Η σκηνοθέτιδα Kaouther Ben Hania άκουσε για πρώτη φορά τη φωνή της Hind Rajab, μιας πεντάχρονης που έχασε τη ζωή της στη Γάζα, εν μέσω της τεταμένης ατμόσφαιρας του αεροδρομίου του Λος Άντζελες. Η φωνή της Hind, που βρισκόταν σε κλήση έκτακτης ανάγκης, διέκοψε την ηχώ της καθημερινότητας, αφυπνίζοντας μια βαθιά αίσθηση ευθύνης. Η μικρή βρισκόταν νεκρή εδώ και τουλάχιστον μία εβδομάδα, έχοντας χάσει τη ζωή της από σφαίρες ισραηλινών τανκς, σε ένα περιστατικό που άφησε πίσω του 335 τρύπες από σφαίρες στο αυτοκίνητο, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα Forensic Architecture.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών, πάνω από 20.000 παλαιστίνια παιδιά έχουν χάσει τη ζωή τους από βομβαρδισμούς του Ισραήλ στη Γάζα τα τελευταία δύο χρόνια. Άλλα 82 έχουν σκοτωθεί από την 10η Οκτωβρίου, όταν η εκεχειρία παραβιάστηκε επανειλημμένα. Φωτογραφίες των θυμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Hind, ντυμένης στα ροζ με διάδημα ή χαμογελαστής με ακαδημαϊκό καπέλο, έχουν κάνει το γύρο του διαδικτύου, αλλά η φωνή της, που εκπέμπει την απόγνωση και την έκκληση για βοήθεια, παραμένει ένα στοιχειωτικό ηχητικό ντοκουμέντο.
Η Ερυθρά Ημισέληνος της Παλαιστίνης (PRCS) δημοσίευσε ηχογραφήσεις των τελευταίων ωρών της, μέσω του κέντρου επικοινωνίας έκτακτης ανάγκης, όπου η Hind επαναλαμβάνει, απελπισμένα, την έκκλησή της για διάσωση. Παράλληλα, ακούγονται οι αγωνιώδεις προσπάθειες των εργαζομένων να την διαβεβαιώσουν ότι η βοήθεια θα έφτανε σύντομα.
Η Ben Hania, ακούγοντας τη φωνή της Hind, βρέθηκε αντιμέτωπη με μια σκληρή πραγματικότητα: μια νεαρή ζωή να ζητά προστασία, ενώ η Παλαιστίνη αγωνίζεται για την επιβίωσή της. Η αίσθηση της απόλυτης αποτυχίας, τόσο σε προσωπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, την ώθησε να δράσει. “Όταν άκουσα τη φωνή της, για εκείνο το κλάσμα του δευτερολέπτου, ένιωσα σαν να μου ζητούσε να τη σώσω,” δηλώνει. “Υπήρχε κάτι πολύ άμεσο στη φωνή της, και ήταν σοκαριστικό.”
Η Τυνήσια σκηνοθέτιδα, κατά τη διάρκεια μιας περιοδείας στις ΗΠΑ για την προώθηση της τελευταίας της ταινίας, έκανε μια ριζική αλλαγή στα σχέδιά της, διαγράφοντας το ημερολόγιό της για να ξεκινήσει ένα νέο έργο βασισμένο στη φωνή της Hind. “Ήταν στο μυαλό μου για μέρες,” λέει. “Ένιωθα μια πολύ έντονη θλίψη και αίσθημα ανημποριάς. Αναρωτιόμουν, ‘Τι μπορώ να κάνω;’ Το μόνο που ξέρω να κάνω είναι ταινίες.”
Η δομή της ταινίας άρχισε να διαμορφώνεται καθώς η Ben Hania ερευνούσε τις συνθήκες της ηχογράφησης. Ανακάλυψε ότι τα αποσπάσματα που είχε δημοσιεύσει η PRCS ήταν μόνο θραύσματα. Η πλήρης κλήση, διάρκειας τριών ωρών, στάλθηκε στην Ben Hania. Η ακρόαση ολόκληρης της συνομιλίας, γνωρίζοντας το τραγικό της τέλος, ήταν “ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα που έχω ακούσει στη ζωή μου.”
Το τελευταίο βήμα πριν την έναρξη της παραγωγής ήταν να επικοινωνήσει με τη μητέρα της Hind, Wissam Hamada, η οποία πενθούσε στη Γάζα. “Της είπα, ‘Θέλω να κάνω μια ταινία. Πες μου αν δεν θέλεις και δεν θα την κάνω. Και μου απάντησε, ‘Δεν θέλω να ξεχαστεί η κόρη μου. Θέλω δικαιοσύνη για την κόρη μου. Οπότε, αν αυτή η ταινία μπορεί να βοηθήσει, κάν’ την σε παρακαλώ.’ Έτσι ξεκίνησε.”
