Στον ταχύτατο ρυθμό των τεχνολογικών και εμπορικών εξελίξεων παγκοσμίως, η Κίνα ξεχωρίζει ως μια από τις λίγες κυρίαρχες δυνάμεις με μια ολοκληρωμένη στρατηγική τόσο στην τεχνητή νοημοσύνη (AI) όσο και στη ρομποτική. Η κρατική φιλοσοφία της Κίνας στην ανάπτυξη της AI επικεντρώνεται στη διάχυση, αντί για τη μεγιστοποίηση των επιδόσεων αιχμής σε επιλεγμένα μοντέλα παραγωγής ή συλλογιστικής.
Ενώ Αμερικανοί και Ευρωπαίοι επενδυτές έλκονται από τις προοπτικές υπερ-ευφυών και ανθρωπόμορφων ρομπότ, Κινέζοι επιστήμονες και τεχνοκράτες εστιάζουν στη χρήση ρομπότ σε ενεργειακά και υποδομικά έργα. Οι Κινέζοι κατασκευαστές υιοθετούν εργοστάσια “χωρίς φώτα” και αυτοματοποιούν πλήρως τις εφοδιαστικές τους αλυσίδες συνδυάζοντας AI και ρομπότ.
Για μια εις βάθος κατανόηση των πολιτικών και των επερχόμενων αλλαγών, αξίζει να εξετάσουμε δύο πρόσφατα δημοσιευμένα έγγραφα. Στα τέλη Αυγούστου, το Κρατικό Συμβούλιο παρουσίασε την πρωτοβουλία “AI Plus”, δεσμευόμενο για “βαθιά ενσωμάτωση” της AI έως το 2027 σε έξι βασικούς τομείς: επιστήμη και τεχνολογία, βιομηχανία, κατανάλωση, ζωές και ευημερία, διακυβέρνηση και παγκόσμια συνεργασία. Στόχος είναι η επίτευξη ποσοστού διείσδυσης 70% “ευφυών τερματικών και οντοτήτων AI νέας γενιάς” σε ολόκληρη την Κίνα, με αύξηση στο 90% έως το 2030. Επιπλέον, τον Οκτώβριο, με το τέλος της τέταρτης ολομέλειας, η Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος εξέδωσε τις συστάσεις της για το 15ο πενταετές σχέδιο, θέτοντας τον τόνο για τις συζητήσεις εργασίας τους επόμενους μήνες.
Η βιομηχανική αναβάθμιση μέσω αναδυόμενων τεχνολογιών έχει δώσει προτεραιότητα στην τεχνολογική καινοτομία και την αυτονομία. Το μήνυμα είναι σαφές: η τεχνολογία είναι επιθυμητή μόνο στο βαθμό που ενισχύει την ανθρώπινη παραγωγικότητα και υποστηρίζει την αποδοτικότητα, την ανθεκτικότητα και την παραγωγή της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Αυτές οι δύο πρωτοβουλίες αντανακλούν την αποφασιστικότητα του Πεκίνου να ενισχύσει την παραγωγικότητα και την αυτονομία στην τεχνολογική έρευνα και ανάπτυξη, δύο μακροχρόνιες προκλήσεις. Οι δημογραφικές και γεωπολιτικές πιέσεις που αντιμετωπίζει η Κίνα έχουν μόνο εντείνει την ανάγκη. Ωστόσο, παρά τον εντυπωσιακό τους χαρακτήρα, παραμένουν δύο σοβαρές ανησυχίες.
Η πρώτη αφορά την εξασφάλιση ευελιξίας στους στόχους των πολιτικών, διατηρώντας παράλληλα την ευθύνη των τοπικών αξιωματούχων για τυχόν σπατάλη πόρων, εάν προσπαθήσουν να “χειραγωγήσουν” τους δείκτες απόδοσης. Η δεύτερη, πιο ουσιαστική, πρόκληση αφορά την ετοιμότητα του εργατικού δυναμικού.
Στο World Internet Conference στο Wuzhen, ένας ανώτερος ερευνητής της DeepSeek προειδοποίησε ότι η AI θα μπορούσε να εξαλείψει τις περισσότερες θέσεις εργασίας τα επόμενα 10-20 χρόνια. Σε ένα ευρύ φάσμα σχετικά “κλειστών” εργασιών, η AI και τα ρομπότ μπορούν να αναπαράγουν, αν όχι να ξεπεράσουν, τις ανθρώπινες επιδόσεις, ενώ το κόστος εκπαίδευσης και παραγωγής τους μειώνεται δραματικά.
Ειδικά στο κινεζικό πλαίσιο, η πολιτικός επιστήμονας Mary Gallagher υποδηλώνει ότι η καινοτομία στη ρομποτική και τα επιτεύγματα της AI θα μπορούσαν να απειλήσουν τις θέσεις εργασίας στην εργατική βιομηχανία, οι οποίες παραδοσιακά καταλαμβάνονταν από αγροτικούς μετανάστες, καθώς και τις θέσεις εργασίας χαμηλότερου επιπέδου για νέους αποφοίτους πανεπιστημίων.
