Όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στο πώς θα εξελιχθεί το “Κινεζικό Όνειρο” του Πεκίνου για την τελική επανένωση της Ταϊβάν, σε μια εποχή που ο ηγέτης των Ηνωμένων Πολιτειών – ο κορυφαίος διεθνής υποστηρικτής της Ταϊπέι – φαίνεται λιγότερο πιθανό να παρέμβει σε περίπτωση σύγκρουσης στην περιοχή. Στο δεύτερο μέρος μιας σειράς τριών άρθρων, η Amber Wang εξετάζει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η νέα ηγέτιδα του Kuomintang.
Από το 2012, όταν ο Σι Τζινπίνγκ ανέλαβε την εξουσία στο Πεκίνο, έχουν υπάρξει επτά πρόεδροι του Kuomintang (KMT), του κύριου κόμματος της αντιπολίτευσης στην Ταϊβάν. Ωστόσο, λίγοι έλαβαν ένα συγχαρητήριο μήνυμα τόσο γεμάτο προσδοκίες όσο η Τσενγκ Λι-Γουάν, όταν εξελέγη νέα πρόεδρος του κόμματος τον Οκτώβριο. Σε μια σπάνια κίνηση που ξεπέρασε τις συνηθισμένες γενικές αναφορές στην προώθηση των σχέσεων μεταξύ των δύο πλευρών, ο Σι ζήτησε κοινή προσπάθεια για την προώθηση της επανένωσης.
Η Τσενγκ αναμένεται να επισκεφθεί σύντομα την ηπειρωτική Κίνα, όπου πιθανότατα θα συναντηθεί με τον Σι, ακολουθώντας το προηγούμενο των δύο προκατόχων της. Αναλυτές πιστεύουν ότι το Πεκίνο βλέπει μια νέα ευκαιρία στη νίκη της Τσενγκ, η οποία έχει εκφράσει ισχυρή κινεζική ταυτότητα και έχει δεσμευτεί να προωθήσει τη συμφιλίωση μεταξύ των δύο πλευρών, σε πλήρη αντίθεση με τη στάση του κυβερνώντος, ανεξαρτητο-προσανατολισμένου Δημοκρατικού Προοδευτικού Κόμματος (DPP) της Ταϊβάν.
Τους τελευταίους μήνες, το Πεκίνο έχει εξαπολύσει μια σειρά πρωτοβουλιών με στόχο να επηρεάσει την κοινή γνώμη της Ταϊβάν, και το τελευταίο πενταετές σχέδιό του επανέλαβε την άποψη ότι η επανένωση αποτελεί εθνικό στόχο. Ωστόσο, προκλήσεις παραμονεύουν για την Τσενγκ, τη δεύτερη γυναίκα ηγέτιδα του KMT και μια αντισυμβατική προσωπικότητα που αναμένεται να αναστατώσει το 100 ετών κόμμα. Ήδη αντιμετωπίζει εσωτερική αντίσταση, πίεση από τις επερχόμενες τοπικές εκλογές και το λεπτό καθήκον της διαχείρισης των σχέσεων τόσο με το Πεκίνο όσο και με την Ουάσινγκτον.
Έχει υιοθετήσει έναν φιλικό προς το Πεκίνο τόνο, τονίζοντας την ανάγκη διατήρησης της ειρήνης μεταξύ των δύο πλευρών για “έναν αιώνα”, προσθέτοντας ότι είναι πρόθυμη να συναντηθεί με τον Σι για να συζητήσει τρόπους επίλυσης ιστορικών διαφορών και οικοδόμησης καλής θέλησης. Το μήνυμά της – και η ανοιχτή έκφραση κινεζικής ταυτότητας από ορισμένους υποστηρικτές της στο νησί – έχει πυροδοτήσει έντονη συζήτηση στην ηπειρωτική χώρα.
