Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις με την Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας (NSS) που παρουσίασε, η οποία αντικατοπτρίζει τις δικές του αντιλήψεις για την κατάσταση της Ευρώπης. Σύμφωνα με την εκτίμησή του, η Ευρώπη θα είναι “α riconoscibile σε 20 χρόνια” εξαιτίας μιας “πολιτισμικής διαγραφής”, εκτός εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέμβουν για να αποκαταστήσουν την “πρώην μεγαλοπρέπειά” της.
Ο Trump έχει δίκιο ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει προβλήματα, αλλά όχι για τους λόγους που εκείνος ισχυρίζεται. Η Ευρώπη υποφέρει από δεκαετίες υποεπένδυσης στους πολίτες της, επίμονες πολιτικές ελλείψεις στην αντιμετώπιση αποκλεισμένων κοινοτήτων και απροθυμία να αναγνωρίσει την αλληλεπίδραση δημογραφικής και οικονομικής παρακμής. Πολλοί πολιτικοί ηγέτες αποφεύγουν αυτήν τη συζήτηση, ενώ άλλοι την αρνούνται δημόσια, εστιάζοντας στα συμπτώματα και όχι στις ρίζες των προβλημάτων.
Η εμπειρία όσων ζουν αυτές τις αποτυχίες είναι πιο διαφωτιστική. Εκατομμύρια πολίτες της εργατικής τάξης στην Ευρώπη δυσκολεύονται να επιβιώσουν, αντιμέτωποι με κλειστά εργοστάσια, υποχρηματοδοτούμενα σχολεία, απαγορευτικές τιμές στέγασης και διαλυμένες δημόσιες υπηρεσίες. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι Ρομά αναδεικνύουν την κατάσταση ακόμη πιο εμφατικά. Ως η μεγαλύτερη και πιο στερημένη μειονότητα της Ευρώπης, η εμπειρία τους αποκαλύπτει την επιλογή της ηπείρου να αντιμετωπίζει ολόκληρους πληθυσμούς ως παράπλευρες απώλειες. Όταν ο Trump αγγίζει τις πληγές της Ευρώπης, αυτές οι κοινότητες επιβεβαιώνουν πού πονάει πραγματικά.
Τι αναγνωρίζει σωστά ο Trump για την Ευρώπη:
Η NSS υποστηρίζει ότι η “έλλειψη αυτοπεποίθησης” της Ευρώπης είναι πιο εμφανής στη σχέση της με τη Ρωσία. Πράγματι, η παράλυση της Ευρώπης απέναντι στη Μόσχα έρχεται σε αντίθεση με την επιθετικότητά της απέναντι σε ασθενέστερες ομάδες εντός των συνόρων της. Αυτό αντανακλά την έλλειψη εμπιστοσύνης στις ευρωπαϊκές αξίες. Ο Trump έχει δίκιο. Είμαστε αδύναμοι. Αν ήμασταν ισχυροί, θα υπερασπιζόμασταν τις ευρωπαϊκές αξίες της δημοκρατίας και του πλουραλισμού. Δεν θα δαιμονοποιούσαμε τις μειονότητές μας.
Ωστόσο, αυτό ακριβώς κάνουμε. Σε όλη την ήπειρο, οι κοινότητες των Ρομά αντιμετωπίζουν ρατσιστικές πολιτικές. Στη Σλοβενία, μετά από έναν καυγά σε μπαρ που κλιμακώθηκε σε δημόσια υστερία, το εθνικό νομοθετικό σώμα πέρασε νόμο τον Νοέμβριο για την αστυνόμευση των γειτονιών των Ρομά. Στην Πορτογαλία, ο Andre Ventura του ακροδεξιού κόμματος Chega ανέβαζε αφίσες με το σύνθημα “Οι Gipsies πρέπει να υπακούν στο νόμο” ως μέρος της προεδρικής του καμπάνιας. Στην Ιταλία, ο ακροδεξιός πολιτικός Matteo Salvini έχτισε ολόκληρο πολιτικό brand πάνω στην αντι-Ρομά παράνοια. Στην Ελλάδα, η αστυνομία πυροβολεί νεαρούς Ρομά για μικρά αδικήματα. Οι ηγέτες υπερ-αστυνομεύουν τους Ρομά, ενώ ταυτόχρονα υπερ-αντισταθμίζουν την επιφυλακτικότητά τους απέναντι στη Ρωσία.
Η NSS επισημαίνει επίσης τη μείωση του μεριδίου της Ευρώπης στο παγκόσμιο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ), από 25% το 1990 σε 14% σήμερα. Οι κανονισμοί παίζουν ρόλο, όπως και η δημογραφική μείωση, αλλά το βαθύτερο πρόβλημα είναι η αποτυχία της Ευρώπης να επενδύσει σε όλους τους πολίτες της. Δώδεκα εκατομμύρια Ρομά, ο νεότερος πληθυσμός της Ευρώπης, παραμένουν αποκλεισμένοι από την εκπαίδευση, την απασχόληση και την επιχειρηματικότητα λόγω δομικών εμποδίων και διακρίσεων, παρόλο που έρευνες δείχνουν την συντριπτική τους προθυμία να συμβάλουν στις κοινωνίες όπου ζουν και τα υψηλά ποσοστά επιτυχίας τους όταν διευθύνουν επιχειρήσεις που λαμβάνουν υποστήριξη.
