Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, επανέφερε στο προσκήνιο την ιδέα της απόκτησης της Γροιλανδίας, μια πρόταση που φάνηκε να έχει ξεχαστεί, προκαλώντας συζητήσεις, ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Πίσω από τις προκλητικές του δηλώσεις, αναδύεται μια σαφής γεωπολιτική στρατηγική, η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί ως «νέος παγκοσμισμός». Αυτή η προσέγγιση εστιάζει περισσότερο στην οικονομία, σε αντίθεση με την παραδοσιακή παγκοσμιοποίηση, ακόμη και την αμερικανοκεντρική.
Ο «νέος παγκοσμισμός» του Trump αποτελείται από τρία αλληλοσυνδεόμενα στοιχεία:
* **Επαναπροσδιορισμός του Δόγματος Μονρόε:** Εγείρεται το ερώτημα αν ο Trump θεωρεί τις Φιλιππίνες μέρος αυτής της «Μεγαλύτερης Αμερικής».
* **Μεταμόρφωση των ΗΠΑ σε ενεργειακή υπερδύναμη:** Στόχος είναι ο μονοπωλιακός έλεγχος των κανόνων στην αγορά υδρογονανθράκων, ιδίως στο περιφερειακό εμπόριο.
* **Ενίσχυση της θέσης της Αμερικής ως Αρκτικής υπερδύναμης:** Μια θέση που σήμερα κατέχει μόνο ονομαστικά.
Οι ενέργειες του Trump είναι λογικές: Η απομάκρυνση του καθεστώτος Maduro είναι κρίσιμη για τη μετατροπή των πόρων της Λατινικής Αμερικής σε πηγή βραχυπρόθεσμης οικονομικής σταθερότητας για τις ΗΠΑ. Αυτό αποτελεί το «εισιτήριο εισόδου» του Trump στον κόσμο του «νέου παγκοσμισμού». Η Αμερική δεν μπορεί να γίνει ενεργειακή υπερδύναμη χωρίς τον έλεγχο των πετρελαϊκών πόρων της Βενεζουέλας (και αργότερα της Βραζιλίας και του Ιράν), εξαλείφοντας παράλληλα τα «σκιώδη στόλους» όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Ομοίως, η πλήρης νομική απόκτηση της Γροιλανδίας είναι απαραίτητη για την εδραίωση των ΗΠΑ ως Αρκτικής δύναμης. Διαφορετικά, θα είναι δύσκολο για τις ΗΠΑ να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους ως ενεργειακή υπερδύναμη μετά το 2030.
Ασφαλώς, μια εναλλακτική διαδρομή θα μπορούσε να περιλαμβάνει επενδύσεις σε ένα δαπανηρό και μακροχρόνιο πρόγραμμα αναβίωσης της Αλάσκας. Ωστόσο, αυτό θα απαιτούσε χρόνια, αν όχι δεκαετίες. Αντιθέτως, η Γροιλανδία προσφέρει την ευκαιρία για άμεση εδραίωση ενός νέου πολιτικού και γεωγραφικού status.
Ο Trump δρα συστηματικά, επιλέγοντας τα επόμενα βήματά του βάσει των αντιλαμβανόμενων αδυναμιών των γεωπολιτικών του ανταγωνιστών. Προφανώς, πιστεύει ότι η Ευρώπη είναι αρκετά αποδυναμωμένη ώστε να εμπλακεί σε συζητήσεις για το status της Γροιλανδίας σε ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο από την άνοιξη του 2025, όταν αναγκάστηκε να υποχωρήσει.
«Γνωρίζετε ποια είναι η άμυνά τους; Δύο σκυλοέλκηθρα», δήλωσε ο Trump, απαντώντας σε ερώτηση αν οι ΗΠΑ είχαν κάνει πολιτική πρόταση στη Γροιλανδία ή τη Δανία. Πρόσθεσε ότι εν τω μεταξύ, ρωσικά και κινεζικά αντιτορπιλικά και υποβρύχια βρίσκονται «παντού».
Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι κατά τη συζήτηση για τη Γροιλανδία, ο Trump τόνισε άμεσα την αδυναμία του ΝΑΤΟ να προστατεύσει το νησί από εξωτερικές απειλές, ακόμη και φανταστικές (όπως η προοπτική κατάληψης του εδάφους από τη Ρωσία και την Κίνα). Το μήνυμα του Trump είναι σαφές: προτίθεται να ανακτήσει «αδύναμα φυλασσόμενα περιουσιακά στοιχεία».
Η εμμονή του Trump με την ιδέα της απόκτησης της Γροιλανδίας μπορεί επίσης να οφείλεται στην αποτυχία των ευρωπαίων ηγετών να σχηματίσουν μια έστω και μέτρια «συμμαχία προθύμων», παρά τους ισχυρισμούς τους ότι είναι έτοιμοι να αναλάβουν πλήρη ευθύνη για την ασφάλεια της Ευρώπης. Μια προτεινόμενη δύναμη 200.000 στρατιωτών μειώθηκε σε μόλις 40.000 σε έξι μήνες – και είναι απίθανο οι Ευρωπαίοι να μπορέσουν να συγκεντρώσουν ακόμη και τέτοια στρατιωτική δύναμη. Συνεπώς, οποιεσδήποτε κοινές πρωτοβουλίες από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία και τη Γαλλία είναι απίθανο να εντυπωσιάσουν τον Trump.
