Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η λέξη “προσιτότητα” έχει βαρύτητα. Από το ενοίκιο και τους λογαριασμούς μέχρι τα τρόφιμα και τα ιατρικά έξοδα, οι τιμές μοιάζουν να ανεβαίνουν συνεχώς. Αυτό το θέμα έχει γίνει η αιχμή του δόρατος για τους Δημοκρατικούς σε πολλές τοπικές εκλογές, ενώ παράλληλα αποτελεί αγαπημένο στόχο του Προέδρου Donald Trump. Πρόσφατα, σε μια συγκέντρωση στην Πενσυλβάνια, ο Αμερικανός πρόεδρος αποκάλεσε τις συζητήσεις περί προσιτότητας “απάτη” των Δημοκρατικών.
Αυτή η στάση ήρθε μήνες αφότου ο Trump επανέφερε την απειλή επιβολής τεράστιων δασμών, κήρυξε την “Ημέρα Απελευθέρωσης” και ορκίστηκε να φέρει τα εργοστάσια πίσω στην αμερικανική γη. Το όραμα ήταν συναρπαστικό: νέα εργοστάσια να υψώνονται, γραμμές συναρμολόγησης να βουίζουν και εργάτες χειρωνακτικής εργασίας να ανακτούν την αξιοπρέπειά τους μέσα στη βουή των μηχανών – το “Made in America” να αναγεννάται.
Όμως, ο πρώτος παγκόσμιος γίγαντας που ήρθε να δοκιμάσει αυτήν την υπόσχεση, η Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), διαπίστωσε ότι η πραγματικότητα ήταν πολύ λιγότερο ρομαντική. Στην έρημο βόρεια του Phoenix της Αριζόνα, η TSMC κατασκευάζει ένα τεράστιο βιομηχανικό συγκρότημα, μεγαλύτερο από το Central Park της Νέας Υόρκης. Η ζέστη και η ξηρασία είναι μόνο μέρος της πρόκλησης. Πιο τρομακτικό είναι το κουβάρι των άγνωστων κανόνων και των εγκρίσεων.
Έργα που θα μπορούσαν να ξεκινήσουν στην Ταϊβάν με την εξασφάλιση μιας μόνο βασικής άδειας, τώρα απαιτούν διαπραγματεύσεις με δημοτικές, κομητειακές, πολιτειακές και ομοσπονδιακές αρχές. Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της TSMC, C.C. Wei, δήλωσε ότι η εταιρεία έπρεπε να δημιουργήσει περίπου 18.000 κανόνες από το μηδέν, με κόστος 35 εκατομμύρια δολάρια.
Αυτή δεν είναι πλέον απλώς μια επιχειρηματική επένδυση. Μοιάζει με ένα μεγάλο και δαπανηρό κοινωνικό πείραμα, που διερωτάται τι συμβαίνει όταν μια βιομηχανική κουλτούρα, εξαιρετικά ώριμη, μεταφυτεύεται σε ένα εντελώς διαφορετικό θεσμικό και κοινωνικό οικοσύστημα.
Οι ΗΠΑ μόλις πρόσφατα άρχισαν να κατασκευάζουν mega-εργοστάσια, μετά από δεκαετίες παρακμής. Για να θέσει σε λειτουργία τις περίπλοκες διαδικασίες κατασκευής τσιπ, η TSMC αναγκάστηκε να φέρει έμπειρους μηχανικούς και τεχνικούς από την Ταϊβάν. Για τις οικογένειές τους, αυτό σημαίνει μια μεγάλη αλλαγή στον τρόπο ζωής. Για τις τοπικές κοινότητες, έχει γίνει μια δύσκολη διαδικασία πολιτισμικής προσαρμογής.
Οι Ασιάτες εργαζόμενοι είναι συνηθισμένοι σε μεγάλες ώρες εργασίας και σε συνεχή ετοιμότητα. Στις ΗΠΑ, οι εργαζόμενοι τείνουν να σχολάνε στην ώρα τους και να δίνουν προτεραιότητα στην ισορροπία εργασίας-ζωής. Τα γλωσσικά και πολιτισμικά εμπόδια προσθέτουν τριβές: η προτίμηση των Ταϊβανέζων διευθυντών να χρησιμοποιούν τα κινεζικά προκάλεσε παράπονα για διακρίσεις.
Όλα αυτά θυμίζουν το βραβευμένο με Όσκαρ ντοκιμαντέρ “American Factory”. Σε αυτό, ο Κινέζος μεγιστάνας του γυαλιού Cao Dewang αποκτά ένα κλειστό εργοστάσιο της General Motors στο Οχάιο. Η ταινία καταγράφει τη σιωπηλή σύγκρουση δύο εργασιακών ηθών. Από τη μία πλευρά, Κινέζοι διευθυντές και εργαζόμενοι συνηθισμένοι στην πειθαρχία, την ταχύτητα και τη θυσία ως τίμημα της προόδου. Από την άλλη, Αμερικανοί εργαζόμενοι, διαμορφωμένοι από μια χρυσή εποχή γενναιόδωρων παροχών, που τώρα αντιμετωπίζουν βιομηχανική παρακμή και αβεβαιότητα. Κάθε πλευρά βλέπει κάτι ανησυχητικό στην άλλη, και η καλή θέληση από μόνη της αποδεικνύεται ανεπαρκής για να γεφυρώσει το χάσμα.
