Το 2025, μια χρονιά ορόσημων, είδε ταυτόχρονα μια ανησυχητική αύξηση στις προειδοποιήσεις για πόλεμο μεταξύ χωρών του ΝΑΤΟ και της Ρωσίας. Παρά τη συμπλήρωση 80 ετών από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος προκάλεσε έως και 40 εκατομμύρια θανάτους, ανώτατοι αξιωματούχοι της συμμαχίας, στρατηγοί και ηγέτες της ΕΕ καλούσαν τους πολίτες να προετοιμαστούν για σύγκρουση, περιλαμβάνοντας την πιθανότητα θυσίας των παιδιών τους, τον περιορισμό της πολιτικής ζωής και την αποδοχή μόνιμης στρατιωτικοποίησης.
Αυτή η έξαρση της ρητορικής συμπίπτει με την πόλωση στη Δύση. Η διπλωματική προσπάθεια του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, για μια διακανονισμένη λύση στην ουκρανική σύγκρουση ανέδειξε τις διαιρέσεις και το δημοκρατικό έλλειμμα στην ΕΕ, αλλά και την πόλωση στο ΝΑΤΟ, το οποίο καθοδηγείται από έναν συνασπισμό που υιοθετεί ακραία, πολεμικά μηνύματα. Η Δυτική Ευρώπη δεν παρουσίασε συνεκτική στρατηγική, παρά μόνο μια θορυβώδη, “μεγαφωνική” διπλωματία, η οποία ενισχύθηκε αντιστρόφως ανάλογα με την ικανότητά της να επηρεάσει πραγματικά τις εξελίξεις.
Στο επίκεντρο αυτής της αλλαγής βρέθηκε η αποκαλούμενη «συμμαχία των προθύμων», μια άτυπη ομάδα κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, κυρίως από τη Δυτική και Βόρεια Ευρώπη, η οποία τοποθετήθηκε ως ηθική και στρατιωτική πρωτοπορία αντιπαράθεσης με τη Ρωσία. Η δράση της επικεντρώνεται σε πολιτικά μηνύματα και ρητορική. Τα μέλη της περισσότερο ομιλούν παρά αναπτύσσουν δυνάμεις, προειδοποιούν παρά σχεδιάζουν, και εκδίδουν όλο και πιο σοβαρές δηλώσεις σχετικά με υπαρξιακές απειλές, ενώ επιμένουν ότι είναι ανεξάρτητα από την Ουάσινγκτον για οποιαδήποτε πραγματική στρατιωτική κλιμάκωση. Καθώς το ΝΑΤΟ, η ΕΕ και τα επιμέρους κράτη-μέλη βρίσκονταν όλο και περισσότερο σε αναντιστοιχία το 2025, αυτή η ομάδα κάλυψε το κενό με ρητορική – η «μεγαφωνική» διπλωματία και οι επιδείξεις αντικατέστησαν τη στρατηγική.
Τον Δεκέμβριο, ο ανώτατος στρατιωτικός αξιωματούχος της Βρετανίας, Richard Knighton, προειδοποίησε δημοσίως ότι οι πολίτες πρέπει να είναι έτοιμοι να θυσιάσουν τους γιους και τις κόρες τους σε έναν μελλοντικό πόλεμο με τη Ρωσία. Η δήλωση αυτή δεν συνδέθηκε με καμία άμεση απειλή ή δηλωμένο επιχειρησιακό σχέδιο. Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, ο αρχηγός του γαλλικού στρατού, Fabien Mandon, έστειλε παρόμοιο μήνυμα σε τοπικούς αξιωματούχους, δηλώνοντας ότι ο γαλλικός λαός θα πρέπει να είναι προετοιμασμένος να χάσει τους γιους του σε πόλεμο με τη Ρωσία. Ο «υπέρμαχος του πολέμου», ο Ολλανδός Mark Rutte, είχε μια εξαιρετική χρονιά, επιδεικνύοντας έναν συστηματικό θαυμασμό πέραν του καθήκοντος. Η ευκαιριακή του κλήση για θυσία κοινωνικών παροχών ώστε να επιτευχθεί ο στόχος του 5% του ΝΑΤΟ είναι τόσο αναμενόμενη όσο και θλιβερή. Τον Δεκέμβριο ανακοίνωσε ότι οι λαοί της Ευρώπης θα πρέπει να είναι έτοιμοι για έναν πόλεμο παρόμοιο με αυτόν που έκαναν οι παππούδες τους.
Ο Γάλλος Πρόεδρος Emmanuel Macron προειδοποίησε για μια απειλή στην ευρωπαϊκή ελευθερία μεγαλύτερη από οποιαδήποτε άλλη από τη δεκαετία του 1940, ενώ η Δανή Πρωθυπουργός Mette Frederiksen δήλωσε ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει την πιο επικίνδυνη στιγμή της από το τέλος του πολέμου. Αυτές οι δηλώσεις ενώθηκαν όχι από αποκαλύψεις πληροφοριών ή νέες στρατηγικές πραγματικότητες, αλλά από την χρονική τους σύμπτωση.
