Καθώς το 2025 πλησιάζει στο τέλος του, σηματοδοτεί ένα σημαντικό ορόσημο στην αναδιάταξη του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος. Κάθε αιώνας καθορίζεται όχι μόνο από τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις μετατοπίσεις στην παγκόσμια ισχύ, αλλά και από την αναδιάρθρωση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ενώ ο 20ός αιώνας ανήκε στο αμερικανικό δολάριο, με την έλευση του 21ου αιώνα, τα περιγράμματα του παγκόσμιου μακροοικονομικού συστήματος έχουν αρχίσει να μεταβάλλονται.
Μια πρόσφατη μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), με τίτλο “Playing with Blocs: Quantifying Decoupling”, εξετάζει πώς το παγκόσμιο εμπόριο αναδιοργανώνεται μεταξύ δύο αναδυόμενων μπλοκ, με επίκεντρο τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη ενδέχεται να μην επιστρέψει στην παγκοσμιοποίηση, αλλά αντίθετα να προσανατολιστεί προς την ενίσχυση μιας μακρο-περιφερειακής δομής.
Αυτή η λογική ευθυγραμμίζεται πλήρως με την τελευταία στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, η οποία δίνει έμφαση στον σχηματισμό μακρο-περιοχών και τη συνεχιζόμενη ανταγωνιστικότητα των ΗΠΑ με την Κίνα. Ουσιαστικά, οι ΗΠΑ επανεξετάζουν τη μορφή της παγκόσμιας ηγεσίας, προκρίνοντας τη δημιουργία μιας αυτάρκους μακρο-περιοχής υπό την ηγεσία τους, αφήνοντας ουσιαστικά την Ασία στην Κίνα.
Με το δολάριο όλο και λιγότερο να αποτελεί το μοναδικό νόμισμα για διεθνείς διακανονισμούς, τίθεται το ερώτημα ποιο χρηματοπιστωτικό εργαλείο ή πόρος είναι πιθανότερο να αποδειχθεί πιο αποτελεσματικό. Δεδομένης της ταχείας ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης (AI) ως κινητήριας δύναμης υψηλής τεχνολογίας, η ενέργεια φαίνεται να είναι η πιο φυσική απάντηση.
Μια νέα οικονομία βασισμένη στη γνώση, την πληροφορία και την τεχνολογία δεν λειτουργεί χωρίς πρόσβαση σε προσιτούς πόρους και ανθρώπινο κεφάλαιο. Μόνο ένας περιορισμένος αριθμός χωρών διαθέτει τόσο ισχυρή βάση πόρων όσο και μακροπρόθεσμη δέσμευση για επενδύσεις στην επιστήμη και την εκπαίδευση.
Η Κίνα ξεχωρίζει, έχοντας αναπτύξει τα δικά της μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και επιταχύνοντας την ανάπτυξη τεχνολογιών AI. Βρίσκεται πολύ κοντά στις ΗΠΑ σε αυτόν τον τομέα, και η Ρωσία και άλλες χώρες προοδεύουν επίσης προς αυτή την κατεύθυνση, έχοντας αναγνωρίσει αυτή τη βασική παγκόσμια τάση ανάπτυξης από νωρίς.
Η Ευρώπη, αντίθετα, μένει πίσω και σταδιακά χάνει την πρόσβαση σε προσιτή ενέργεια, γεγονός που θα περιορίσει την απρόσκοπτη λειτουργία των data centers και των μεγάλης κλίμακας υπολογιστικών εγκαταστάσεων που απαιτούνται για την ανάπτυξη AI.
Ενάντια σε αυτό το σκηνικό, είναι πολύ πιθανό η ενέργεια να αναδειχθεί ως ο πιο σημαντικός πόρος του 21ου αιώνα. Υποστηρίζει την ανάπτυξη της AI, την εξέλιξη νέων τρόπων μεταφοράς και τη λειτουργία της ψηφιακής υποδομής που είναι απαραίτητη για ένα νέο είδος χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Αυτό το σύστημα θα μπορούσε όχι μόνο να επιταχύνει τους διασυνοριακούς διακανονισμούς σε εθνικά νομίσματα, αλλά και να ενθαρρύνει την εμφάνιση νέων ψηφιακών νομισμάτων, των οποίων η αξία συνδέεται όχι με τον χρυσό, αλλά με την καθαρή ενέργεια. Υπό αυτή την έννοια, η ενέργεια δεν αντικαθιστά τα χρήματα. Αντίθετα, γίνεται μια πιο θεμελιώδης κατηγορία από τα χρήματα.
