Πριν από περισσότερα από έξι αιώνες, περίπου 80 χρόνια πριν από τον Πορτογάλο εξερευνητή Βάσκο ντα Γκάμα, ο Κινέζος ναύαρχος Ζενγκ Χε έφτασε στην ανατολική ακτή της Αφρικής με έναν τεράστιο στόλο και πλήρωμα άνω των 20.000 ατόμων. Τα πλοία της δυναστείας Μινγκ διέσχισαν αδιανόητες αποστάσεις σε επτά επικές θαλάσσιες αποστολές, φτάνοντας στις ακτές της Νοτιοανατολικής Ασίας, της Νότιας Ασίας, της Δυτικής Ασίας και, τελικά, στην ανατολική ακτή της Αφρικής.
Παρά τα επιτεύγματά του, ο Ζενγκ Χε παραμένει σε μεγάλο βαθμό απών από το αναλυτικό πρόγραμμα ιστορίας της Κένυας. Με στόχο την ευαισθητοποίηση σχετικά με αυτούς τους αρχαίους δεσμούς με την Κίνα, το Πεκίνο αυξάνει τη χρηματοδότηση για την αρχαιολογία, την έρευνα DNA και τις εκθέσεις. Συνδέοντας τον αρχαίο θαλάσσιο δρόμο του μεταξιού της Κίνας με τη σύγχρονη πρωτοβουλία “Belt and Road”, το Πεκίνο επιδιώκει να αναδείξει τις ιστορικές σχέσεις με σύγχρονα έργα, όπως ο Σιδηρόδρομος Κανονικού Εύρους της Κένυας και το λιμάνι της Λάμου.
Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτών των προσπαθειών είναι μια έκθεση στα Εθνικά Μουσεία της Κένυας στην πρωτεύουσα Ναϊρόμπι, η οποία τιμά τόσο την 620η επέτειο των ταξιδιών του Ζενγκ Χε όσο και τα 62 χρόνια της σύγχρονης σχέσης μεταξύ των δύο χωρών. Κατά το άνοιγμα της έκθεσης, ο Κινέζος πρέσβης στην Κένυα, Γκουό Χαϊγιάν, δήλωσε ότι ιστορικά κενυατικά λιμάνια όπως η Μομπάσα και η Μαλίντι ήταν βασικές στάσεις για τον Ζενγκ Χε, γεγονός που καταδεικνύει μια μακροχρόνια παρουσία βασισμένη στην αρμονία και όχι στη βία. “Αυτό που έφερε ο στόλος του Ζενγκ Χε δεν ήταν πολεμικά πλοία ή αποικιακή κατάκτηση, αλλά μετάξι, πορσελάνη, τσάι και προηγμένες τεχνολογίες παραγωγής”, δήλωσε, αντιπαραβάλλοντας αυτή την κληρονομιά με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις που έφτασαν για να κατακτήσουν και να εκμεταλλευτούν.
Σε αντάλλαγμα για αυτά τα αγαθά, οι Κινέζοι εξερευνητές εξασφάλισαν μπαχαρικά, σανδαλόξυλο και πολύτιμους λίθους. “Αυτό που αναζητούσαν δεν ήταν εδάφη ή πλούτος, αλλά φιλία, γνώση και διάλογος”, δήλωσε ο Γκουό. Προσθέτοντας ότι η δύναμη ενός έθνους θα πρέπει να είναι μια θετική δύναμη για την ανάπτυξη αντί για λεηλασία, ο Γκουό σημείωσε ότι οι διαφορές μεταξύ των πολιτισμών δεν αποτελούν πηγή σύγκρουσης, αλλά κινητήρια δύναμη για αμοιβαία εμπλουτισμό.
Ο Στήβεν Τσαν, από τη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, επισήμανε ότι οι θαλάσσιες διαδρομές του Ζενγκ Χε ήταν γνήσια, καλά τεκμηριωμένα ιστορικά γεγονότα που επικεντρώνονταν στην εξερεύνηση αντί στην αποικιοκρατία. Ο Τσαν, καθηγητής παγκόσμιας πολιτικής και διεθνών σχέσεων, είπε ότι ο ναύαρχος είχε ακόμη και φέρει μια ζωντανή καμηλοπάρδαλη πίσω στην Κίνα για να παρουσιάσει τα θαύματα της Αφρικής στον αυτοκράτορα, σε αυτό που έγινε γνωστό ως “διπλωματία της καμηλοπάρδαλης”. Η καμηλοπάρδαλη, ένα δώρο στον Αυτοκράτορα Γιονγκλέ από τον Σουλτάνο της Μαλίντι το 1414, γιορτάστηκε από την αυλή των Μινγκ ως “κιλίν”, ένα μυθικό κινέζικο πλάσμα που θεωρούνταν ιερό σημάδι ειρήνης και ευημερίας.
