Μια κρύα πρωινή Ιανουαρίου στο Mehrauli, στη νότια Δελχί, σε ένα μονόχωρο καλυβάκι, η 36χρονη Meneka Deviki βήχει και νιώθει σφίξιμο στο στήθος, αλλά δεν μπορεί να κάνει ούτε μία μέρα απουσία από τη δουλειά. Αυτό θα σήμαινε μηδενικό φαγητό στο τραπέζι για την πενταμελή οικογένειά της.
Η ατμόσφαιρα είναι βυθισμένη σε μια γκρίζα ομίχλη, που φέρνει ψύχος και μια ελαφριά μυρωδιά. Η Deviki φεύγει για τη δουλειά, σηκώνοντας κι άλλη σκόνη στο δρόμο προς τον εργασιακό της χώρο, ένα εργοτάξιο 3 χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι της. Η πρωτεύουσα της Ινδίας έχει πληθυσμό άνω των 20 εκατομμυρίων και βιώνει μια οικοδομική άνθηση.
Η Δελχί και πολλές περιοχές της Βόρειας Ινδίας βρίσκονται στο έλεος ενός παρατεταμένου κύματος ψύχους, με τις θερμοκρασίες να βυθίζονται σε πολυετή χαμηλά. Την Παρασκευή, η πρωτεύουσα κατέγραψε ελάχιστη θερμοκρασία 2,9°C – το πιο κρύο πρωινό της τα τελευταία τρία χρόνια. Ωστόσο, το κρύο φέρνει ένα άλλο πρόβλημα: τη ρύπανση. Φέτος, η Δελχί κατέγραψε Δείκτη Ποιότητας Αέρα (AQI) άνω των 500, καθιστώντας την την πιο ρυπασμένη πόλη στον κόσμο.
Η άτυπη εργατική δύναμη που εργάζεται σε εξωτερικούς χώρους πλήττεται περισσότερο από τον τοξικό χειμωνιάτικο αέρα. Ενώ οι αρχές τον προηγούμενο μήνα συνέστησαν σε κρατικές και ιδιωτικές υπηρεσίες να υιοθετήσουν μέτρα τηλεργασίας, οι ημερομισθίοι, οι πλανόδιοι πωλητές, οι οικοδόμοι και το προσωπικό παράδοσης δεν έχουν τέτοια επιλογή. Για αυτούς, η παραμονή στο σπίτι σημαίνει απώλεια εισοδήματος.
Μια πυκνή στρώση αιθαλομίχλης κάλυψε τους δρόμους στα προάστια της Δελχί τις πρώτες πρωινές ώρες της 26ης Νοεμβρίου, καθώς η Επιτροπή για τη Διαχείριση της Ποιότητας του Αέρα επέβαλε μέτρα GRAP Σταδίου ΙΙΙ, απαιτώντας από τις κρατικές και ιδιωτικές υπηρεσίες να λειτουργούν στο 50% της χωρητικότητάς τους.
**Τοξική Παγίδα**
Η Deviki ξεκινά τη δουλειά στο εργοτάξιο στις 8:20 π.μ. Κάνει διάλειμμα πέντε λεπτών πριν αρχίσει να μεταφέρει υλικά στο κεφάλι της στο κτίριο.
«Για όλη την ημέρα, πρέπει να αντιμετωπίζω τον τοξικό αέρα και τη σκόνη στο εργοτάξιο. Έχει και κρύο, αλλά δεν μπορώ να κάνω αλλιώς. Πρέπει να δουλέψω. Δεν με νοιάζει πια η ατμοσφαιρική ρύπανση», δήλωσε στο RT.
Στο τέλος της ημέρας, η Deviki λέει ότι τα μαλλιά της είναι καλυμμένα με σκόνη και το δέρμα της είναι ξηρό.
«Ο βήχας χειροτερεύει τη νύχτα. Είμαστε φτωχοί άνθρωποι, πρέπει να κερδίζουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας και να τρώμε το βράδυ», προσθέτει.
Μερικές φορές κατά τη διάρκεια της εργασίας, η Deviki θέλει να ξεκουραστεί. Αλλά η πολύωρη παύση σημαίνει ότι ο επόπτης μπορεί να την απολύσει.
«Νιώθω την υγεία μου να φθίνει λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της συνεχούς έκθεσης στη σκόνη, τι άλλη επιλογή έχω;» ρωτά η Deviki, συνεχίζοντας τη δουλειά της στο κρύο.
