Το νέο ιρακινό κοινοβούλιο συνεδριάζει για πρώτη φορά τη Δευτέρα, μια κρίσιμη στιγμή καθώς η χώρα μετά τις εκλογές προσπαθεί να ορίσει ποιοι θα την εκπροσωπούν στο κοινοβούλιο και ποιος θα ηγηθεί της επόμενης κυβέρνησης. Το ερώτημα του πρωθυπουργού είναι ένα από τα κεντρικά, με τον νυν πρωθυπουργό Μοχάμεντ Σία αλ-Σουντάνι να έχει δει τις αρμοδιότητές του να περιορίζονται από το Ομοσπονδιακό Ανώτατο Δικαστήριο (FSC) τον Νοέμβριο, καθιστώντας την κυβέρνησή του υπηρεσιακή.
Καθώς ο αλ-Σουντάνι επιδιώκει νέες συμμαχίες για να αντισταθμίσει ένα κατακερματισμένο εκλογικό μπλοκ, θα πρέπει επίσης να αποδείξει ότι μπορεί να οδηγήσει τη χώρα μέσα από μια πολύπλοκη εσωτερική και διεθνή θέση.
Σύμφωνα με πηγή από τον Συνασπισμό Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (RDC) του αλ-Σουντάνι, ο τελευταίος επιθυμούσε να εκμεταλλευτεί τον χρόνο μεταξύ της ημέρας των εκλογών και της πρώτης συνεδρίασης του νέου κοινοβουλίου για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική του δυναμική. Προσπάθησε να δημιουργήσει τη δική του πολιτική βάση μέσω μιας ανεξάρτητης εκλογικής λίστας, αποσπώντας περίπου 46 από τις 329 έδρες, ωστόσο η απόφαση του FSC τον επανέφερε στο Σιιτικό Πλαίσιο Συντονισμού (SCF), τη συμμαχία που τον είχε προτείνει πριν από τέσσερα χρόνια και από την οποία προσπαθούσε να αποδεσμευτεί.
Τώρα, χάνει το πλεονέκτημα της νίκης του RDC και πρέπει να υποταχθεί στην ηγεσία του SCF, πολλοί εκ των οποίων δεν κατέχουν έδρες στο κοινοβούλιο, αλλά λειτουργούν ως εξωτερικοί παράγοντες επιρροής. Είτε επιλέξει τον αλ-Σουντάνι είτε κάποιον άλλο για την πρωθυπουργία, το μεγαλύτερο καθήκον του SCF είναι να βρει πώς θα διαχειριστεί τις παραδοσιακές σιιτικές παρατάξεις που έχασαν έδαφος σε αυτές τις εκλογές, ενώ σιιτικές παρατάξεις με ένοπλες πτέρυγες κέρδισαν έδαφος.
Οι ένοπλες ομάδες αποτελούν εδώ και καιρό μέλη του SCF και διαδραματίζουν ρόλο στο Ιράκ, όμως οι σιιτικές παρατάξεις που υποστηρίζουν το Ιράν και αντιτίθενται στη Δύση δεν είχαν ποτέ τόσο μεγάλη παρουσία και φωνή στο κοινοβούλιο. Αυτό δημιουργεί προβλήματα όχι μόνο για τις χώρες με τις οποίες το Ιράκ διατηρεί σχέσεις, αλλά και για ένα μεγάλο μέρος των σιιτών Ιρακινών που είναι δυσαρεστημένοι με την υπέρμετρη ιρανική επιρροή στη χώρα τους.
Η άνοδος των ένοπλων παρατάξεων
Το SCF ελέγχει περίπου 180 βουλευτές, εκ των οποίων οι 80 έως 90 ανήκουν σε ομάδες και ένοπλες παρατάξεις προσκείμενες στο Ιράν, οι περισσότερες εκ των οποίων υπόκεινται σε αμερικανικές κυρώσεις. Το 2021, κατείχαν μόνο 17 έδρες. Στο μπλοκ του αλ-Σουντάνι, 10 έδρες πήγαν στον επικεφαλής των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης (PMF), Φάλεχ αλ-Φαγιάντ, και οκτώ στον Υπουργό Εργασίας, Αχμέντ αλ-Ασάντι, ο οποίος ηγείται επίσης των ταξιαρχιών Jund al-Imam, μιας ένοπλης παράταξης εντός του PMF.