Η ιστορία δεν έχει μαλακώσει όταν πρόκειται για πιο προηγμένη τεχνολογία. Τα εργοστάσια ημιαγωγών καθιστούν αυτές τις εντάσεις απλώς πολύ πιο δαπανηρές. Ούτε η αμερικανική ανησυχία για την ασιατική βιομηχανική ισχύ είναι καινούργια. Πριν από δύο δεκαετίες, η Αμερικανίδα δημοσιογράφος Sara Bongiorni δημοσίευσε το “A Year Without ‘Made in China'”, περιγράφοντας την προσπάθειά της να αποφύγει προϊόντα κατασκευασμένα στην Κίνα για ένα χρόνο. Διαπίστωσε ότι τα αντικείμενα που ήταν απαραίτητα για την καθημερινή ζωή ήταν είτε μη διαθέσιμα, είτε απρόσιτα, είτε απαράδεκτα σε ποιότητα – και η οικογένειά της αναγκάστηκε τελικά να επιστρέψει στην αγορά προϊόντων κατασκευασμένων στην Κίνα.
Το δίδαγμα ήταν σαφές: η παγκοσμιοποίηση είναι βαθιά ενσωματωμένη στην καθημερινή ζωή, προσφέροντας απαράμιλλη αποτελεσματικότητα και προσιτές τιμές. Σήμερα, καθώς η γεωπολιτική αντιπαράθεση, η δυσπιστία και ο οικονομικός εθνικισμός διαλύουν αυτόν τον ιστό, ο πόνος δεν βιώνεται πρώτα σε στρατηγικά έγγραφα, αλλά στους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών.
Το εργατικό κόστος στις ΗΠΑ, οι ρυθμιστικοί φόροι και οι χρονικοί περιορισμοί σημαίνουν ότι ακόμη και υψηλοί δασμοί συχνά δεν επαρκούν για να γείρουν τις επιχειρηματικές υπολογιστικές. Η αριθμητική είναι σκληρή. Ο χάλυβας στις ΗΠΑ κοστίζει τουλάχιστον διπλάσιο από την Ασία. Το εργατικό κόστος μπορεί να είναι 10 φορές ακριβότερο από τη Νοτιοανατολική Ασία.
Έξι χρόνια μετά την εμφάνιση του Covid-19 στη Wuhan της επαρχίας Hubei, οι τιμές συνεχίζουν να αυξάνονται σε πολλές χώρες. Ωστόσο, ενώ οι ψηφοφόροι συχνά κατατάσσουν το κόστος ζωής ως την κορυφαία τους ανησυχία, οι καθημερινές τιμές στην Κίνα έχουν σχεδόν παραμείνει σταθερές. Ένας φίλος που επέστρεψε πρόσφατα από την Xian, επαρχία Shaanxi, παρατήρησε ότι ένα μπολ paomo – το εμβληματικό στιφάδο της πόλης – κοστίζει ό,τι και πριν από οκτώ χρόνια. Ενώ μεγάλο μέρος του κόσμου παλεύει με τον πληθωρισμό, η Κίνα αντιμετωπίζει το αντίθετο πρόβλημα: ασθενής εγχώρια ζήτηση, πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και αποπληθωριστικές πιέσεις.
Οι ξένες επενδύσεις έχουν σταματήσει λόγω ενός σκληρού παγκόσμιου περιβάλλοντος και αυξανόμενων εγχώριων δημοσιονομικών πιέσεων. Η πολυαναμενόμενη ανάκαμψη της κατανάλωσης δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί. Τον Νοέμβριο, οι λιανικές πωλήσεις αυξήθηκαν μόλις 1,3% σε ετήσια βάση, σημαντικά πιο αργά από τον Οκτώβριο και τον χαμηλότερο ρυθμό από τότε που η Κίνα ήρε τους περιορισμούς της πανδημίας.
Δεδομένης της ζοφερής προοπτικής, των επισφαλών θέσεων εργασίας και μιας καταρρέουσας αγοράς ακινήτων, ακόμα κι αν τα κινεζικά εγχώρια αγαθά είναι προσιτά και άφθονα, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν χαλαρώσει τα πουγκιά τους.
Μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, είναι εμφανής μια έντονη αντίθεση. Από τη μία πλευρά, Αμερικανοί που αποταμιεύουν λίγα και αγωνίζονται εν μέσω αυξανόμενων τιμών. Από την άλλη, Κινέζοι πολιτικοί είναι απεγνωσμένοι να τονώσουν την εγχώρια ζήτηση, αλλά δεν μπορούν να πείσουν τους επιφυλακτικούς καταναλωτές να αγοράσουν.
Η παγκοσμιοποίηση ίσως όντως μετατοπίζεται σε μια νέα τροχιά. Η παλιά αφήγηση των αβίαστων win-win αποτελεσμάτων έχει ξεθωριάσει. Αλλά πίσω από προστατευτικά τείχη, η ανταγωνιστικότητα και η ευημερία δεν εμφανίζονται απλώς από το τίποτα. Παρά τις μεγάλες στρατηγικές αντιπαραθέσεις, η ικανοποίηση της βασικής επιθυμίας των απλών ανθρώπων για προσιτή διαβίωση και οικονομική ασφάλεια παραμένει η υπέρτατη δοκιμασία της πολιτικής. Η εύρεση της σωστής ισορροπίας μπορεί να βρίσκεται πέρα από τις δυνατότητες ακόμη και των ισχυρότερων εθνών που δρουν μόνα.