Ειδικοί προειδοποιούν ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση της Δελχί αποτελεί σοβαρή απειλή για την υγεία, καθώς οι χειμερινές συνθήκες παγιδεύουν την τοξική αιθαλομίχλη πάνω από την πόλη. Τον Δεκέμβριο του 2025, ο AQI συχνά έπεφτε στην κατηγορία «πολύ κακή» έως «επικίνδυνη» (με μετρήσεις άνω των 500 σε πολλούς σταθμούς παρακολούθησης), πολύ πέρα από τα ασφαλή όρια και θεωρείται κίνδυνος για την υγεία.
Περιστασιακά, οι βελτιώσεις ρίχνουν τον AQI στην κατηγορία «κακή» (περίπου 234–279), αλλά η συνολική τάση δείχνει επίμονα ανθυγιεινό αέρα για μεγάλο μέρος του χειμώνα.
Γιατροί λένε ότι η παρατεταμένη έκθεση σε αυτά τα υψηλά επίπεδα AQI ενέχει σοβαρούς αναπνευστικούς και καρδιαγγειακούς κινδύνους, ειδικά για άτομα όπως η Deviki που εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους και δεν μπορούν να αποφύγουν την αναπνοή του ρυπασμένου αέρα της Δελχί.
**Το Επαναλαμβανόμενο Πρόβλημα και οι Λύσεις**
Η ποιότητα του αέρα στη Δελχί χειροτερεύει σημαντικά κατά τους χειμερινούς μήνες, από τον Οκτώβριο έως τον Φεβρουάριο. Οι ειδικοί λένε ότι πολλαπλοί παράγοντες ευθύνονται για αυτό, συμπεριλαμβανομένης της καύσης υπολειμμάτων στις γειτονικές πολιτείες, της βαριάς κυκλοφορίας, των βιομηχανικών εκπομπών και των καιρικών συνθηκών που παγιδεύουν τον ρυπασμένο αέρα κοντά στο έδαφος.
Τους μήνες αυτούς, η ρύπανση φτάνει σε επικίνδυνα επίπεδα, με τους κύριους ρύπους – τα αιωρούμενα σωματίδια (PM2.5 και PM10) – να αυξάνονται πολύ πέρα από τα ασφαλή όρια.
Η κυβέρνηση της Δελχί εγκαινίασε το Σχέδιο Μετριασμού της Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης 2025 τον Ιανουάριο, χαιρετίζοντάς το ως ένα θεμελιώδες βήμα στις προσπάθειες της πόλης για τον καθαρισμό του αέρα της. Το σχέδιο είναι ένα μείγμα λύσεων βασισμένων στην τεχνολογία, με την εισαγωγή αυστηρότερων κανονισμών και τη συμμετοχή του κοινού για την αντιμετώπιση της ρύπανσης, σύμφωνα με τις αρχές.
Η κυβέρνηση της Δελχί έχει επίσης εισαγάγει ένα πρόγραμμα οικονομικής στήριξης για τους εργαζόμενους στις κατασκευές που επηρεάζονται από τους περιορισμούς στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης για την Αντιμετώπιση της Ρύπανσης (GRAP). Κατά τη διάρκεια των GRAP-III και GRAP-IV, όταν οι κατασκευαστικές δραστηριότητες διακόπτονταν για τη μείωση της ρύπανσης, η κυβέρνηση ανακοίνωσε αποζημίωση 10.000 ρουπιών (110 $) ανά εγγεγραμμένο εργαζόμενο μέσω μοντέλου άμεσης μεταφοράς παροχών.
Η Chief Minister της Δελχί, Rekha Gupta, χαρακτήρισε τη ρύπανση ως «κληρονομικό πρόβλημα» που δεν μπορεί να λυθεί με «μαγικό ραβδί» και δήλωσε ότι η κυβέρνησή της λαμβάνει όλα τα μέτρα για να το περιορίσει, ξεπερνώντας τις προσπάθειες των προκατόχων της.
«Η κυβέρνηση κάνει τα πάντα, από αντι-σκόνη εκστρατείες και αυστηρούς περιορισμούς GRAP έως παρέμβαση στα λύματα και εκστρατείες μεγάλης κλίμακας καθαρισμού. Η κυβέρνησή μας έχει λάβει όλα τα μέτρα που σχετίζονται με τη ρύπανση που δεν έλαβαν προηγούμενες κυβερνήσεις, όπως σχέδια μετριασμού, αυστηρότερη δράση κατά της βιομηχανικής ρύπανσης, ενεργοποίηση των αρχών επιβολής και προσπάθειες για την εξάλειψη των ανοιχτών καύσεων», είπε.