Ένα βίντεο μιας υποστηρίκτριας της Τσενγκ, συγκινημένης από τη νίκη της, που έλεγε “Είμαι Κινέζα και η Κίνα είναι το μέλλον μας”, έγινε viral στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της ηπειρωτικής χώρας την επόμενη μέρα, με περισσότερες από 30 εκατομμύρια προβολές. “Θα έρθει η επανένωση νωρίτερα από ό,τι περιμέναμε;” ρώτησαν ορισμένοι σχολιαστές. Άλλοι είπαν ότι “ανυπομονούν για την ημέρα” που θα μπορούσαν να επισκεφθούν την Ταϊβάν.
Ωστόσο, ορισμένοι παρατηρητές έχουν δηλώσει ότι, ενώ η Τσενγκ μπορεί να είναι φωνητική στην αντίθεσή της στην ταϊβανέζικη ανεξαρτησία, μπορεί να μην ευθυγραμμίζεται με τους στόχους επανένωσης του Πεκίνου. “Σε σύγκριση με την προηγούμενη επιστολή προς τον πρώην ηγέτη του KMT, Eric Chu, αυτή η επιστολή (που την συγχαίρει για τη νίκη της) αντικατοπτρίζει τις υψηλότερες προσδοκίες του Σι για την Τσενγκ σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ των δύο πλευρών”, δήλωσε ο Yang Kai-huang, καθηγητής από το Ming Chuan University της Ταϊβάν. “Πιστεύω ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας εκμεταλλεύεται αυτήν την ευκαιρία”.
Η Τσενγκ είναι η πρώτη πρώην μέλος του DPP που ηγείται του KMT. Ήταν μέλος του DPP στην Εθνοσυνέλευση, ένα πλέον καταργημένο τμήμα του νομοθετικού σώματος, μεταξύ 1996 και 2000, προτού εγκαταλείψει το κόμμα δύο χρόνια αργότερα. Εντάχθηκε στο KMT το 2005, υπηρετώντας ως εκπρόσωπος του κόμματος πριν εκλεγεί στο Legislative Yuan. Η εκλογή της έρχεται εν μέσω συνεχιζόμενων εντάσεων στο Στενό της Ταϊβάν, οι οποίες έχουν ενταθεί από τότε που ο William Lai Ching-te του DPP ανέλαβε την ηγεσία του νησιού τον Μάιο του περασμένου έτους και έχει έρθει σε επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις με το Πεκίνο.
Το Πεκίνο ιστορικά βασίζεται στο KMT για την ενίσχυση των ανταλλαγών μεταξύ των δύο πλευρών και, τελικά, των πολιτικών διαβουλεύσεων προς την επανένωση. Το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν μέρος της Κίνας που πρέπει να επανενωθεί με τη βία, αν χρειαστεί. Οι περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, δεν αναγνωρίζουν την Ταϊβάν ως ανεξάρτητο κράτος, αλλά η Ουάσινγκτον αντιτίθεται σε οποιαδήποτε απόπειρα κατάληψης του αυτοδιοικούμενου νησιού με τη βία και έχει δεσμευτεί να της προμηθεύει όπλα.
Ο Wang Jianmin, αναλυτής σχέσεων μεταξύ των δύο πλευρών στο Minnan Normal University της επαρχίας Fujian, δήλωσε ότι η Τσενγκ αντιπροσωπεύει μια “θετική ευκαιρία για το Πεκίνο”, αναφέροντας την αντίθεσή της στην ανεξαρτησία και την υποστήριξή της στην “Συναίνεση του 1992”, μια ανεπίσημη συμφωνία ότι υπάρχει μόνο μία Κίνα, αλλά οι δύο πλευρές μπορεί να διαφωνούν για το τι σημαίνει αυτό. “Αυτό δίνει και στις δύο πλευρές μια βάση για διάλογο”, πρόσθεσε ο Wang.