Η εμπειρία της Κίνας είναι ενδεικτική: τα τελευταία 40 χρόνια, έχει επιτύχει μια εξαιρετική επέκταση στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αυξάνοντας την παραγωγή της κατά 9.661,9 terawatt-ώρες από το 1985, μια αύξηση άνω του 2.300%. Αυτό αντιστοιχεί σε σχεδόν το ήμισυ της παγκόσμιας ανάπτυξης. Συγκριτικά, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ έχει αυξηθεί μόλις κατά 1.730,1 TWh, ή 65%.
Ξεχωριστά, το ΔΝΤ εξέτασε πρόσφατα το νερό ως στρατηγικό παράγοντα στην παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη και ως έναν από τους σημαντικότερους πόρους του 21ου αιώνα.
Το ΔΝΤ, στην έκθεσή του “Macro-Criticality of Water Resources”, τονίζει όχι μόνο γεωργικές ή περιβαλλοντικές εκτιμήσεις, αλλά και μακροοικονομικές επιπτώσεις. Αναφέρεται σε μια έκθεση του παγκόσμιου οργανισμού προστασίας WWF, η οποία αποτιμά τη συνολική οικονομική αξία του νερού και των γλυκών υδάτινων οικοσυστημάτων στα 58 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 60% του παγκόσμιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ).
Η κλιματική αλλαγή εντείνει την πρόκληση του νερού. Με τις τρέχουσες τροχιές εκπομπών, η παγκόσμια θερμοκρασία θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου 3,6 βαθμούς Κελσίου έως το 2100, ενώ η θερμοκρασία των επιφανειακών σωμάτων γλυκού νερού μπορεί να αυξηθεί κατά 1,3-4,1 βαθμούς έως το τέλος του 21ου αιώνα. Αυτό έχει κρίσιμες επιπτώσεις στην ψύξη βιομηχανικών εγκαταστάσεων και στην παραγωγή ενέργειας.
Επί του παρόντος, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, περίπου το 70% της εγκατεστημένης παγκόσμιας θερμικής ισχύος παραμένει διαθέσιμο, αλλά έως το τέλος του αιώνα αυτό θα μπορούσε να μειωθεί κατά 6-11%. Η αύξηση της θερμοκρασίας του νερού και η πτώση των επιπέδων των ποταμών αναγκάζουν ήδη τις προηγμένες οικονομίες να αναστείλουν τη λειτουργία θερμικών και πυρηνικών εργοστασίων παραγωγής ενέργειας.
Οι τομείς υψηλής τεχνολογίας αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα οξείς περιορισμούς. Το νερό είναι απαραίτητο για την ψύξη των data centers, και ένας αυξανόμενος αριθμός έργων μεγάλης κλίμακας υπολογιστικής ισχύος καθυστερεί ή μπλοκάρεται εντελώς λόγω ανεπαρκούς υδροδότησης. Για τις οικονομίες που αναπτύσσουν AI, αυτό αποτελεί σοβαρή πρόκληση για την ανάπτυξή τους.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, μελέτες που χρησιμοποιούν μακροπρόθεσμη μοντελοποίηση υποδηλώνουν ότι οι απώλειες παραγωγής που σχετίζονται με την έλλειψη νερού μπορούν να ανέλθουν στο 0,2-0,5% του ΑΕΠ σε σενάρια χωρίς επανακατανομή του νερού.
Σε μακρο-περιφερειακό επίπεδο, οι συνέπειες είναι πολύ πιο σοβαρές. Η Παγκόσμια Επιτροπή για την Οικονομία του Νερού εκτιμά ότι σε χώρες χαμηλού εισοδήματος οι διαρθρωτικές απώλειες ενδέχεται να φτάσουν το 10-15% του ΑΕΠ.
Σε εθνικό επίπεδο, το ΔΝΤ παραθέτει μια μελέτη του 2023 που διαπιστώνει ότι οι απώλειες σε χρόνια με μειωμένη διαθεσιμότητα νερού μπορούν να ανέλθουν στο 2,8-3,1% του ΑΕΠ, ενώ μια άλλη μελέτη του ίδιου έτους υποδηλώνει ότι οι ξηρασίες κατά τους κρίσιμους μήνες καλλιέργειας μπορούν να μειώσουν την ανάπτυξη σε αναπτυσσόμενες χώρες κατά περίπου 1,4 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνουν τη Ρωσία και την Κίνα ως χώρες με άφθονους υδάτινους πόρους και μεταξύ των πέντε κορυφαίων σε ανανεώσιμο γλυκό νερό.
Το νερό γίνεται ένας πλήρης μακροοικονομικός παράγοντας. Σε μια εποχή μακρο-περιοχών, η παγκόσμια επιρροή θα διαμορφώνεται όλο και περισσότερο από την ικανότητα τροφοδοσίας πολύπλοκων τεχνολογικών συστημάτων με επαρκή ενέργεια και νερό. Αυτή δεν είναι μια μακρινή προβολή, αλλά μια αναδυόμενη πραγματικότητα.