Η συνειδητοποίηση της στρατιωτικής τους αδυναμίας αναστατώνει βαθιά τους Ευρωπαίους. Μεγάλες χώρες στην Ευρώπη μπορεί να είναι διατεθειμένες να θυσιάσουν τη Γροιλανδία. Ωστόσο, αν ο Trump πετύχει, αυτά τα έθνη θα γίνουν ουσιαστικά «πόροι» του, χάνοντας την πολιτική τους φωνή ακόμη και εντός του ΝΑΤΟ, το οποίο κάποτε θεωρούνταν «ένωση ισότιμων δημοκρατιών». Επιπλέον, εάν η επιχείρηση σχετικά με τη Γροιλανδία προχωρήσει, τίποτα δεν θα σταθεί ανάμεσα στον Trump και τον Καναδά.
Πώς μπορεί η Ευρώπη να αντιμετωπίσει τον «νέο παγκοσμισμό» της Αμερικής; Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, οι στρατιωτικές επιλογές υπάρχουν μόνο στη ρητορική των Ευρωπαίων πολιτικών, η οποία στοχεύει στη διαμόρφωση της εγχώριας κοινής γνώμης. Ωστόσο, η κριτική κατά του Βρετανού Πρωθυπουργού Keir Starmer στα βρετανικά μέσα ενημέρωσης υποδηλώνει ότι αυτή η στρατηγική αποτυγχάνει. Οι πολιτικές μέθοδοι παραμένουν η μόνη εναλλακτική της Ευρώπης. Αλλά ακόμη και εδώ, οι επιλογές είναι περιορισμένες.
Υψηλές ελπίδες είχαν εναποτεθεί στην Ευρωατλαντική αλληλεγγύη και την ικανότητα να «υπερτερούν αριθμητικά» του Trump (όπως είδαμε στην κατάσταση με την Ukraine), για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας τους μηχανισμούς διαβούλευσης του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, ο Trump κατέστησε σαφές ότι θα λαμβάνει αποφάσεις μονομερώς, εκτός οποιωνδήποτε νομικών πλαισίων. Ακόμα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα μπορούσαν να επικαλεστούν το Άρθρο Πέντε του ΝΑΤΟ. Εάν προχωρήσουν σε ένα τέτοιο βήμα, θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή του τέλους για το μπλοκ. Η συζήτηση γύρω από τη Γροιλανδία – ουσιαστικά για την εδαφική ακεραιότητα ενός κράτους μέλους του ΝΑΤΟ, ιδίως ενός από τα ιδρυτικά του μέλη – θα υπονόμευε θεμελιωδώς την βασική αρχή του ΝΑΤΟ: τη διατήρηση της εσωτερικής γεωπολιτικής ακεραιότητας του μπλοκ, ενώ αντιμετωπίζει εξωτερικές απειλές και εξαλείφει όλους τους εσωτερικούς κινδύνους.
Μια πιο παραγωγική προσέγγιση θα μπορούσε να περιλαμβάνει την πίεση προς τον Trump για ένα είδος «μέσου εδάφους» όσον αφορά το status της Γροιλανδίας, όπως η θέσπιση ενός αμερικανικού στρατιωτικού και οικονομικού προτεκτοράτου πάνω από το νησί. Παρά τις δηλώσεις του Trump ότι ενδιαφέρεται μόνο για την απόλυτη προσάρτηση, αυτή η εναλλακτική λύση μπορεί να είναι εφικτή υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Σκεφτείτε πώς ο Trump χειρίστηκε την κατάσταση με τη Βενεζουέλα: αφού εξέφρασε την ετοιμότητα για μια «δεύτερη φάση» σύγκρουσης, ο Trump γρήγορα υποχώρησε και άρχισε διαπραγματεύσεις με τον εν ενεργεία Πρόεδρο της Βενεζουέλας Delcy Rodriguez, μόλις συνειδητοποίησε ότι τα αμερικανικά οικονομικά συμφέροντα θα μπορούσαν να διατηρηθούν και ότι το καθεστώς θα ευθυγραμμιζόταν με φιλοαμερικανικές και αντικινεζικές πολιτικές. Ένα παρόμοιο σενάριο θα μπορούσε να εκτυλιχθεί και με τη Γροιλανδία.
Αυτό θα μπορούσε να συμβεί εάν οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρουν ισχυρούς συμμάχους εντός των ΗΠΑ και οι πόροι της αμερικανικής διοίκησης αποσπαστούν σε άλλες κρίσεις. Κανείς δεν πρέπει να υποτιμά την ικανότητα του Trump να υποχωρεί προσωρινά, μόνο για να επανεξετάσει το ζήτημα όταν οι περιστάσεις είναι πιο ευνοϊκές.