Η Τσενγκ έχει υποσχεθεί να κάνει το κόμμα της σταθεροποιητική δύναμη στην Ταϊβάν. “Δεν είμαστε ταραχοποιοί, θέλουμε ειρήνη, όχι πόλεμο”, δήλωσε τον περασμένο μήνα. Επίσης, επέμεινε ότι δεν θα επιτρέψει στο νησί να γίνει η επόμενη Ουκρανία. Αυτό το μήνυμα φαίνεται να έχει γίνει δεκτό τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στο Πεκίνο.
Τον περασμένο μήνα, η Τσενγκ συναντήθηκε με τον Raymond Greene, διευθυντή του American Institute in Taiwan, της de facto αμερικανικής πρεσβείας, ο οποίος της είπε: “Οι ΗΠΑ δεν επεδίωξαν ποτέ σύγκρουση στο Στενό της Ταϊβάν. Ο πρωταρχικός στόχος είναι η αποφυγή πολέμου και η διασφάλιση ότι οποιεσδήποτε διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών αντιμετωπίζονται ειρηνικά και χωρίς εξαναγκασμό”.
Σε μια πρόσφατη συνέντευξη στους The New York Times, η Τσενγκ δήλωσε ότι η Ταϊβάν πρέπει να αποδεχθεί την ιστορική της κατάσταση ως μέρος της Κίνας ή να κινδυνεύσει με έναν καταστροφικό πόλεμο. “Δεν πιστεύω ότι ο χρόνος είναι με το μέρος της Ταϊβάν”, είπε. “Η ραγδαία άνοδος της ηπειρωτικής Κίνας σημαίνει ότι η εθνική της δύναμη είναι ασύγκριτη με αυτό που ήταν μόλις πριν από τέσσερα χρόνια, πόσο μάλλον πριν από δέκα χρόνια”.
Ο πρώην αντιπρόεδρος του KMT, Andrew Hsia Li-yan, κάλεσε επίσης σε μια “πραγματιστική” προσέγγιση στις διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών κατά τη διάρκεια επίσκεψης στη Shenzhen νωρίτερα αυτό το μήνα. “Η μελλοντική κατεύθυνση είναι πολύ σαφής: η εθνική επανένωση είναι η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί”, δήλωσε σε μια πολιτιστική εκδήλωση στην πόλη της ηπειρωτικής χώρας.
Φαίνεται να υπάρχει νέα ελπίδα για βελτιωμένη συνεργασία και στο στρατόπεδο της αντιπολίτευσης. Το KMT είναι αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο κόμμα στη βουλή και μπορεί να εξασφαλίσει πλειοψηφία σε συμμαχία με το μικρότερο Taiwan People’s Party (TPP). Τον Νοέμβριο, η Τσενγκ κάλεσε για μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των δύο κομμάτων της αντιπολίτευσης, λέγοντας ότι πρέπει να συντονίσουν τις προσπάθειές τους στις τοπικές εκλογές για να αποφύγουν τη διάσπαση της ψήφου της αντιπολίτευσης.
Το KMT και το TPP απέτυχαν να σχηματίσουν κοινό ψηφοδέλτιο για τις γενικές εκλογές του Ιανουαρίου 2024, γεγονός που τελικά βοήθησε τον Lai να κερδίσει – σφραγίζοντας την τρίτη συνεχόμενη θητεία του DPP στην ηγεσία.
Όμως, ο Sun Yafu, αντιπρόεδρος της Ένωσης Σχέσεων Across the Taiwan Strait, δήλωσε σε μια εκδήλωση στην επαρχία Hebei της ηπειρωτικής χώρας τον περασμένο μήνα ότι οι σχέσεις μεταξύ των δύο πλευρών έχουν δει κάποιες “θετικές εξελίξεις” φέτος, εν μέρει λόγω “αλλαγών στην ταϊβανέζικη κοινή γνώμη”. Μια δημοσκόπηση της ταϊβανέζικης εφημερίδας United Daily News που δημοσιεύθηκε στα τέλη Σεπτεμβρίου βρήκε ότι το 63% των ερωτηθέντων ήταν δυσαρεστημένοι με τον χειρισμό των σχέσεων μεταξύ των δύο πλευρών από τον Lai.