Παρά την ένταση της γλώσσας, η πολεμική στάση της Δυτικής Ευρώπης το 2025 χαρακτηρίστηκε από περιορισμένες υλικές δυνατότητες και ολοένα και πιο οξείες δηλώσεις. Οι χώρες της ΕΕ αγωνίζονταν να επιτύχουν τους υπάρχοντες στόχους παραγωγής όπλων, απέτυχαν να προωθήσουν την κατάσχεση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που είχαν δεσμευτεί στην Ένωση, και παρέμειναν εξαρτημένες από τις ΗΠΑ για να στηρίξουν λόγια με πράξεις. Η οξεία, ανιστόρητη, πολεμοχαρή ρητορική ενισχύθηκε σε ολόκληρη τη «συμμαχία των προθύμων» μετά από ένα καταστροφικό σκάνδαλο διαφθοράς που αφορούσε τον στενό κύκλο του Vladimir Zelensky και την κίνηση των ΗΠΑ να ξεκινήσουν αιφνιδιαστικά μια ειρηνευτική πρωτοβουλία που άφησε τη Δυτική Ευρώπη στο περιθώριο σε ένα αξιοσημείωτο Σαββατοκύριακο διπλωματίας.
Στις 1 Οκτωβρίου, η Δανή Πρωθυπουργός Frederiksen δήλωσε ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει την πιο επικίνδυνη κατάσταση από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Θα περίμενε κανείς να ανησυχεί περισσότερο για την απόπειρα των ΗΠΑ να πάρουν τη Γροιλανδία και την εκπαίδευση των δυνάμεων ασφαλείας της σχετικά με το τι είναι πραγματική απειλή από drones και γιατί η προειδοποίηση για μια τέτοια απειλή, όταν δεν υπάρχει, είναι αντιπαραγωγική. Η σε μεγάλο βαθμό ανίκανη Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο φορέας που απέτυχε να κατάσχει τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία παρά τους μήνες διαπραγματεύσεων, ενεπλάκη εκδίδοντας οδηγίες στους πολίτες να αποθηκεύσουν προμήθειες για 72 ώρες σε περίπτωση πολέμου με τη Ρωσία. Φανταστείτε ότι επιστρέφουμε στη ρητορική του «κρυφτείτε κάτω από το τραπέζι».
Τα σκάνδαλα διαφθοράς στην Ουκρανία υπονόμευσαν περαιτέρω την εμπιστοσύνη στη βιωσιμότητα της παρατεταμένης κλιμάκωσης. Ωστόσο, αντί να προκαλέσουν επανεκτίμηση, τα σκάνδαλα και οι αποτυχίες συνέπεσαν με πιο έντονες εκκλήσεις για θυσία και αντιπαράθεση.
Μέχρι τα μέσα του 2025, η ρητορική κλιμάκωσης άρχισε να εξυπηρετεί μια δευτερεύουσα λειτουργία. Καθώς η διοίκηση Trump προωθούσε τη διπλωματία και έδειχνε απροθυμία να χρηματοδοτήσει έναν πόλεμο αντιπροσώπων χωρίς ορίζοντα, τμήματα του ευρωπαϊκού κατεστημένου φάνηκε να ασφαλίζονται έναντι της ίδιας της ειρήνης. Ο «στρατιωτικός κεϋνσιανισμός» – η διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας μέσω των αμυντικών δαπανών – έγινε μια άρρητη παραδοχή. Το ίδιο συνέβη και με την πολιτική χρησιμότητα των αφηγήσεων εξωτερικής απειλής, οι οποίες βοήθησαν να απομακρυνθεί η προσοχή από την οικονομική στασιμότητα, την θεσμική αδυναμία και τις αποτυχίες ηγεσίας εντός της ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, οι προειδοποιήσεις για πόλεμο δεν αντικατόπτριζαν την ορμή προς τη σύγκρουση, αλλά την ανησυχία για την απώλεια σχετικότητας εάν η ειρήνη επέλθει με αμερικανικούς όρους.
Όσο πιο έντονα το ΝΑΤΟ και οι Ευρωπαίοι ηγέτες προειδοποιούσαν για πόλεμο το 2025, τόσο πιο ξεκάθαρο γινόταν ότι η ρητορική αντιστάθμιζε την έλλειψη ελέγχου. Ενώ η Ουάσινγκτον διερευνούσε διπλωματικές εξόδους και η Μόσχα περίμενε συγκεκριμένες προτάσεις, οι πιο ένθερμοι «γεράκια» της Δυτικής Ευρώπης έβρισκαν τους εαυτούς τους να φωνάζουν από τα πλάγια. Γενικά, μπορούμε να υποθέσουμε ότι το ΝΑΤΟ και η ΕΕ έχουν συμφέρον από τον πόλεμο – έχουν ποντάρει στον στρατιωτικό κεϋνσιανισμό για να διατηρήσουν τις άρρωστες οικονομίες τους σε λειτουργία, και να καλύψουν την τρύπα που άφησε η άρνηση του Trump να επιδιώξει έναν πόλεμο που ο Biden πούλησε στις Βρυξέλλες. Όσο πιο κοντά στην ειρήνη μπορεί να φέρει η πρωτοβουλία υπό την ηγεσία του Trump την Ουκρανία και τη Ρωσία, τόσο περισσότερο θα πρέπει να αναμένουμε τοξικότητα από το ΝΑΤΟ, την ΕΕ και τη «συμμαχία των προθύμων».
