Σε μια κίνηση που χαρακτηρίζεται ως άνευ προηγουμένου κλιμάκωση στην ποινικοποίηση της αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη στο Ηνωμένο Βασίλειο, η βρετανική κυβέρνηση χαρακτήρισε την ομάδα Palestine Action ως τρομοκρατική οργάνωση τον Ιούνιο του 2025. Η απόφαση αυτή, αντί για θέμα ασφάλειας, θεωρείται πολιτική, και σηματοδοτεί εσκεμμένη προσπάθεια παράκαμψης της νομικής και πολιτικής διερεύνησης του ρόλου της Βρετανίας στη Γάζα.
Τα μέλη της Palestine Action έχουν προβεί σε μη βίαιες άμεσες ενέργειες, στοχεύοντας εγκαταστάσεις που σχετίζονται με την αμυντική βιομηχανία του Ισραήλ στη Βρετανία, όπως οι χώροι της Elbit Systems και βρετανικές στρατιωτικές υποδομές, με σκοπό να διαταράξουν την εμπλοκή της χώρας στη γενοκτονία της Γάζας.
Αντί να αντιμετωπίσει τις δικές της ευθύνες, η βρετανική κυβέρνηση φέρεται να προσπαθεί να αποσπάσει την προσοχή από το κεντρικό ζήτημα: τη συμμετοχή της χώρας στην τραγωδία της Γάζας. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ισραηλινής επίθεσης, η Βρετανία παρείχε διαρκή πολιτική και διπλωματική υποστήριξη, προμήθευσε ζωτικής σημασίας εξαρτήματα για μαχητικά αεροσκάφη F-35 και πραγματοποίησε πτήσεις επιτήρησης R1 πάνω από τη Γάζα, γεγονότα που, κατά τους επικριτές, την καθιστούν όχι απλώς συνένοχη, αλλά υλικά εμπλεκόμενη στη βία.
Παράλληλα, η Βρετανία έχει προσπαθήσει να εμποδίσει τη διεθνή λογοδοσία. Έχει επιχειρήσει να παρέμβει στις διαδικασίες του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ), μια ενέργεια που ενδέχεται να συνιστά παράβαση του Καταστατικού του ΔΠΔ, εκφοβίζοντας τον Εισαγγελέα και δημιουργώντας διαδικαστικά εμπόδια για την καθυστέρηση ή αποτροπή έκδοσης ενταλμάτων σύλληψης κατά Ισραηλινών ηγετών. Αντί να επανεξετάσει τις πολιτικές που την εκθέτουν σε νομική και ηθική ευθύνη, η κυβέρνηση στράφηκε εναντίον όσων επιμένουν να την κρατούν υπεύθυνη για τις δικές της, κατά τα άλλα, διακηρυγμένες αξίες.
Η δίωξη ατόμων για πολιτικούς λόγους μέσω του νόμου δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Από την αρχαιότητα, η νομοθεσία έχει χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο καταστολής. Σήμερα, η καταστολή της αντιπολίτευσης στη Ρωσία, μέσω τυπικά νόμιμων μέσων, αποτελεί ένα από τα πιο συχνά επικρινόμενα σύγχρονα παραδείγματα πολιτικής φυλάκισης.
Η προσπάθεια ορισμού και νομικής λειτουργίας της έννοιας του “πολιτικού κρατουμένου” έχει αντιμετωπίσει αντιδράσεις. Παρόλο που δεν υπάρχει ομοφωνία για το ποιος συνιστά “πολιτικό κρατούμενο” ή “κρατούμενο συνείδησης”, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (PACE) παρέχει σαφείς κατευθυντήριες γραμμές. Βάσει αυτών, η κράτηση μπορεί να θεωρηθεί πολιτική εάν επιβλήθηκε κατά παράβαση θεμελιωδών εγγυήσεων της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, για αμιγώς πολιτικούς λόγους, εάν η διάρκεια ή οι συνθήκες κράτησης είναι δυσανάλογες, εάν το άτομο κρατείται με διακριτικό τρόπο, ή εάν η κράτηση είναι αποτέλεσμα διαδικασιών που ήταν προφανώς άδικες και συνδέονται με πολιτικά κίνητρα.