Ωστόσο, η επιρροή του KMT ενδέχεται να μειώνεται μετά από τρεις συνεχόμενες ήττες στις εκλογές ηγεσίας, καθώς η συζήτηση στην ηπειρωτική χώρα εντείνεται σχετικά με την ικανότητα του κόμματος να προωθήσει την ατζέντα επανένωσης του Πεκίνου.
“Το Πεκίνο δεν θα εναποθέσει όλες τις ελπίδες του σε ένα πρόσωπο. Θα πρέπει να καταλάβουν ότι η ειρηνική επανένωση εξαρτάται από τους ίδιους.” – Yang Kai-huang, καθηγητής, Ming Chuan University.
Σε ένα πρόσφατο άρθρο για την πλατφόρμα Guancha.cn με έδρα τη Σαγκάη, ο Jin Canrong, καθηγητής στο Renmin University, υποστήριξε ότι ορισμένοι παράγοντες του KMT – συμπεριλαμβανομένης της Τσενγκ – είχαν θέσεις που διέφεραν σημαντικά από τους βασικούς στόχους του Πεκίνου. Οι επαναλαμβανόμενες αναφορές της Τσενγκ σε “δημιουργία ενός αιώνα ειρήνης μεταξύ των δύο πλευρών”, έγραψε, ουσιαστικά επικύρωναν τον μακροπρόθεσμο διαχωρισμό.
Αναλυτές προειδοποίησαν ότι το Πεκίνο χρειάζεται να έχει ρεαλιστικές προσδοκίες για την Τσενγκ και το KMT. “Είναι αδύνατο για την Τσενγκ να υιοθετήσει μια πολιτική μεταξύ των δύο πλευρών που να ευθυγραμμίζεται πλήρως με την ηπειρωτική χώρα”, δήλωσε ο Wang. “Και δεν μπορείς να περιμένεις από το KMT να γίνει σαν το New Party (που αποσχίστηκε από το KMT), το οποίο υποστηρίζει σθεναρά την επανένωση. Είναι ήδη ωφέλιμο αν μπορεί να βοηθήσει στην άμβλυνση των εντάσεων”. Ο Yang συμφώνησε, λέγοντας: “Το Πεκίνο δεν θα εναποθέσει όλες τις ελπίδες του σε ένα πρόσωπο. Θα πρέπει να καταλάβουν ότι η ειρηνική επανένωση εξαρτάται από τους ίδιους”.
Λίγες ημέρες αφότου έγινε ηγέτιδα του KMT, η Τσενγκ αντιμετώπισε ερωτήσεις σχετικά με την εξουσία της εντός του κόμματος, καθώς διάφορα “βαριά χαρτιά” απέφυγαν την τελετή εγκαινίων της. “Η Τσενγκ αντιμετωπίζει δυσκολίες τόσο εντός όσο και εκτός του κόμματος”, δήλωσε ο Wang. “Ως εκπρόσωπος των νεότερων γενεών και μια μεταρρυθμιστική προσωπικότητα, είναι πιθανό να αντιμετωπίσει ισχυρές αντιστάσεις από καθιερωμένες φατρίες του KMT, καθώς και από το επιθετικό DPP από έξω”.
Το Πεκίνο και η Ταϊπέι υπέγραψαν πολλαπλές συμφωνίες κατά την περίοδο που ο Ma Ying-jeou του KMT ήταν ηγέτης του νησιού μεταξύ 2008 και 2016. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, το Πεκίνο έχει επικεντρωθεί περισσότερο στην άμεση εμπλοκή με το ταϊβανέζικο κοινό, ή “την εναπόθεση της ελπίδας μας στους ανθρώπους της Ταϊβάν”, όπως το περιέγραψε ο Σι. Κάτω από αυτό το σύνθημα, το Πεκίνο έχει ενισχύσει τις δεκαετίες προσπάθειες για να ενθαρρύνει τους Ταϊβανέζους να εργαστούν, να σπουδάσουν και να εγκατασταθούν στην ηπειρωτική χώρα, προσφέροντας διάφορα κίνητρα. Το 2023 πρότεινε επίσης μια ζώνη “ολοκληρωμένης ανάπτυξης” στην επαρχία Fujian, που βλέπει προς την Ταϊβάν, για την ενίσχυση των οικονομικών δεσμών.
