Η Λιβύη, μια χώρα που ζει σε ένα διαρκές πολιτικό παιχνίδι, βλέπει συνεχώς να δημιουργούνται νέα όργανα εξουσίας, προσθέτοντας άλλο ένα κεφάλαιο στον ήδη μακρύ κατάλογο των υφιστάμενων δομών. Άλλα από αυτά μπορεί να ερμηνευτούν ως προσπάθεια να περιπλέξουν την κατάσταση, άλλα απορρίπτονται λόγω σύγκρουσης συμφερόντων, ενώ άλλα χρησιμοποιούνται για την παράταση θητειών ή για να θολώσουν τα νερά στην αναζήτηση λύσης.
Σε μια νέα, εξαιρετικά περίπλοκη πολιτική εξέλιξη, το Προεδρικό Συμβούλιο, η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας και το Ανώτατο Κρατικό Συμβούλιο ανακοίνωσαν τη σύσταση της “Ανώτατης Αρχής Προεδρίας” στη Λιβύη. Ο υπουργός Επικρατείας της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, Γουαλίντ Αλ-Λαφί, εξήγησε ότι σκοπός της Αρχής είναι η ενοποίηση των εθνικών θέσεων και η επίτευξη ολοκλήρωσης στα στρατηγικά θέματα, καλώντας παράλληλα το Κοινοβούλιο να συμμετάσχει σε αυτή τη διαδικασία.
**Αντιφατικές αντιδράσεις**
Ωστόσο, αυτή η κίνηση αντιμετώπισε την κατηγορηματική απόρριψη από την προσωρινή κυβέρνηση που ελέγχει το Κοινοβούλιο, υπό την ηγεσία του Οσάμα Χαμάντ. Η τελευταία απείλησε με αυτονομία διακυβέρνησης και κάλεσε σε άμεση διενέργεια εκλογών.
Με αυτό το σκηνικό, αναδύονται ερωτήματα για τη σημασία της δημιουργίας αυτής της Αρχής, τις δομικές προϋποθέσεις και τις συνθήκες που οδήγησαν σε αυτήν, καθώς και για το νομικό ή συνταγματικό πλαίσιο στο οποίο βασίζεται. Επίσης, διερευνάται κατά πόσον έρχεται σε σύγκρουση ή συνάδει με την αποστολή του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στη Λιβύη, πώς αντηχεί στην ανατολική και δυτική χώρα, και τι σημαίνει η απειλή της αυτονομίας διακυβέρνησης από την κυβέρνηση Χαμάντ.
Ο βουλευτής Σαλέχ Φαχίμα, μιλώντας στην Al Jazeera Net, εξέφρασε την υποστήριξή του σε κάθε πρωτοβουλία που μπορεί να συμβάλει στο τέλος του διχασμού, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει σαφή νομική βάση, θα έχει υπολογισμένα αποτελέσματα και δεν θα έρχεται σε σύγκρουση με τις υφιστάμενες συνταγματικές αρμοδιότητες.
Από την πλευρά του, ο βουλευτής του Ανωτάτου Κρατικού Συμβουλίου, Αχμέντ Λανκί, χαρακτήρισε τη δημιουργία της “Ανώτατης Αρχής Προεδρίας” ως μια προσπάθεια επανένωσης του κράτους, εφόσον αξιοποιηθεί πολιτικά σωστά. Τόνισε ότι η ίδρυση της Αρχής, με την ταυτόχρονη πρόσκληση στο Κοινοβούλιο να ενταχθεί, δημιουργεί μια σοβαρή ευκαιρία για την παραγωγή μιας ενιαίας εθνικής στάσης σε διάφορα ζητήματα που έχουν καθυστερήσει, με αποτέλεσμα τη σπατάλη χρόνου και δημόσιου χρήματος χωρίς ριζική αντιμετώπιση.
Ο εκπρόσωπος του Ανωτάτου Κρατικού Συμβουλίου, Μπελκασέμ Ντεμπέρ, χαρακτήρισε την κίνηση ως θετική, επειδή θα αντιμετωπίσει την πολιτική κρίση μέσω συντονισμού, διαβούλευσης και ενοποίησης του λόγου, αποδίδοντας την πλήρη ευθύνη σε όσους καθυστερούν την ίδρυση του κράτους.
Η βουλευτής του Ανωτάτου Κρατικού Συμβουλίου, Αμίνα αλ-Ματζούμπ, χαιρέτισε επίσης τη δημιουργία της Αρχής, θεωρώντας την ότι συμβάλλει στην ενοποίηση της πολιτικής θέσης απέναντι στις εκλογές και στον οδικό χάρτη του ΟΗΕ. Πρόσθεσε ότι, αν αυτή η κίνηση ευλογηθεί από την αποστολή του ΟΗΕ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις δραστήριες χώρες στη Λιβύη, τότε το Κοινοβούλιο θα βρεθεί σε δύσκολη θέση.