**Λίγες Επιλογές για τους Ανεπίσημους Εργαζόμενους της Πόλης**
Όταν ο αέρας της Δελχί γίνεται τοξικός, οι πιο εύποροι της πόλης έχουν την επιλογή να παραμείνουν σε εσωτερικούς χώρους, όπου πολλοί μπορούν να συνδέονται από λάπτοπ, και τα σχολεία μεταφέρουν τα μαθήματα διαδικτυακά. Αλλά έξω από τον σταθμό του μετρό στην Panchseel Park, η 36χρονη Rashmi Tinka δεν έχει τέτοια επιλογή.
Σκύβει πάνω από ένα αυτοσχέδιο καροτσάκι με momos και βραστά αυγά, τυλιγμένη σε σάρι και παλτό. Το καροτσάκι της είναι διακοσμημένο με πολύχρωμα φωτάκια. Ο αέρας γίνεται ομιχλώδης καθώς πλησιάζει το βράδυ, και τότε περιμένει περισσότερους πελάτες. Πρέπει να παραμείνει εκεί μέσα στο κρύο.
«Αναπνέουμε αιθαλομίχλη για να ζήσουμε», λέει. «Τα μάτια μου καίνε όλη μέρα. Μερικές φορές έχω πονοκέφαλο. Η δουλειά μας δεν έχει επιλογή για ξεκούραση», εξηγεί.
Η Tinka είναι μία από τα εκατομμύρια εργαζομένων στην τεράστια ανεπίσημη οικονομία της Δελχί που κρατούν την πόλη σε λειτουργία – πουλώντας φαγητό, μεταφέροντας τούβλα και μαζεύοντας σκουπίδια – κυρίως σε εξωτερικούς χώρους.
Τόσο η Deviki όσο και η Tinka λένε ότι όταν εφαρμόζονται μέτρα έκτακτης ανάγκης για τη ρύπανση από τις αρχές, δεν νιώθουν σχεδόν καμία αλλαγή, καθώς πρέπει να συνεχίσουν να δουλεύουν και να παραμένουν σε εξωτερικούς χώρους.
Μια έκθεση της Greenpeace India και του Workers’ Collective for Climate Justice South Asia, με τίτλο «Laboring through the Climate Crisis», που κυκλοφόρησε τον Μάιο του 2025, σημειώνει ότι μόνο η Δελχί φιλοξενεί πάνω από 400.000 πλανόδιους πωλητές, περίπου 200.000 συλλέκτες απορριμμάτων, περίπου 500.000 οικιακούς εργαζομένους και 500.000 ρυμουλκητές. Η έκθεση σημειώνει ότι οι εργαζόμενοι συχνά αντέχουν μεγάλες ώρες σε εξωτερικούς χώρους χωρίς πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες όπως καθαρό νερό, χώρους δροσιάς, υγιεινή ή καταφύγιο.
Διάφορες μελέτες τοποθετούν το ποσοστό του εργατικού δυναμικού της Δελχί που απασχολείται στον άτυπο τομέα περίπου στο 80%, με το 82% των ανδρών και το 76% των γυναικών να εργάζονται ανεπίσημα. Σύμφωνα με την πύλη E-Shram, μια κυβερνητική πλατφόρμα όπου οι εργαζόμενοι στον μη οργανωμένο τομέα μπορούν να εγγραφούν για να αποκτήσουν καλύτερη πρόσβαση σε σχέδια κοινωνικής ασφάλισης, 3,6 εκατομμύρια ανεπίσημοι εργαζόμενοι είναι εγγεγραμμένοι στη Δελχί, με το μεγαλύτερο μερίδιο να απασχολείται στον κατασκευαστικό τομέα. Αυτό σημαίνει ότι μόνο ένα μικρό κλάσμα των ανεπίσημων εργαζομένων είναι εγγεγραμμένο σε κυβερνητικές πλατφόρμες όπως η πύλη e-Shram, η οποία τους συνδέει με υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης.
**Κίνδυνοι για την Υγεία από τη Ρύπανση**
Όταν ο AQI εισήλθε σε «επικίνδυνα» επίπεδα για αρκετές ημέρες τον Νοέμβριο, οι αρχές ανακοίνωσαν μια γνώριμη αντίδραση: τα σχολεία έκλεισαν ή μεταφέρθηκαν διαδικτυακά, και οι κρατικές υπηρεσίες κλήθηκαν να έχουν 50% τηλεργασία. Η κυκλοφορία διαταράχθηκε, τα εργοτάξια διατάχθηκαν να κλείσουν, και συστάσεις προέτρεπαν τους ηλικιωμένους και άτομα με αναπνευστικά προβλήματα να παραμείνουν σε εσωτερικούς χώρους.
