκόβη, 25-26 Φεβρουαρίου. Στη συνέχεια, θα περιοδεύσει.
