Για σχεδόν 27 χρόνια, ο στρατός της Βενεζουέλας, γνωστός ως Εθνικές Μπολιβαριανές Ένοπλες Δυνάμεις (FANB), υπήρξε ακλόνητος σύμμαχος των προέδρων Hugo Chavez και Nicolas Maduro, καθώς αυτοί σταδιακά απομακρύνονταν από την εναλλακτική της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας, στρεφόμενοι προς τον αυταρχισμό. Οι FANB συνέδραμαν την κυβέρνηση της Βενεζουέλας στην αποδυνάμωση των θεσμών του προηγούμενου πολιτικού καθεστώτος και στην δίωξη των πιο ένθερμων αντιπάλων της. Ως αντάλλαγμα, οι κυβερνήσεις των Chavez και Maduro, αντίστοιχα, παραχώρησαν ολοένα και μεγαλύτερη δύναμη στον στρατό εντός της πολιτικής ζωής της Βενεζουέλας, προσφέροντάς του υπουργικές θέσεις, θέσεις κυβερνητών, πρεσβευτών και άλλους ηγετικούς ρόλους, όπως δημαρχίες ή τη διοίκηση κρατικών επιχειρήσεων.
Ωστόσο, με την απαγωγή του Maduro από τις ειδικές δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών την προηγούμενη εβδομάδα, η εικόνα του στρατού ως προστάτη του βενεζουελάνικου κράτους έχει πληγεί. Ο εκθρονισμένος πρόεδρος απαχθήθηκε από το μεγαλύτερο στρατιωτικό συγκρότημα της Βενεζουέλας, το Fuerte Tiuna, σε μια επιχείρηση που αποκάλυψε τις αδυναμίες της στρατιωτικής τεχνολογίας και των πρωτοκόλλων άμυνας των FANB. Ο στρατός αντιμετωπίζει πλέον ένα κρίσιμο δίλημμα: να προχωρήσει σε αλλαγές και να υπηρετήσει ως εγγυητής των συμφωνιών που προωθούνται από την κυβέρνηση του Donald Trump στις ΗΠΑ και την μεταβατική πρόεδρο Delcy Rodriguez στο Καράκας, ή να ρισκάρει περαιτέρω αμερικανικές επιθέσεις και τη διάβρωση της ισχύος και της θέσης του.
Η άνοδος πριν την πτώση: Με την πάροδο των ετών, η επιρροή των FANB έχει αυξηθεί σημαντικά, συμπεριλαμβανομένης της επιβολής του νόμου, όπου σε πολλές περιπτώσεις έχουν υποκαταστήσει τους ρόλους της αστυνομίας. Αυτό το φαινόμενο επιταχύνθηκε μετά τις προεδρικές εκλογές της 28ης Ιουλίου 2024, όταν η τότε κυβέρνηση του Maduro αντιμετώπισε μια πρωτοφανή κρίση νομιμοποίησης, λόγω ισχυρών κατηγοριών για ευρεία νοθεία στην καταμέτρηση των ψήφων. Μια αστυνομοκρατία εγκαθιδρύθηκε στη Βενεζουέλα, όπου μαζική παρακολούθηση των αντιπάλων έφτασε σε νέα επίπεδα. Η κυβέρνηση, τότε και μέχρι σήμερα, εξαρτιόταν από τις FANB για να παραμείνει στην εξουσία. Αυτό επιτεύχθηκε εν μέρει με την ενσωμάτωση στο στρατό στοιχείων του κυβερνώντος Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος της Βενεζουέλας (PSUV), παραστρατιωτικών ομάδων (γνωστών και ως “colectivos”) και της πολιτικής, δικαστικής και στρατιωτικής αστυνομίας. Ολόκληρο αυτό το πλαίσιο ασφαλείας έχει περιγραφεί από την κυβέρνηση της Βενεζουέλας ως “πολιτικο-στρατιωτικο-αστυνομική ένωση”.
Η εποχή μετά τον Maduro: Αυτή η δύναμη σημαίνει ότι ο στρατός διατηρεί κρίσιμο ρόλο σε οποιαδήποτε πολιτική μετάβαση στη Βενεζουέλα. Πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι οποιαδήποτε κυβέρνηση εγκαθιδρυθεί στη Βενεζουέλα, είτε μέσω δημοκρατικών μέσων είτε μέσω βίας, χρειάζεται την υποστήριξη του στρατού για να μπορέσει να κυβερνήσει. Η περίπτωση της διοίκησης της Delcy Rodriguez δεν αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Παρά το γεγονός ότι έχει την έγκριση του Trump για να αναλάβει τα ηνία μιας πολιτικής μετάβασης μετά τον Maduro, η πρόεδρος που έχει αναλάβει τη Βενεζουέλα χρειάζεται την υποστήριξη του βενεζουελάνικου στρατού για να αποφύγει την πιθανή επιδείνωση των πολιτικών και κοινωνικών εντάσεων στη Βενεζουέλα. Η αποδοχή της Rodriguez από τις στρατιωτικές τάξεις είναι ο πιο βαρύνων λόγος για τον οποίο ο πρόεδρος των ΗΠΑ εμπιστεύτηκε την ίδια, αντί του ηγέτη της αντιπολίτευσης Maria Corina Machado, να ηγηθεί της πολιτικής μετάβασης στη χώρα.