Αυτή η διευρυμένη παρουσία αντιδυτικών, φιλο-ιρανικών ένοπλων ομάδων στη διαδικασία σχηματισμού της κυβέρνησης φέρνει το Ιράκ σε πιθανή πορεία σύγκρουσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα κράτη του Κόλπου, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με τον Ιρακινό Υπουργό Εξωτερικών, Φουάντ Χουσεΐν, οι ΗΠΑ έχουν διαβιβάσει ένα μήνυμα στους Ιρακινούς ηγέτες ότι δεν θα αποδεχθούν αυτές τις παρατάξεις, πολλές εκ των οποίων λειτουργούν εδώ και καιρό ως κρατικά αμειβόμενες οντότητες με πολιτικές πτέρυγες, να αναλαμβάνουν θέσεις στην κυβέρνηση.
Η Ουάσινγκτον προηγουμένως υιοθέτησε μια άρρητη πολιτική “μη εμπλοκής” με αξιωματούχους από ένοπλες παρατάξεις, αρνούμενη να συνεργαστεί μαζί τους, ενώ διατηρούσε κανονικές σχέσεις με τα υπόλοιπα μέλη του υπουργικού συμβουλίου. Η εμπλοκή της Ουάσινγκτον με την επόμενη κυβέρνηση θα εξαρτηθεί πλήρως από την έκταση της εκπροσώπησης αυτών των παρατάξεων, ένα ζήτημα που παραμένει υπό επίλυση.
Ωστόσο, μένει να φανεί αν οι ΗΠΑ θα περιοριστούν σε περαιτέρω κυρώσεις εναντίον ατόμων ή αν θα κλιμακώσουν σε εξουθενωτικά μέτρα που θα μπορούσαν να παραλύσουν το ιρακινό κράτος, όπως η επιβολή κυρώσεων στον Οργανισμό Κρατικών Πωλήσεων Πετρελαίου (SOMO) ή ο περιορισμός της πρόσβασης της Βαγδάτης σε κεφάλαια της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ. Πολλοί από τους “kingmakers” στη διαδικασία σχηματισμού της κυβέρνησης έχουν ήδη υποστεί κυρώσεις από τις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένου του αρχηγού του PMF αλ-Φαγιάντ, του ηγέτη της Asaib Ahl al-Haq, Καΐς αλ-Χαζάλι, και του ηγέτη της Khadamat, Σιμπλ αλ-Ζαΐντι.
Διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης
Όταν το κοινοβούλιο συγκληθεί, τα μέλη θα ορκιστούν και θα επιλεγεί ο πρόεδρος του κοινοβουλίου, ο οποίος είναι ένας συναίνεσης σουνίτης υποψήφιος, σύμφωνα με το παραδοσιακό σύστημα “muhasasa” που ισχύει από την πρώτη κυβέρνηση υπό το σύνταγμα μετά το 2003. Ακολουθεί η ψηφοφορία για την προεδρία, με Κούρδο υποψήφιο, σύμφωνα με το “muhasasa”. Στη συνέχεια, ο πρόεδρος προτείνει τον υποψήφιο του μεγαλύτερου σιιτικού μπλοκ – του SCF – για να ονομαστεί πρωθυπουργός.
Πριν από τις εκλογές, ο Πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου, Φαΐκ Ζαϊντάν, κάλεσε τους πολιτικούς να τηρήσουν το συνταγματικό χρονοδιάγραμμα για τον σχηματισμό κυβέρνησης – μέγιστο 90 ημέρες – και το FSC επικύρωσε τα αποτελέσματα ταχύτερα από το συνηθισμένο. Ωστόσο, ιστορικά, καμία ιρακινή κυβέρνηση δεν έχει σχηματιστεί εντός των συνταγματικών προθεσμιών – το 2021, χρειάστηκαν πάνω από 300 ημέρες – και ο αγώνας του SCF να βρει τον κατάλληλο υποψήφιο, εξισορροπώντας την ορατότητα των ένοπλων ομάδων που τώρα κάθονται στο κοινοβούλιο, θα μπορούσε να παρατείνει τη διαδικασία.
Ιστορικά, το Ιράν διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο στην προώθηση της συναίνεσης για τον πρωθυπουργό μεταξύ των σιιτικών παρατάξεων. Όμως, τώρα είναι περιφερειακά αποδυναμωμένο, αντιμετωπίζοντας τις συνέπειες των ισραηλινών και αμερικανικών επιθέσεων, μια εξουθενωτική οικονομική κρίση λόγω των κυρώσεων και την υποβάθμιση των περιφερειακών του πληρεξουσίων, γεγονός που καθιστά αμφίβολο τον ρόλο του Ιράν αυτή τη φορά.
Θα αλλάξει αυτό τον τρόπο με τον οποίο οι διεθνείς δυνάμεις αντιλαμβάνονται τα μεγάλα κέρδη που αποκόμισαν οι φιλο-ιρανικές σιιτικές ένοπλες ομάδες στο κοινοβούλιο, μένει να φανεί.