Στην πραγματικότητα, η ανεργία των νέων στις πόλεις αυξήθηκε στο 18,9% τον Αύγουστο, το υψηλότερο ποσοστό από το 21,3% στα μέσα του 2023. Ωστόσο, θα ήταν πρόωρο να αποδοθεί αυτή η δυσπραγία μόνο στην αυτοματοποίηση – μια υποανάπτυκτη οικονομία υπηρεσιών, η αύξηση των αποφοίτων που ξεπερνά τις θέσεις εργασίας σε πανεπιστημιακή εκπαίδευση και οι μακροοικονομικές αβεβαιότητες που προκαλούνται από έναν εμπορικό πόλεμο, είναι όλοι παράγοντες. Θα ήταν εξίσου λανθασμένο να απορριφθούν οι πιθανές διαταραχές στην αγορά εργασίας, ιδίως μεταξύ των εργαζομένων που δεν διαθέτουν ούτε την εκπαίδευση ούτε την έκθεση για να μεταβούν εύκολα σε νέες θέσεις εργασίας που διευκολύνονται από την AI.
Στο Χονγκ Κονγκ, μια έρευνα της Robert Walters διαπίστωσε ότι το 49% των εργοδοτών έχουν εισαγάγει AI για τη βελτιστοποίηση του προσωπικού, και πάνω από το ήμισυ αναμένει ότι ένα σημαντικό μέρος του εργατικού τους δυναμικού θα χρειαστεί επανεκπαίδευση. Ωστόσο, τα προγράμματα επανεκπαίδευσης δεν είναι πάντα ευρέως διαθέσιμα ή αποτελεσματικά.
Όσοι αποτύχουν να αποκτήσουν νέες δεξιότητες εγκαίρως, κινδυνεύουν να βρεθούν σε ανάρμοστες θέσεις εργασίας για τις οποίες είναι υπερ-προσοντούχοι – ένα φαινόμενο γνωστό ως υποαπασχόληση. Για παράδειγμα, μια έκθεση της Asia Society διαπίστωσε ότι πάνω από το 20% των οδηγών του Ele.me και Meituan έχουν πτυχία πανεπιστημίου, με τουλάχιστον 70.000 οδηγούς να κατέχουν μεταπτυχιακούς τίτλους ως το 2022.
Η ανεργία και η υποαπασχόληση αποτελούν ένα διπλό πλήγμα που η κινεζική ηγεσία δεν μπορεί να αγνοήσει. Θέτουν σημαντικά ψυχολογικά και οικονομικά προβλήματα για πολλούς νέους της εργατικής και κατώτερης μεσαίας τάξης, καθώς και την κατάσταση πολλών κεφαλαίων που έχουν επενδυθεί στην ανθρώπινη εργασία. Αυτές οι επιζήμιες επιπτώσεις, εάν αφεθούν χωρίς αντιμετώπιση, θα μπορούσαν να διαβρώσουν την κοινωνική σύμβαση μεταξύ του κράτους και του πληθυσμού του.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν απλές λύσεις. Τα πανεπιστήμια και τα επαγγελματικά ινστιτούτα πρέπει να μετατοπίσουν την εστίασή τους από τα στενά καθορισμένα αποτελέσματα εξετάσεων και τις σκληρές δεξιότητες. Στη νέα εποχή, όπου οι ανθρώπινες δεξιότητες χάνουν ταχύτατα τη μοναδικότητά τους, η ικανότητα δημιουργίας και διατήρησης βαθιών και ουσιαστικών ανθρώπινων δεσμών είναι ακόμη πιο σημαντική.
Η προσωπική αυθεντικότητα και η ικανότητα σαφούς επικοινωνίας δεν είναι πλέον προαιρετικά χαρακτηριστικά, αλλά προαπαιτούμενα για τους νέους που αναζητούν εργασία, εάν θέλουν να αποφύγουν τον αποκλεισμό στο πρώτο στάδιο της αίτησης. Από τη δευτεροβάθμια έως την τριτοβάθμια εκπαίδευση, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει επίσης να επισημαίνουν τις ευκαιρίες απασχόλησης που δημιουργούνται και ενισχύονται από την υιοθέτηση της AI – οι πρώτες περιλαμβάνουν την ηθική της AI, τη διακυβέρνηση, τη ρύθμιση, την αξιολόγηση και τη δοκιμή, ενώ οι δεύτερες μπορεί να περιλαμβάνουν έρευνα “blue sky”, ενεργειακό σχεδιασμό και μηχανική, και νέες μορφές δημιουργικότητας και έκφρασης. Οι καθηγητές θα πρέπει να ενθαρρύνουν τους φοιτητές τους να εξερευνήσουν αντισυμβατικές επαγγελματικές διαδρομές, εξοπλίζοντάς τους παράλληλα με την ικανότητα να αντιμετωπίζουν τις αυξημένες αβεβαιότητες.
Ενώ οι άνευ όρων παροχές έχουν εδώ και καιρό απορριφθεί από πολλούς ως υπερβολικά επιτρεπτικές και σπάταλες, η Κίνα θα πρέπει να εξετάσει την παροχή ενός ψευδο-καθολικού βασικού εισοδήματος για όσους, παρά τις καλύτερες προσπάθειές τους, δεν είναι σε θέση να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα της αυτοματοποίησης.