**Αίτια και χρονική συγκυρία**
Ο πολιτικός αναλυτής από την Τρίπολη, Μοχάμεντ Μαχφούζ, θεωρεί ότι ό,τι συμβαίνει τώρα στη Λιβύη αποτελεί προπορευόμενη κίνηση σε σχέση με την πολιτική διαδικασία που οδηγεί η αποστολή του ΟΗΕ και την ανακοίνωση έναρξης του διαλόγου στα τέλη Νοεμβρίου. «Ως εκ τούτου, ορισμένες τοπικές και διεθνείς δυνάμεις επιδιώκουν να εμποδίσουν την πολιτική διαδικασία, σύμφωνα με τα συμφέροντά τους», δήλωσε.
Ο πολιτικός αναλυτής από τη Βεγγάζη, Μοχάμεντ Ματαΐρεντ, συμφωνεί με αυτή την άποψη και επιβεβαιώνει ότι αυτή η κίνηση έγινε προληπτικά, για να αποτραπεί οποιαδήποτε πορεία που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλλαγή της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας.
Σχετικά με την απειλή αυτονομίας διακυβέρνησης από την κυβέρνηση που ελέγχει το Κοινοβούλιο, ο Ματαΐρεντ διευκρίνισε ότι αυτή η απειλή δεν είναι παρά ένα πολιτικό μήνυμα πίεσης, και όχι ένα αυτονομιστικό σχέδιο.
Σχετικά με τη χρονική συγκυρία, ο βουλευτής Σαλέχ Φαχίμα πιστεύει ότι οι τρέχουσες πολιτικές, οικονομικές και ασφαλείς συνθήκες δημιούργησαν την ανάγκη για νέες φόρμουλες προσέγγισης. Ωστόσο, το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι το “γιατί τώρα”, αλλά το “πώς”, “με ποια νομιμότητα” και “με ποιες εγγυήσεις”. «Οι προηγούμενες εμπειρίες απέδειξαν ότι η ίδρυση παράλληλων σωμάτων χωρίς σαφή συνταγματική κάλυψη μπορεί να περιπλέξει την κρίση αντί να την επιλύσει».
Ο καθηγητής δημόσιου δικαίου, Ματζντί αλ-Σαμπάνι, αποδίδει την ίδρυση της Αρχής αυτή τη χρονική στιγμή σε τρεις αλληλένδετους παράγοντες:
1. Τη διάσπαση του κέντρου λήψης αποφάσεων στη δυτική χώρα μεταξύ του Προεδρικού Συμβουλίου, της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας και του Ανωτάτου Κρατικού Συμβουλίου.
2. Την κλιμάκωση της ρητορικής περί αυτονομίας στην ανατολική χώρα, γεγονός που ώθησε τις αρχές της Τρίπολης να στείλουν ένα μήνυμα ότι διαθέτουν ενιαία ηγεσία ικανή να διαχειριστεί πιέσεις.
3. Τις πιέσεις από τον ΟΗΕ και τη διεθνή κοινότητα για αναδιατύπωση της πολιτικής πορείας υπό την επίβλεψη ενός νέου απεσταλμένου.
Ο πολιτικός αναλυτής Μοχάμεντ Μαχφούζ δεν συμφωνεί με την πιθανότητα η Αρχή να μετατρέψει τις αρχές της Τρίπολης σε μια ενιαία πολιτική δύναμη, αναφέροντας ότι το Προεδρικό Συμβούλιο, αν και μπορεί να εμφανίζεται ενωμένο δημοσίως, στην πραγματικότητα είναι εσωτερικά διαιρεμένο.
**Αρμοδιότητες και προτεραιότητες**
Ο Ματαΐρεντ επισημαίνει ότι η Αρχή δεν θα ασκήσει πραγματικές εκτελεστικές εξουσίες, αλλά θα δραστηριοποιηθεί πολιτικά σε τρεις άξονες:
* Έλεγχος της ροής του πολιτικού διαλόγου και αποτροπή υπέρβασης του ρόλου της ανατολικής χώρας σε οποιαδήποτε διαδικασία αλλαγής.
* Παρουσίαση ως νόμιμο εναλλακτικό σώμα και αύξηση του κόστους οποιασδήποτε επιβεβλημένης αλλαγής.
* Ενοποίηση θέσεων και διασφάλιση έκδοσης πολιτικών μηνυμάτων με μία φωνή.
Οι προτεραιότητές της θα είναι:
* Εργασία για την εδραίωση της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας.