Το αποτέλεσμα, με απλό τίτλο “The Voice of Hind Rajab”, είναι μια δραματική αναπαράσταση της τραγωδίας, όπως εκτυλίχθηκε στα στενά όρια του κέντρου επικοινωνίας της Ερυθράς Ημισελήνου. Ηθοποιοί υποδύονται τους τέσσερις εργαζομένους έκτακτης ανάγκης που βρίσκονταν στην άλλη άκρη της γραμμής, ενώ η φωνή της Hind παραμένει η δική της. Οι ηθοποιοί αντιδρούν στην πραγματική φωνή, προσπαθώντας να ενθαρρύνουν και να παρηγορήσουν την Hind, αναδημιουργώντας την αγωνία της απόλυτης αποτυχίας τους.
Πολλές ταινίες περιέχουν εικόνες που δεν ξεχνιούνται. Η “The Voice of Hind Rajab” δεν μπορεί να μηθει. Η Ben Hania πέτυχε το καθήκον που της ανέθεσε η Hamada: να κάνει την κόρη της αξέχαστη. Όπως λέει η Ben Hania: “Να τιμήσω τη φωνή της και να την κάνω να αντηχεί.” Οι επίμονες κραυγές της Hind για κάποιον, οποιονδήποτε, να “έρθει να τη πάρει” δεν μπορούν πλέον να σιωπήσουν. Αυτές οι κραυγές αναδεικνύουν την ακατανόητη σκληρότητα της ισραηλινής εκστρατείας στη Γάζα και την συλλογική αποτυχία του υπόλοιπου κόσμου να σταματήσει τις δολοφονίες.
Η Ben Hania, μιλώντας κατά την πρόσφατη επίσκεψή της στο Λονδίνο, τοποθετεί την ταινία στα όρια μεταξύ δραματικής και ντοκιμαντέρ, ένα πεδίο στο οποίο έχει οικοδομήσει την καριέρα της. Η μεταπτυχιακή της διατριβή στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης στο Παρίσι είχε διερευνήσει αυτό το σύνορο. Η πρώτη της ταινία, “Challatt Tunes”, ήταν ένα mockumentary για τον σεξισμό και τη βία κατά των γυναικών στην Τυνησία, ενώ μεταγενέστερα έργα της κυμαίνονταν από δράματα βασισμένα σε αληθινές ιστορίες έως ένα ντοκιμαντέρ για ένα νεαρό Τυνήσιο κορίτσι που εξορίστηκε στον Καναδά. “Το σύνορο μεταξύ των ειδών είναι σαν το σύνορο μεταξύ των χωρών,” λέει. “Όταν περπατάς, δεν συνειδητοποιείς πότε έχεις μπει σε άλλη χώρα.”
Η ταινία της Ben Hania “Four Daughters”, την οποία προωθούσε στις αρχές του 2024 όταν άκουσε τη φωνή της Hind, αφορά μια Τυνήσια μητέρα, την Olfa Hamrouni, η οποία έχει τέσσερις κόρες, δύο από τις οποίες έχουν ασπαστεί τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό και έφυγαν για να ενταχθούν στο Ισλαμικό Κράτος. Η ταινία παίζει με τις συμβάσεις του ντοκιμαντέρ και του δράματος, εναλλάσσοντας τα, έτσι ώστε η πραγματική Hamrouni και οι δύο εναπομείνασες κόρες της να συναντούν τους ηθοποιούς που τις υποδύονται, καθώς και τις εξαφανισμένες κόρες. Η πραγματική οικογένεια σχολιάζει διαρκώς τα συναισθήματά της καθώς παρακολουθεί το δράμα της να ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια της.
“Εφόσον έλκομαι από αληθινές ιστορίες, πάντα αναρωτιέμαι ποια είναι η καλύτερη μορφή για να αφηγηθώ την ιστορία,” λέει η 48χρονη. “Η κινηματογράφηση αφορά την λήψη αποφάσεων – πού να αφηγηθώ την ιστορία, πώς να την αφηγηθώ, με ποιον τρόπο, με ποια μορφή. Και για να πάρω αυτές τις αποφάσεις, πάντα προσπαθώ να παραμείνω πιστή στην πρώτη στιγμή που συνάντησα την ιστορία – σε αυτό που ένιωσα. Επειδή ο κινηματογράφος αφορά το συναίσθημα.”