Αν η απασχόληση των Ρομά στη Ρουμανία, τη Σλοβακία και τη Βουλγαρία – όπου τα ποσοστά ανεργίας τους είναι κατά 25 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερα από τον πλειοψηφικό πληθυσμό – έφτανε τους εθνικούς μέσους όρους, το συνολικό κέρδος στο ΑΕΠ θα μπορούσε να ανέλθει σε 10 δισεκατομμύρια ευρώ (11,6 δισ. δολάρια). Σε μια ήπειρο που χάνει δύο εκατομμύρια εργαζόμενους ετησίως, η αχρησιμοποίητη εργασιακή αυτή δυναμική αποτελεί αυτοκαταστροφή. Ο Trump έχει δίκιο για τη φθίνουσα συμμετοχή της Ευρώπης στο παγκόσμιο ΑΕΠ. Αν η Ευρώπη ήταν σοβαρή, δεν θα πίστευε ότι μπορεί να αφήσει τους Ρομά στην άκρη.
Η NSS προειδοποιεί επίσης για “υπονομεύσεις δημοκρατικών διαδικασιών”, και ενώ δεν αναφέρεται σε μειονότητες, είναι αλήθεια ότι η Ευρώπη υστερεί. Αναλογικά, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Roma Foundation, θα έπρεπε να κατέχουν πάνω από 400 έδρες. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο περιλαμβάνει έδρες για τη Μάλτα και το Λουξεμβούργο, χώρες με πληθυσμούς 570.000 και 680.000 αντίστοιχα· ωστόσο, δεν περιλαμβάνει καμία έδρα για την κοινότητα των Ρομά. Ο Trump έχει δίκιο ότι έχουμε δημοκρατικό έλλειμμα. Αλλά όχι επειδή υπάρχουν νόμοι κατά της ρητορικής μίσους και συνταγματικά εμπόδια στην ακροδεξιά. Το πιο πιεστικό έλλειμμα είναι ότι 12 εκατομμύρια Ρομά δεν εκπροσωπούνται.
Μια ήπειρος που σπαταλά τους πολίτες της δεν μπορεί να είναι ανταγωνιστική, και μια που καταστέλλει μέρη του εκλογικού της σώματος δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι αντιπροσωπευτική. Ο πολιτικός αποκλεισμός μειώνει τα ποσοστά προσέλευσης και εγγραφής στις εκλογές, οδηγώντας σε συστηματικά υπο-αντιπροσωπευτικά ιδρύματα, ενώ ο οικονομικός αποκλεισμός καθιστά τις κοινότητες ευκολότερους στόχους για αγορά ψήφων, εξαναγκασμό και πολιτική κατάληψη.
Τι χρειάζεται πραγματικά η Ευρώπη:
Η προτεινόμενη λύση του Trump για την ευρωπαϊκή κρίση δεν θα έλυνε τίποτα. Φαίνεται να υποθέτει ότι οι ακροδεξιοί ψευδο-συντακτικοί, που αντιτίθενται τόσο στη μετανάστευση όσο και στις μειονότητες, μπορούν να ανατρέψουν την παρακμή της Ευρώπης. Τα στοιχεία υποδηλώνουν το αντίθετο. Οι χώρες όπου ο ξενοφοβικός ρατσισμός επηρεάζει την πολιτική δεν έχουν αποδώσει καλά. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η ακροδεξιά οδήγησε μια εκστρατεία αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω φόβων για τη μετανάστευση, οι ειδικοί έχουν υπολογίσει ότι το ΑΕΠ είναι 6-8% χαμηλότερο από ό,τι θα ήταν χωρίς το Brexit. Στην Ουγγαρία, όπου η κυβέρνηση του Viktor Orbán έχει θεσπίσει διάφορες αντι-μεταναστευτικές και διακριτικές πολιτικές, υπάρχει στάσιμη οικονομική ανάπτυξη, υψηλό έλλειμμα προϋπολογισμού και παγωμένα κονδύλια της ΕΕ. Ο αποκλεισμός αποδυναμώνει τις οικονομίες και καθιστά τις δημοκρατίες ευάλωτες.
Η ενδυνάμωση των ιδεολογικών διαδόχων δυνάμεων που οι Ηνωμένες Πολιτείες κάποτε βοήθησαν την Ευρώπη να νικήσει, δεν θα βοηθούσε στην ανάκαμψη της ηπείρου. Στην πραγματικότητα, αυτή η “αποκατάσταση” στην εξουσία της εξτρεμιστικής δεξιάς ιδεολογίας θα βάθυνε την εξάρτηση της Ευρώπης από την Ουάσινγκτον, και κατ’ επέκταση τη Μόσχα. Είναι επίσης αλήθεια ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να επιβιώσει από την παγκόσμια ρεαλπολιτική, βασιζόμενη σε φιλελεύθερη νοσταλγία, πολυμερείς συνόδους κορυφής ή ρητορικές δεσμεύσεις.
Αυτό που χρειάζεται η Ευρώπη είναι ρεαλισμός χωρίς αποκλεισμούς: η αναγνώριση ότι η επένδυση σε όλους τους ανθρώπους δεν είναι φιλανθρωπία, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα. Η άνοδος της Κίνας το απεικονίζει αυτό. Δεκαετίες επενδύσεων στην υγεία, την εκπαίδευση και την απασχόληση έχουν επεκτείνει το ανθρώπινο κεφάλαιο, αυξήσει την παραγωγικότητα και αναδιαμορφώσει τις παγκόσμιες ισορροπίες δυνάμεων. Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να σπαταλά το ανθρώπινο δυναμικό της, ενώ περιμένει να παραμείνει ένας σημαντικός παίκτης. Η πραγματική επιλογή δεν είναι μεταξύ φιλελευθέρων και ακροδεξιών, αλλά μεταξύ του να βαθαίνει τις πληγές της περιθωριοποιώντας εκατομμύρια ή να αρχίσει να θεραπεύεται επενδύοντας στους ανθρώπους που εδώ και πολύ καιρό θεωρεί αναλώσιμους.