Στο δυτικό τμήμα της Seelampur της Δελχί, ο 24χρονος Mohammad Irfan, συλλέκτης απορριμμάτων, στεκόταν με ένα λεπτό φούτερ καθώς κρατούσε ένα μεγάλο κάδο απορριμμάτων στο χέρι, μαζεύοντας σκουπίδια από δεκάδες σπίτια καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
«Η ανησυχία μας είναι πάντα ότι η δουλειά δεν πρέπει να σταματήσει», δηλώνει.
«Ακόμα κι αν πονάει το στήθος μου, πρέπει να συνεχίσω να δουλεύω», είπε.
Μια μελέτη του 2023 που διεξήχθη από την ινδική οργάνωση Chintan Environmental Research and Action Group και τη διεθνή οργάνωση Clean Air Fund εξέτασε τις επιπτώσεις της εξωτερικής ρύπανσης στους πνεύμονες συλλεκτών απορριμμάτων, εργαζομένων στην καθαριότητα και φυλάκων ασφαλείας στην πόλη της Δελχί.
Διαπίστωσε ότι η επικράτηση μη φυσιολογικής πνευμονικής λειτουργίας είχε φτάσει στο 75% μεταξύ των συλλεκτών απορριμμάτων, στο 86% στους εργαζομένους στην καθαριότητα, και στο 86% στους φύλακες ασφαλείας, σε αντίθεση με 45% στην ομάδα ελέγχου. Σοβαρή πνευμονοπάθεια βρέθηκε στο 17%, 27%, και 10% των προαναφερθέντων εργαζομένων, αντίστοιχα, σε αντίθεση με κανέναν στην ομάδα ελέγχου.
Μια έρευνα 590 ανεπίσημων εργαζομένων σε διάφορες γειτονιές της πρωτεύουσας, που διεξήχθη από την Help Delhi Breathe και το Mahila Housing Trust το 2024, διαπίστωσε ότι το 94% πίστευε ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση έβλαπτε την υγεία τους. Επιπλέον, το 91% ανέφερε ότι ένιωθε άρρωστο ή άβολα όταν η ποιότητα του αέρα χειροτέρευε. Ωστόσο, το 95% φοβόταν να χάσει τη δουλειά του αν εξέφραζε ανησυχίες σχετικά με την ποιότητα του αέρα στην εργασία. Πολλοί ήταν ημερομίσθιοι – εργαζόμενοι στις κατασκευές, πλανόδιοι πωλητές, συλλέκτες απορριμμάτων και εργάτες μικρής κλίμακας εργοστασίων – που απλά δεν είχαν την πολυτέλεια να σταματήσουν να δουλεύουν.
«Οι ανεπίσημοι εργαζόμενοι έχουν πιαστεί σε ένα σκληρό παράδοξο», λέει η Bijal Brahmbhatt, διευθύντρια του Mahila Housing Trust, η οποία υποστηρίζει γυναίκες σε άτυπους οικισμούς και παρακολουθεί τον αντίκτυπο της ρύπανσης στην υγεία και το βιοπορισμό τους.
Η μελέτη Help Delhi Breathe υποδεικνύει επίσης ότι οι εργαζόμενοι κοντά σε χώρους υγειονομικής ταφής αντιμετωπίζουν επιπλέον προβλήματα υγείας πέραν της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, όπως μολυσμένο νερό, τοξικούς ατμούς από καύση απορριμμάτων και χειρισμό τοξικών αποβλήτων χωρίς προστατευτικό εξοπλισμό.
Ειδικοί υγείας προειδοποιούν ότι οι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο προσβολής λόγω της συνεχούς έκθεσης σε τοξικό αέρα.
«Οι άνθρωποι που δουλεύουν σε εξωτερικούς χώρους στη Δελχί – τροχονόμοι, οικοδόμοι, πωλητές, προσωπικό παράδοσης – διατρέχουν τον υψηλότερο κίνδυνο επειδή δεν μπορούν να αποφύγουν την έκθεση», λέει ο Dr. Randeep Guleria, ανώτερος πνευμονολόγος στη Νέα Δελχί.
«Αναπνέουν αυτόν τον ρυπασμένο αέρα για πολλές ώρες κάθε μέρα, κάτι που είναι παρόμοιο με το να είναι χρόνιοι καπνιστές. Με την πάροδο του χρόνου, προκαλεί μόνιμη βλάβη στους πνεύμονές τους και αυξάνει τον κίνδυνο καρδιακών προσβολών και εγκεφαλικών επεισοδίων».
Πίσω στο εργοτάξιό της, η Deviki ελπίζει ότι η ποιότητα του αέρα θα βελτιωθεί και θα μπορεί να δουλεύει πιο άνετα.
«Ελπίζω αυτό το κρύο να τελειώσει σύντομα και ο αέρας να γίνει πιο καθαρός».