Κατά τη διάρκεια της παραγωγής του “The Voice of Hind Rajab”, επέστρεφε συνεχώς στην πρώτη φορά που άκουσε αυτή τη φωνή και σε αυτό που ένιωσε. “Αυτό το αίσθημα ανημποριάς. Σκεφτόμουν, ‘Αν εγώ νιώθω έτσι, πώς ήταν για τους πραγματικούς ανθρώπους που άκουγαν;’ Αυτό που ένιωθαν είναι μια συμπύκνωση αυτού που νιώθουμε – τόσο πολλοί από εμάς σε όλο τον κόσμο – για αυτό που συμβαίνει στη Γάζα. Αυτό το αίσθημα ανημποριάς. Κανείς δεν μπορεί να φτάσει κοντά της για να τη βοηθήσει.”
Η ταινία αποδίδει με οξύτητα τον βασανισμό των δύο ανδρών και των δύο γυναικών που βρίσκονται στο κέντρο επικοινωνίας έκτακτης ανάγκης. Γνωρίζουν ότι υπάρχει ένα ασθενοφόρο στη Γάζα, μόλις λίγα λεπτά μακριά από την Hind και έτοιμο να αναχωρήσει. Ωστόσο, η PRCS πρέπει επίσημα να ζητήσει, μέσω διαμεσολαβητών, την άδεια του ισραηλινού στρατού για να προσεγγίσει την περιοχή. Η άδεια αυτή δεν έρχεται για ώρες, καθώς η τραυματισμένη κοπέλα αρχίζει να εξασθενεί ακουστά.
“Στείλτε το ασθενοφόρο ούτως ή άλλως,” απαιτεί ο νεότερος άνδρας στο κέντρο επικοινωνίας, φτάνοντας στο τέλος της αντοχής του. Αλλά το αφεντικό του έχει δει πάρα πολλούς εργαζομένους ασθενοφόρων να πεθαίνουν. Οι φωτογραφίες τους είναι αναρτημένες στον τοίχο του και έχει υποσχεθεί να παραιτηθεί αν σκοτωθεί κι άλλος υπό την επίβλεψή του. Τελικά, το πράσινο φως έρχεται, αλλά η Hind δεν μπορεί να σωθεί.
Ακόμα κι αν το κοινό γνωρίζει την κατάληξη της ιστορίας, παραμένει συγκλονιστικό. Είναι πιο εύκολο να γυρίσεις το βλέμμα σου παρά να γίνεις μάρτυρας της δολοφονίας ενός παιδιού με φρικιαστικές λεπτομέρειες. Η Ben Hania φοβόταν ότι η ταινία της θα μπορούσε απλώς να ξεχαστεί, μια αραβική υπόθεση με υπότιτλους για κάτι που ήταν πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Όμως, σε μια κρίσιμη στιγμή, μια ομάδα αστέρων του Χόλιγουντ – συμπεριλαμβανομένων των Brad Pitt, Joaquin Phoenix και Rooney Mara, μαζί με τους σκηνοθέτες Alfonso Cuarón και Jonathan Glazer – έσπευσαν να υποστηρίξουν το πρότζεκτ ως εκτελεστικοί παραγωγοί.
Η ταινία επιλέχθηκε από το φεστιβάλ κινηματογράφου της Βενετίας, όπου έκανε πρεμιέρα τον Σεπτέμβριο, αποσπώντας 23 λεπτά θερμό χειροκρότημα, το μεγαλύτερο στην ιστορία του φεστιβάλ. Θα μπορούσε να συνεχιστεί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, αλλά ο κινηματογράφος έπρεπε να εκκενωθεί για να προβληθεί η επόμενη ταινία. Ήταν μόνο εκείνη τη στιγμή που η Ben Hania συνειδητοποίησε ότι είχε καταφέρει να διαπεράσει, έστω και φευγαλέα, την παγκόσμια απάθεια που περιβάλλει δύο χρόνια σφαγής στη Γάζα.
“Τόσα πολλά παιδιά έχουν σκοτωθεί που εισερχόμαστε σε μια ζώνη αμνησίας και αναλγησίας,” λέει. “Είμαστε μουδιασμένοι, αλλά ο κινηματογράφος, η λογοτεχνία και η τέχνη μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα. Κάποια στιγμή, τελειώνεις τις εξηγήσεις. Τώρα είναι η ώρα να νιώσεις πώς είναι να είσαι στη θέση κάποιου άλλου. Αυτό είναι ένα άλλο επίπεδο – και ο κινηματογράφος μπορεί να το κάνει αυτό.”
Η ταινία “The Voice of Hind Rajab” κυκλοφορεί στο Ηνωμένο Βασίλειο στις 16 Ιανουαρίου.