Αυτά τα κριτήρια είναι άμεσα εφαρμόσιμα στην αντιμετώπιση της Palestine Action από τη Βρετανία. Η βρετανική κυβέρνηση, όντας συνένοχη στην καταστροφή της Παλαιστίνης, στην παράνομη κατοχή, στο σύστημα απαρτχάιντ και στον ρόλο της στη γενοκτονία της Γάζας, έρχεται αντιμέτωπη με την απευθείας αμφισβήτηση από την Palestine Action. Όταν οι νόμοι περί δημόσιας τάξης και η πολιτική ανυπακοή αποδεικνύονται ανεπαρκείς για την καταστολή αυτού του ακτιβισμού, το κράτος κλιμακώνει χρησιμοποιώντας έκτακτη αντιτρομοκρατική νομοθεσία.
Η κυβέρνηση έχει καταφύγει στον Νόμο περί Τρομοκρατίας για να ποινικοποιήσει προκαταβολικά ακτιβιστές, εκθέτοντάς τους σε ποινές φυλάκισης έως και 14 ετών, μια τιμωρία δυσανάλογη σε σχέση με τη μη βίαιη άμεση δράση. Αυτή η δυσανάλογη προσέγγιση και η επιλογή του νομοθετικού πλαισίου υποδηλώνουν πολιτικό κίνητρο.
Η εφαρμογή του Νόμου περί Τρομοκρατίας σε μη βίαιες δράσεις στερεί τους ακτιβιστές από τις συνήθεις νομικές προστασίες και τους υποβάλλει σε ένα εξαιρετικό ποινικό καθεστώς, συμπεριλαμβανομένης της παράτασης της προφυλάκισης, ενισχυμένων εξουσιών παρακολούθησης, περιορισμών στην ελευθερία του συνέρχεσθαι και της έκφρασης, και δραματικά αυξημένου κινδύνου καταδίκης. Τέτοια μέτρα συνήθως επιφυλάσσονται για πράξεις που περιλαμβάνουν μαζική βία, όχι για διαμαρτυρίες που αποσκοπούν στην αποτροπή βλάβης.
Σύμφωνα με τα κριτήρια της PACE, η κράτηση μπορεί να θεωρηθεί πολιτική όταν η τιμωρία είναι σαφώς δυσανάλογη ή όταν οι νομικές διαδικασίες είναι άδικες και πολιτικά υποκινούμενες. Εδώ, ο μη βίαιος ακτιβισμός αντιμετωπίζεται με την προοπτική μακροχρόνιας φυλάκισης, μαζί με την καταστροφή της φήμης μέσω του χαρακτηρισμού ως τρομοκρατικής οργάνωσης. Αυτός ο συνδυασμός ικανοποιεί πολλαπλούς δείκτες πολιτικής φυλάκισης, ιδίως τα κριτήρια (γ) και (ε).
Η χρήση του αντιτρομοκρατικού νόμου σε αυτό το πλαίσιο δεν ποινικοποιεί απλώς τη συμπεριφορά· επαναπροσδιορίζει την ίδια τη διαφωνία ως απειλή για την ασφάλεια, προλαμβάνοντας τη δίκαιη εκδίκαση και συνηθίζοντας το κοινό να αποδέχεται εξαιρετικές ποινές για συνηθισμένη πολιτική αντιπαράθεση.
Το ευρύτερο πλαίσιο:
Στη σωφρονολογία, ένα ποινικό σύστημα μπορεί να εξυπηρετεί διάφορους αναγνωρισμένους σκοπούς, όπως η δίκαιη τιμωρία και η ανταπόδοση, η αχρηστία και η αποτροπή. Αυτό που εκτυλίσσεται στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν ταιριάζει σε κανέναν από αυτούς τους στόχους. Αντ’ αυτού, το ποινικό σύστημα χρησιμοποιείται για την επέκταση της εκτελεστικής εξουσίας και την καταστολή της πολιτικής αντιπολίτευσης, αποκλίνοντας από τους σκοπούς που θα έπρεπε να εξυπηρετεί ένα ποινικό σύστημα σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία.
Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι συνένοχο σε σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και όχι μόνο δεν έχει εκπληρώσει τις διεθνείς νομικές του υποχρεώσεις, αλλά τις έχει παραβιάσει ενεργά. Ορισμένοι Βρετανοί πολίτες, ανήσυχοι για τη δικαιοσύνη, το διεθνές δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα, έχουν παρέμβει ειρηνικά για να αμφισβητήσουν την παρανομία της κυβέρνησής τους. Η αντίδραση του κράτους ήταν να ποινικοποιήσει τη διαφωνία, παρουσιάζοντας την καταστολή ως δημοκρατική αυτοάμυνα.
