Διαδηλώσεις που ξεκίνησαν από την οικονομική δυσπραγία στο Ιράν στα τέλη Δεκεμβρίου 2025, έχουν μετατραπεί σε μια ευρύτερη πρόκληση για τους θρησκευτικούς ηγέτες που κυβερνούν τη χώρα από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Το κύμα αναταραχών, που έχει οδηγήσει σε δεκάδες θανάτους και επιβολή ολοκληρωτικού black-out στο διαδίκτυο, αναδεικνύει βαθύτερα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα.
Οι διαδηλώσεις ξέσπασαν στις 28 Δεκεμβρίου 2025, με αφορμή την κατακόρυφη πτώση της αξίας του ιρανικού ριάλ έναντι του δολαρίου ΗΠΑ, φτάνοντας σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Η αρχική αντίδραση ξεκίνησε από καταστηματάρχες στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης, οι οποίοι έκλεισαν τα μαγαζιά τους και βγήκαν στους δρόμους. Η εξάπλωση του κινήματος σε άλλες επαρχίες σηματοδότησε την έναρξη μιας ευρύτερης εξέγερσης.
Η ιρανική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα για διάφορους λόγους. Η χώρα συμμετείχε σε έναν 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025, ο οποίος προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές σε υποδομές. Επιπλέον, τον Σεπτέμβριο του 2025, τα Ηνωμένα Έθνη επανέφεραν κυρώσεις κατά του Ιράν λόγω του πυρηνικού του προγράμματος, απορρίπτοντας την πρόταση για οριστική άρση των οικονομικών περιορισμών. Τον Δεκέμβριο, το Ιράν εφάρμοσε ένα νέο σύστημα επιδοτήσεων καυσίμων, αυξάνοντας την τιμή της βενζίνης και επιβαρύνοντας περαιτέρω τα νοικοκυριά. Οι τιμές των τροφίμων αναμένεται να αυξηθούν, μετά την απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας να καταργήσει την προνομιακή ισοτιμία για όλες τις εισαγωγές, εκτός από φάρμακα και σιτάρι.
Ενώ οι αρχικές φωνές των διαδηλωτών εστίαζαν στην οικονομική κατάσταση, γρήγορα στράφηκαν κατά του θρησκευτικού καθεστώτος. Κάποιοι υποστηρίζουν τον εξόριστο γιο του εκθρονισμένου Σάχη, Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος τάσσεται υπέρ της διεξαγωγής δημοψηφίσματος για την επιλογή κυβερνητικής δομής. Η μνήμη του Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, που έφυγε από τη χώρα το 1979 με την Ισλαμική Επανάσταση, παραμένει ζωντανή.
Οι εκκλήσεις για δημοκρατία και η αντίθεση στους αυστηρούς νόμους της ισλαμικής κυβέρνησης χτίζονταν για καιρό, ιδιαίτερα μετά τον θάνατο της 22χρονης Μάχσα Αμίνι το 2022, η οποία συνελήφθη από την αστυνομία ηθικής για ανυπακοή στον αυστηρό κώδικα ενδυμασίας.
Οι αρχικές διαδηλώσεις περιορίστηκαν στην Τεχεράνη, αλλά σύντομα επεκτάθηκαν σε άλλες πόλεις όπως η Χαφσετζάν και η Τζούνγκαν, καθώς και σε περιοχές όπως η Τάιμπαντ. Παράλληλα, διαδηλώσεις αλληλεγγύης πραγματοποιούνται και σε χώρες με σημαντικές ιρανικές κοινότητες, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Γαλλία, η Τουρκία και το Πακιστάν.
Ο αριθμός των νεκρών παραμένει ασαφής, με αναφορές να κάνουν λόγο για περισσότερους από 100 νεκρούς αστυνομικούς και εκατοντάδες διαδηλωτές. Η κατάσταση περιπλέκεται από το εκτεταμένο black-out στο διαδίκτυο, το οποίο δυσχεραίνει την επικοινωνία και την καταγραφή των γεγονότων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, μέσω του προέδρου Donald Trump, έχουν εκφράσει ανησυχίες για ενδεχόμενη στρατιωτική επέμβαση, κάτι που η Τεχεράνη εκλαμβάνει ως προσπάθεια δικαιολόγησης ξένης παρέμβασης. Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών, Abbas Araghchi, δήλωσε ότι το Ιράν είναι έτοιμο για πόλεμο αλλά και για διάλογο, ενώ κατηγόρησε ξένες δυνάμεις ότι υποκινούν τις αναταραχές.
Ειδικοί εκφράζουν ανησυχία ότι η καταστολή, ακόμη και αν είναι βίαιη, δεν θα σβήσει τα αιτήματα των διαδηλωτών. Οι συνεχιζόμενες οικονομικές δυσκολίες, η διαφθορά, η κακοδιαχείριση και οι διεθνείς κυρώσεις, σε συνδυασμό με την απουσία ελευθεριών, τροφοδοτούν τη δυσαρέσκεια. Μια ριζική αλλαγή, είτε εσωτερικά είτε μέσω εξωτερικής επέμβασης, εκτιμάται ότι είναι αναπόφευκτη.