Ο Τσαν παρατήρησε ότι ο στόλος δεν προκάλεσε καμία ζημιά στους τοπικούς πληθυσμούς. “Στη Βόρεια Αφρική έχουν βρεθεί υπολείμματα κεραμικών της δυναστείας Μινγκ σε παραλίες. Δεν έχουν βρεθεί υποτιμητικά λόγια για τους Αφρικανούς σε κανένα από τα κινέζικα αρχεία αυτών των ταξιδιών”, πρόσθεσε. Ο Ντέιβιντ Σιν, ειδικός στην Κίνα-Αφρική και καθηγητής στη Σχολή Διεθνών Υποθέσεων Elliott του Πανεπιστημίου George Washington, δήλωσε επίσης ότι οι Κινέζοι δρούσαν ως πλοηγοί και έμποροι αντί για κατακτητές.
Ο Σιν σημείωσε ότι η σύγχρονη κινεζική διπλωματία αναφερόταν συχνά στις θαλάσσιες διαδρομές του Ζενγκ Χε, ενισχύοντας μια μακροχρόνια σχέση, αν και κατά κανόνα διακοπτόμενη μέχρι την υποστήριξη των αφρικανικών ομάδων απελευθέρωσης από την κομμουνιστική κυβέρνηση στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Ενώ οι επισκέψεις του ντα Γκάμα στην Αφρική συνέβησαν αργότερα από εκείνες του Ζενγκ Χε, “οι Ευρωπαίοι ιστορικοί ήταν πιο αποτελεσματικοί στο να λένε την ιστορία από τους Κινέζους ιστορικούς”, είπε ο Σιν. Η θαλάσσια επέκταση της Κίνας έληξε το 1436, όταν ο αυτοκράτορας Ζενγκτόνγκ απαγόρευσε την κατασκευή υπερπόντιων πλοίων και πολεμικών πλοίων, πρόσθεσε. “Κινεζικά πολεμικά πλοία δεν επέστρεψαν στις αφρικανικές ακτές μέχρι το 2000, όταν πολεμικά πλοία του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού κάλεσαν στο Νταρ ες Σαλάαμ στην Τανζανία και στη ναυτική βάση Simon’s Town κοντά στο Κέιπ Τάουν [στη Νότια Αφρική].”
Στις ομιλίες της στην έκθεση της Ναϊρόμπι, η Γκουό σημείωσε ότι οι προφορικές παραδόσεις σε Σάνγκα και Σίου στο νησί Πέιτ, στο αρχιπέλαγος Λάμου, αφηγούνται ακόμα την ιστορία της ναυαγίας ενός από τα πλοία του Ζενγκ Χε. Οι επιζώντες ναυτικοί λέγεται ότι σκότωσαν έναν πύθωνα που τρομοκρατούσε τους ντόπιους, οι οποίοι έδειξαν την ευγνωμοσύνη τους επιτρέποντάς τους να εγκατασταθούν και να παντρευτούν ντόπιες γυναίκες – μια παράδοση που υποστηρίζεται από ευρήματα αρχαίων κινεζικών πορσελάνινων και τα διακριτικά φυσικά χαρακτηριστικά ορισμένων τοπικών οικογενειών.
Το 2002, ο έλεγχος DNA επιβεβαίωσε την κινεζική καταγωγή μιας οικογένειας στο νησί, συνδέοντάς τους με τον στόλο του 15ου αιώνα και οδηγώντας σε υποτροφία για την άμεση απόγονο Μουαμάκα Σαρίφου, η οποία σπούδασε παραδοσιακή κινεζική ιατρική στην Κίνα. Σύμφωνα με την Γκουό, τα αρχαιολογικά ευρήματα και οι προφορικές ιστορίες αποτελούν μαρτυρία του δεσμού συγγένειας πέρα από τον ωκεανό. Ο αρχαίος θαλάσσιος δρόμος του μεταξιού που πρωτοστάτησε ο Ζενγκ Χε είχε σφυρηλατήσει μια διαρκή σύνδεση μεταξύ των δύο λαών, είπε.
Η Μαίρη Γκίκουνγκου, γενική διευθύντρια των Εθνικών Μουσείων της Κένυας, δήλωσε ότι η έκθεση μιλούσε άμεσα για κοινές ιστορίες, διαπολιτισμικές συναντήσεις και ειρηνικές ανταλλαγές στον Ινδικό Ωκεανό. “Μέσα από φωτογραφίες και εικονικές αφηγήσεις, μας προσκαλεί να ανακαλύψουμε ξανά τις συνδέσεις που συνεχίζουν να διαμορφώνουν τις σύγχρονες σχέσεις μας”, είπε.