Είναι σαφές: ο χαρακτηρισμός της Palestine Action ως τρομοκρατικής οργάνωσης δεν είναι μεμονωμένη πράξη. Αποτελεί μέρος της ευρύτερης συνενοχής του Ηνωμένου Βασιλείου στην καταπίεση και τη γενοκτονία του Ισραήλ, και λειτουργεί εγχώρια για να φιμώσει όσους επιδιώκουν να διαταράξουν αυτή τη συνενοχή.
Αυτή δεν είναι η πρώτη προσπάθεια κατάργησης της ισραηλινής πολιτικής στην Παλαιστίνη μέσω του νόμου στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η εισαγωγή του ορισμού της IHRA για τον αντισημιτισμό ήταν μια τέτοια προσπάθεια ελέγχου και εκφοβισμού της αντιπολίτευσης μέσω νομικών μέσων. Με την οπλοποίηση των αντιτρομοκρατικών νόμων, η βρετανική κυβέρνηση έχει κάνει ένα ακόμη βήμα προς τη συρρίκνωση του χώρου της διαφωνίας.
Η εξαιρετική επιλεκτικότητα των νομικών εργαλείων και η δυσανάλογη επιλογή του ποινικού καθεστώτος δεν μπορούν να δικαιολογηθούν όταν συγκρίνονται με τη συμπεριφορά που εξετάζεται: μη βίαιος ακτιβισμός που αποσκοπεί στο να ωθήσει την κυβέρνηση να σταματήσει τη βία και να τηρήσει τις διεθνείς νομικές υποχρεώσεις που ισχυρίζεται ότι υπερασπίζεται. Όσοι συμμετέχουν στη βία χαρακτηρίζουν τους μη βίαιους ως τρομοκράτες.
Τέλος, είναι αξιοσημείωτο ότι μετά από τόσες δεκαετίες, το Ηνωμένο Βασίλειο συνεχίζει να αγνοεί τη μοναδική ιστορική του ευθύνη προς τους Παλαιστίνιους. Το Ηνωμένο Βασίλειο επέβαλε την εντολή του στην Παλαιστίνη με τη βία, κυβερνώντας την περιοχή ενώ προέκρινε συστηματικά τα συμφέροντα των αποίκων, πριν εγκαταλείψει τις υποχρεώσεις του και αποχωρήσει μονομερώς. Αυτή η αποχώρηση ήταν καθοριστική για τη δημιουργία των συνθηκών υπό τις οποίες εκτυλίχθηκε η Nakba, κατά παράβαση των ευθυνών που είχε αναλάβει το Ηνωμένο Βασίλειο υπό την Εντολή.
Μεταξύ αυτών των υποχρεώσεων ήταν η δέσμευση που διατυπώθηκε στη Λευκή Βίβλο του 1939 για την ίδρυση ενός παλαιστινιακού κράτους για όλους τους πολίτες του εντός 10 ετών, μια υπόσχεση που δεν τηρήθηκε ποτέ. Το Ηνωμένο Βασίλειο φύτεψε τους σπόρους του παλαιστινιακού πόνου και στη συνέχεια αποχώρησε από την Παλαιστίνη χωρίς να εξασφαλίσει πολιτική αυτοδιάθεση για τον αυτόχθονο λαό της, αφήνοντας μια κληρονομιά εκτοπισμού που συνεχίζει να διαμορφώνει το παρόν.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά την Εντολή, παραμένουν οι Παλαιστίνιοι – υποστηριζόμενοι από συμμάχους σε όλο τον κόσμο – που ρισκάρουν τα πάντα για να υπερασπιστούν τις αξίες της ανθρωπότητας και τις αρχές του διεθνούς δικαίου. Το βρετανικό κράτος, αντίθετα, έχει επιλέξει την αποφυγή αντί για την ευθύνη, και την καταστολή αντί για την ανάληψη ευθυνών.
Ελπίδες;
Η ελπίδα έγκειται στην άρνηση της εξομάλυνσης αυτής της στιγμής. Αμφισβητώντας τον χαρακτηρισμό της Palestine Action ως τρομοκρατικής, οι ακτιβιστές όχι μόνο αντιστέκονται στη συνενοχή του Ηνωμένου Βασιλείου στα εγκλήματα του Ισραήλ, αλλά υπερασπίζονται και τον χώρο για τη διαφωνία. Ο αγώνας δεν είναι απλώς η ανατροπή μιας απόφασης, αλλά η αποτροπή της διάβρωσης των δημοκρατικών ορίων μέσω της κατάχρησης του νόμου. Στο Ηνωμένο Βασίλειο αυτή τη στιγμή, η υπεράσπιση της δημοκρατίας και η δράση κατά της συνενοχής στις ισραηλινές θηριωδίες πάνε χέρι-χέρι.