Ωστόσο, η απαγωγή του Maduro έχει ταυτόχρονα αναδείξει τις αδυναμίες των FANB. Η ανυπέρβλητη ασυμμετρία δύναμης σε σχέση με την ισχύ του αμερικανικού στρατού καθιστά τη Βενεζουέλα ευάλωτη σε πιθανές νέες επιθέσεις από τις ΗΠΑ, παρόλο που ο Trump, προς το παρόν, έχει δηλώσει ότι δεν έχει τέτοια σχέδια. Αυτή η απειλή αποτελεί το μεγαλύτερο κίνητρο για τις FANB να κάνουν συμβιβασμούς, και είναι ο λόγος για τον οποίο η στρατιωτική ηγεσία μπορεί να είναι ανοιχτή στο να συμμετάσχει στην πολιτική μετάβαση υπό την ηγεσία της Rodriguez.
Τι ακολουθεί για τον στρατό; Οι ένοπλες δυνάμεις της Βενεζουέλας θα επιθυμούν, στο μέτρο του δυνατού, να διατηρήσουν τη θέση τους στην πολιτική της Βενεζουέλας. Για να επιτύχει αυτόν τον στόχο, η ηγεσία των FANB θα πρέπει πιθανότατα να τηρήσει μια σειρά από βήματα, μερικά από τα οποία ήταν – μέχρι πρόσφατα – αδιανόητα στην πολιτική της Βενεζουέλας. Πρώτον, οι στρατιωτικοί ηγέτες πρέπει να αποστασιοποιηθούν από όλες τις κατηγορίες που τους συνδέουν με δραστηριότητες διακίνησης ναρκωτικών, το επίσημο επιχείρημα που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ για τη στρατιωτική τους εκστρατεία κατά της Βενεζουέλας. Δεύτερον, η στρατιωτική ηγεσία πρέπει να αποδεχθεί τη νέα πετρελαϊκή συμφωνία μεταξύ της Βενεζουέλας και των ΗΠΑ, η οποία πιθανότατα θα παραχωρήσει στις αμερικανικές εταιρείες σημαντικό έλεγχο στα αποθέματα και την παραγωγή αργού πετρελαίου της Βενεζουέλας. Τρίτον, είναι πιθανό, σε κάποιο σημείο της πολιτικής μετάβασης της Βενεζουέλας, οι FANB να χρειαστεί να μειώσουν τις κατασταλτικές τους δραστηριότητες κατά του άμαχου πληθυσμού της Βενεζουέλας. Αυτό σημαίνει, στην πράξη, τη μείωση του ρόλου τους στην τρέχουσα αστυνομοκρατία, ή την λεγόμενη “Πολιτικο-Στρατιωτικο-Αστυνομική Ένωση”. Τέλος, η ηγεσία του στρατού της Βενεζουέλας πρέπει να κλείσει τις τάξεις της με την μεταβατική πρόεδρο Rodriguez, επειδή αυτή αντιπροσωπεύει το μοναδικό – και ίσως το τελευταίο – άμεσο κανάλι επικοινωνίας με την κυβέρνηση Trump. Ο στρατός θα μπορούσε εγχώρια να υποστηρίξει ότι πρέπει να το κάνει αυτό για να ενισχύσει τη σταθερότητα της χώρας εν μέσω του χάους που προκλήθηκε από την αποχώρηση του Maduro.
Ουσιαστικά, η υιοθέτηση αυτών των αλλαγών θα σήμαινε ότι ο στρατός θα επικυρώσει τις συμφωνίες που επιτεύχθηκαν μεταξύ Rodriguez και Trump, και θα παίξει το ρόλο του σταθεροποιητικού παράγοντα στην εποχή μετά τον Maduro. Πρόκειται για μια μορφή με την οποία οι ΗΠΑ είναι εξοικειωμένες, καθώς η Ουάσινγκτον έχει βασιστεί σε στρατιωτικά ηγούμενα καθεστώτα σε πολλές χώρες κατά τη διάρκεια δεκαετιών, από την Αίγυπτο και το Πακιστάν μέχρι την Ταϊλάνδη και πολλές άλλες. Για τον στρατό της Βενεζουέλας, οι επιλογές σήμερα είναι λίγες. Η αποτυχία προσαρμογής και συνεργασίας με τους Trump και Rodriguez θα μπορούσε να προκαλέσει μια νέα ένοπλη επίθεση από τις ΗΠΑ. Εάν αυτό συνέβαινε, θα κατέστρεφε την αξιοπιστία του στρατού και της τρέχουσας πολιτικής ηγεσίας, ενισχύοντας περαιτέρω την πολιτική και κοινωνική αστάθεια της χώρας.
