Η πολυάσχολη ζωή συχνά μας ωθεί σε έναν αέναο αγώνα, αφήνοντας πίσω μας την ανάγκη για ξεκούραση. Όταν, όμως, αυτή η ευκαιρία παρουσιάζεται, μπορεί να νιώθουμε αμήχανα, ακόμη και να πανικοβαλλόμαστε. Πώς, όμως, μπορούμε να διαχειριστούμε αυτή την απροσδόκητη ηρεμία; Μια απλή, ας πούμε, “ημέρα σπα” για τα άρρωστα φυτά μπορεί να λειτουργήσει ως αφετηρία για μια βαθιά εσωτερική ηρεμία. Η οργάνωση μιας “κιτ πρώτων βοηθειών” για τα φυτά, η αφαίρεση νεκρών φύλλων και η χρήση λιπασμάτων, ακόμη και η παραγγελία ενός “φυσικού γυαλιστικού φύλλων”, μπορεί να δημιουργήσει μια αίσθηση “φωλιάσματος” και ευεξίας.
Η αρχική δυσκολία στην επιβράδυνση δεν είναι ασυνήθιστη. Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι συχνά υποτιμούν πόσο θα απολαύσουν την αδράνεια. Η τάση να προτιμούμε να κάνουμε κάτι, ακόμη και κάτι δυσάρεστο, αντί να μην κάνουμε τίποτα, είναι ισχυρή. Πειράματα έχουν δείξει ότι, όταν δίνεται η επιλογή μεταξύ της μοναχικής σκέψης για λίγα λεπτά και της αυτο-προκληθείσας ηλεκτρικής εκκένωσης, οι άνθρωποι επιλέγουν τη δεύτερη.
Γιατί, λοιπόν, τόσοι πολλοί από εμάς έχουμε αποστροφή στην αδράνεια; Στη σύγχρονη εποχή, η συνεχής σύνδεση και η πληθώρα ερεθισμάτων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις ιδέες για ανακαινίσεις, τα ταξίδια και νέες δραστηριότητες, καθιστούν την ευκαιρία για “μηδενική δράση” σπάνια. Η αίσθηση ότι η ζωή προσφέρει ατελείωτες δυνατότητες μας ωθεί να συμπιέζουμε τα πάντα στις μέρες μας.
Επιπλέον, ο παράγοντας της ενοχής, ιδιαίτερα η ανησυχία μήπως φανταζόμαστε τεμπέληδες, παίζει σημαντικό ρόλο. Η πολυάσχολη ζωή έχει αποκτήσει κύρος και ηθική υπεροχή. Η παροιμία “το διάβολος βρίσκει δουλειά για τεμπέλικα χέρια” στοιχειώνει ακόμη πολλές συνειδήσεις. Η προσπάθεια να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες ως τέλειοι γονείς, παιδιά, συνάδελφοι ή φίλοι, καθιστά δύσκολο να αισθανθούμε άνετα με την ιδέα του να μην κάνουμε σχεδόν τίποτα, ακόμη και για λίγο.
Η έννοια του “να μην κάνεις τίποτα” ποικίλλει. Για κάποιους, είναι μια μεσημεριανή σιέστα, ενώ για άλλους, ένα “ήσυχο” Σαββατοκύριακο περιλαμβάνει αθλητικές δραστηριότητες, brunch και προθεσμίες εργασίας.
Ο φόβος της πλήξης είναι επίσης σημαντικός. Έρευνες υποδεικνύουν ότι η πλήξη, μακριά από το να είναι κάτι αρνητικό, μπορεί να ενισχύσει τη δημιουργικότητα. Όταν νιώθουμε πλήξη, ο εγκέφαλος αναζητά ερεθίσματα. Εάν δεν τα βρίσκει εξωτερικά, στρέφεται εσωτερικά, οδηγώντας σε ονειροπόληση και “mind wandering”, καταστάσεις που συνδέονται άμεσα με τη δημιουργική σκέψη. Αυτές οι καταστάσεις επιτρέπουν στον εγκέφαλο να κάνει συνδέσεις και να παράγει ιδέες που διαφορετικά δεν θα είχαν προκύψει.
Συμβουλεύεται, μάλιστα, η προγραμματισμένη “παραγωγικά μη παραγωγική” δράση στην καθημερινότητα, ιδιαίτερα όταν αντιμετωπίζουμε ένα δύσκολο πρόβλημα. Δραστηριότητες με ελάχιστη γνωστική απαίτηση, όπως μια άσκοπη βόλτα, η παρατήρηση των σύννεφων ή η απλή παρακολούθηση του κόσμου, μπορούν να είναι ευεργετικές. Ωστόσο, είναι σημαντικό να διακρίνουμε τις “χαζές” δραστηριότητες από τις “ενσυνείδητες”. Η παρακολούθηση τηλεόρασης ή η περιήγηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αντίθετα, μπορεί να περιορίσει τη δημιουργικότητα.
Στον εργασιακό χώρο, η αδράνεια μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις, οδηγώντας σε μείωση της ευεξίας, της απόδοσης, αλλά και σε κόπωση. Η αναμενόμενη αδράνεια διαφέρει από τις απρόσμενες περιόδους αδράνειας. Σε κάποιες θέσεις εργασίας, η αναμενόμενη αδράνεια αντιμετωπίζεται εποικοδομητικά, με προσφορά βοήθειας σε συναδέλφους, φροντίδα φυτών ή ακόμη και εκμάθηση μιας νέας γλώσσας.
Για να γίνουμε καλύτεροι στην “παραγωγικά μη παραγωγική” δράση, προτείνεται μια πειραματική προσέγγιση με αίσθηση ελαφρότητας και παιχνιδιού. Η σταδιακή αφαίρεση ερεθισμάτων, όπως η αφαίρεση των ακουστικών κατά τη διάρκεια μιας βόλτας, μπορεί να μας κάνει πιο παρατηρητικούς στις σκέψεις μας. Ακόμη και η πρόκληση ενός δύο λεπτών “καθισιού χωρίς σκοπό” μπορεί να είναι μια αρχή. Το κλειδί είναι να αποδεχθούμε τη δυσκολία και την ενδεχόμενη δυσφορία, χωρίς αυτο-κριτική.