* Έλεγχος οποιασδήποτε πορείας του ΟΗΕ.
* Οργάνωση ρόλων εντός της ανατολικής χώρας.
Σχετικά με την πρόσκληση του υπουργού Αλ-Λαφί προς το Κοινοβούλιο να ενταχθεί στην Αρχή, ο βουλευτής Φαχίμα δηλώνει ότι το Κοινοβούλιο βλέπει θετικά κάθε πρόσκληση για επικοινωνία, υπό την προϋπόθεση ότι θα είναι συνταγματικά συμβατή και θα διαθέτει: σαφείς αρμοδιότητες, εγκεκριμένη νομική βάση, μη δεσμευτικά αλλά καθοδηγητικά αποτελέσματα, και εγγύηση ότι η διαδικασία αυτή δεν θα μετατραπεί σε αντισυνταγματική εναλλακτική λύση των εκλεγμένων θεσμών.
Ο βουλευτής του Κοινοβουλίου, Αμπντελμονέμ αλ-Αρφί, θεωρεί την πρόσκληση του Αλ-Λαφί “ανεφάρμοστη”, καθώς το Κοινοβούλιο εκπροσωπεί μια κυβέρνηση της οποίας η θητεία έχει λήξει και έχει απορριφθεί από το ίδιο το Κοινοβούλιο. Ως εκ τούτου, δεν θα υπάρξει καμία ανταπόκριση.
Ο βουλευτής Αλί αλ-Σουαΐχ, δηλώνει ότι, αν υπάρχει πραγματική επιθυμία για συνεργασία μεταξύ των πολιτικών σωμάτων, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα, αλλά ταυτόχρονα αποκλείει ότι η ίδρυση ενός νέου σώματος θα λύσει την κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ ανατολής και δύσης, προβλέποντας ότι το Κοινοβούλιο δεν θα αποδεχθεί την πρόσκληση.
**Σενάρια**
Σχετικά με τις αναμενόμενες θετικές επιπτώσεις και τους πιθανούς κινδύνους από τη δημιουργία αυτής της Αρχής, ο νομικός Ματζντί αλ-Σαμπάνι παραθέτει τις πιθανές θετικές επιπτώσεις:
* Δυνατότητα ορθολογικοποίησης της διαδικασίας λήψης αποφάσεων στη δυτική χώρα.
* Μείωση της σύγκρουσης θέσεων μεταξύ των υφιστάμενων θεσμών.
* Παροχή ευρύτερης κάλυψης στις πολιτικές αποφάσεις.
Ωστόσο, προειδοποίησε για τους κινδύνους να μετατραπεί σε παράλληλο όργανο που θα επιδεινώσει την institutional complexity. Επίσης, τόνισε ότι η συνέχιση της ίδρυσης πολιτικών πλαισίων εκτός μιας σταθερής συνταγματικής βάσης εμβαθύνει το πρότυπο της προσωρινής πολιτικής μηχανικής, απειλώντας μακροπρόθεσμα την αρχή της ενότητας του κράτους.
Ο αναλυτής Ματαΐρεντ συνοψίζει το μέλλον του πολιτικού σκηνικού της Λιβύης σε τρία σενάρια:
1. Διατήρηση της παρούσας κατάστασης, με τη δημιουργία νέων οργάνων όποτε κριθεί απαραίτητο για την αποφυγή αλλαγής.
2. Ενίσχυση της ρητορικής από τις δύο πλευρές: από την ανατολή μέσω της απειλής αυτονομίας, και από τη δύση μέσω της διατήρησης της αποστολής του ΟΗΕ και της προσπάθειας ανακύκλωσης της πολιτικής κρίσης.
3. Προσφυγή σε αναγκαστική συμφωνία, εάν όλες οι πορείες καταλήξουν σε πλήρες αδιέξοδο.
**Φόβοι και επιφυλάξεις**
Η εκπρόσωπος του Ανωτάτου Κρατικού Συμβουλίου, Ναΐμα αλ-Χαμί, προειδοποίησε ότι η Αρχή μπορεί να “μετατραπεί σε παράλληλη εξουσία που θα εμβαθύνει τις περιπλοκές της κατάστασης”, εάν οι αρμοδιότητές της δεν ρυθμιστούν.
Παρά την ερμηνεία της χρονικής συγκυρίας ως μήνυμα συμμετοχής στον οδικό χάρτη του ΟΗΕ, η αλ-Χαμί τόνισε ότι η απουσία νομοθετικής συναίνεσης, ιδίως από το Κοινοβούλιο, μπορεί να περιορίσει τις κινήσεις της και να περιπλέξει τη θέση της στην πορεία του ΟΗΕ, εάν το νομικό της πλαίσιο δεν προσδιοριστεί από την αρχή.