Η στάση της Τσενγκ απέναντι στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, παραδοσιακούς κύριους διεθνείς εταίρους της Ταϊβάν, είναι επίσης πιθανό να βρεθεί υπό έντονο έλεγχο. Έχει ήδη προσκληθεί να επισκεφθεί και τις δύο χώρες, αλλά έχει επικρίνει το σχέδιο της Ταϊπέι να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ, κάτι που ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump προωθούσε. Δήλωσε στο γερμανικό τηλεοπτικό κανάλι Deutsche Welle ότι η Γερμανία και το ΝΑΤΟ “δεν ήταν πρόθυμοι” να το κάνουν αυτό, και ότι ο Lai συμφώνησε μόνο “υπό την πίεση των ΗΠΑ”. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι το νησί πρέπει να καθορίσει τη δική του μοίρα και δεν πρέπει να παραδοθεί στο Πεκίνο ή στην Ουάσινγκτον.
Ενώ έχει επικρίνει λιγότερο την Ιαπωνίδα Πρωθυπουργό Sanae Takaichi σε σύγκριση με ορισμένους ανώτερους παράγοντες του KMT, όπως ο Ma, ο οποίος δήλωσε ότι “δεν χαιρέτισε” τα σχόλια του Ιάπωνα ηγέτη για την Ταϊβάν. Η Takaichi εμπλέκεται σε σοβαρή διαμάχη με το Πεκίνο αφού δήλωσε ότι μια κρίση στο Στενό της Ταϊβάν θα μπορούσε να είναι μια “απειλητική για την επιβίωση” κατάσταση για την Ιαπωνία που θα μπορούσε να δικαιολογήσει στρατιωτική επέμβαση.
Όμως, σε συνάντηση με τον Kazuyuki Katayama, επικεφαλής του γραφείου της Japan-Taiwan Exchange Association στην Ταϊπέι, η Τσενγκ δήλωσε ότι η διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας ήταν κοινό συμφέρον του Τόκιο και της Ταϊπέι – σχόλια που δεν θα χαιρετίζονταν από το Πεκίνο, το οποίο θεωρεί το θέμα εσωτερικό. Η Τσενγκ απέφυγε επίσης να επικρίνει άμεσα την Takaichi, λέγοντας ότι η Ιαπωνία θα μπορούσε να έχει ειρήνη μόνο όταν υπήρχε ειρήνη στο Στενό της Ταϊβάν, αλλά το KMT και το Κομμουνιστικό Κόμμα “πρέπει πρώτα να συμφιλιωθούν”.
Το Πεκίνο αντέδρασε με μια σειρά αντιποίνων από τότε που η Takaichi έκανε τα σχόλια στις αρχές Νοεμβρίου, συμπεριλαμβανομένων προειδοποιήσεων ταξιδιών προς την Ιαπωνία, ακύρωσης πολιτιστικών ανταλλαγών και αποκατάστασης της απαγόρευσης εισαγωγών ιαπωνικών θαλασσινών. Νωρίτερα αυτό το μήνα, κινεζικά και ρωσικά βομβαρδιστικά, ικανά για πυρηνικά, πλησίασαν τον ιαπωνικό εναέριο χώρο κατά τη διάρκεια κοινής περιπολίας. Όμως, σε αντίθεση με προηγούμενες δηλώσεις για παρόμοιες κοινές περιπολίες – οι οποίες συνήθως λαμβάνουν χώρα μία ή δύο φορές το χρόνο – το Πεκίνο δεν δήλωσε ότι οι πτήσεις δεν είχαν στόχο τρίτη χώρα.
