Μια αμερικανική επιχείρηση κατάσχεσης πλοίου, που φέρεται να μετέφερε εξαρτήματα κινεζικής κατασκευής διπλής χρήσης προς το Ιράν, ενδέχεται να σηματοδοτεί μια προσπάθεια της Ουάσινγκτον να «δοκιμάσει τα νερά» για την επανενεργοποίηση μιας παλιάς τακτικής πίεσης στις σχέσεις Πεκίνου-αντιπάλων του. Ωστόσο, τέτοιες κινήσεις εγκυμονούν κινδύνους παραβίασης του διεθνούς δικαίου, όπως επισημαίνουν αναλυτές.
Ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ επιβιβάστηκαν σε ένα πλοίο από την Κίνα με προορισμό το Ιράν, στον Ινδικό Ωκεανό, κοντά στη Σρι Λάνκα, τον περασμένο μήνα. Στόχος της επιχείρησης, σύμφωνα με πηγές, ήταν ο έλεγχος εισαγωγής εξαρτημάτων από την Τεχεράνη για στρατιωτική ανάπτυξη. Οι αμερικανικές δυνάμεις, αφού κατέσχεσαν το φορτίο, επέτρεψαν στο πλοίο να συνεχίσει την πορεία του. Η επιχείρηση αυτή εντάσσεται στις προσπάθειες του Πενταγώνου να περιορίσει την στρατιωτική ανάπτυξη του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών και πυραυλικών προγραμμάτων του, ιδίως μετά από αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις τον Ιούνιο.
Το εν λόγω φορτίο, σύμφωνα με αναφορές, περιλάμβανε εξαρτήματα με εφαρμογές τόσο για πολιτική όσο και για στρατιωτική χρήση, εν δυνάμει χρήσιμα για την ανάπτυξη συμβατικών όπλων και πυραυλικών προγραμμάτων της Τεχεράνης. Ούτε το όνομα του πλοίου ούτε ο ιδιοκτήτης του αναφέρθηκαν. Η Διοίκηση του Ινδο-Ειρηνικού των ΗΠΑ (US Indo-Pacific Command) δεν απάντησε σε αίτημα επιβεβαίωσης της επιχείρησης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατηγορούν την Κίνα ότι προμηθεύει το Ιράν με εξαρτήματα διπλής χρήσης που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν τις προσπάθειες της Τεχεράνης για ανασυγκρότηση και εκσυγχρονισμό των βαλλιστικών πυραυλικών της δυνάμεων. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να περιορίσει την πυραυλική ανάπτυξη του Ιράν εν μέσω ανανεωμένων περιφερειακών εντάσεων και αμερικανικών κυρώσεων σε οντότητες που συνδέονται με το πρόγραμμα. Τον Απρίλιο, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις σε έξι οντότητες και έξι άτομα με έδρα το Ιράν και την Κίνα για τη βοήθεια που παρείχαν στον Ιρανικό Φρουρό της Επανάστασης (IRGC) για την προμήθεια χημικών συστατικών που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή κινητήρων στερεών προωθητικών πυραύλων για βαλλιστικούς πυραύλους.
Η Κίνα έχει επανειλημμένα εκφράσει την αντίθεσή της σε τέτοιες αμερικανικές κυρώσεις, υποστηρίζοντας ότι παρεμποδίζουν την κανονική συνεργασία και δεν έχουν βάση στο διεθνές δίκαιο. Η φερόμενη επιχείρηση του περασμένου μήνα φαίνεται να απηχεί προηγούμενες αμερικανικές ενέργειες που στοχεύουν αντιπάλους της Ουάσινγκτον, όπως το Ιράν, η Βόρεια Κορέα και πιο πρόσφατα η Βενεζουέλα.
Τον Ιανουάριο του 2024, δυνάμεις της Διοίκησης Κεντρικών ΗΠΑ (US Central Command) στη Μέση Ανατολή κατέσχεσαν 200 πακέτα που περιείχαν εξαρτήματα ιρανικής κατασκευής, τα οποία, σύμφωνα με την Ουάσινγκτον, χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή όπλων, όπως βαλλιστικοί πύραυλοι μέσου βεληνεκούς. Η αποστολή, που κατασχέθηκε στην Αραβική Θάλασσα ανοικτά της Σομαλίας, προοριζόταν για τους μαχητές Χούτι στην Υεμένη, προκειμένου να τροφοδοτήσουν τις επιθέσεις τους κατά της ναυτιλίας στην Ερυθρά Θάλασσα.
Το 2020, η Ουάσινγκτον κατέσχεσε τέσσερα πετρελαιοφόρα που μετέφεραν ιρανικό καύσιμο στη Βενεζουέλα, σε αυτό που χαρακτήρισε τη μεγαλύτερη κατάσχεση μέχρι τότε. Παρόμοια επιχείρηση πραγματοποιήθηκε και κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Μπάιντεν το 2023, όταν το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ παρενέβη σε ένα ιρανικό δεξαμενόπλοιο και κατέσχε το φορτίο του, σχεδόν ενός εκατομμυρίου βαρελιών ιρανικού πετρελαίου, δεσμευμένου από κυρώσεις, που προοριζόταν για την Κίνα.
Το 2018, η Ουάσινγκτον κατέσχε το βορειοκορεατικό χύδην φορτηγό πλοίο Wise Honest για παραβιάσεις κυρώσεων, που αφορούσαν άνθρακα και μηχανήματα. Τον περασμένο μήνα, το αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford αναπτύχθηκε στην Καραϊβική Θάλασσα για πρώτη φορά από το 1994, για να υποστηρίξει αμερικανικές επιθέσεις κατά πλοίων που φέρονταν να διακινούν ναρκωτικά από τη Βενεζουέλα στις Ηνωμένες Πολιτείες και να αποδομήσει δίκτυα θαλάσσιας διακίνησης. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump είχε απειλήσει ακόμη και με χερσαίες επιχειρήσεις καθώς κλιμακώνονταν οι εντάσεις με τη χώρα της Νότιας Αμερικής.
Αν επιβεβαιωθεί, η κατάσχεση του περασμένου μήνα θα σηματοδοτούσε την πρώτη γνωστή αμερικανική παρενέμβαση σε κινεζικό φορτίο που εξήρχε από τη χώρα, με την υποψία ότι βοηθούσε τη στρατιωτική ανάπτυξη του Ιράν, μετά το περιστατικό του Yinhe το 1993. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ είχε τότε παρενεβεί στο κινεζικό φορτηγό πλοίο Yinhe στον Ινδικό Ωκεανό, με την υποψία ότι μετέφερε πρόδρομες ουσίες χημικών όπλων με προορισμό το Ιράν. Ωστόσο, οι επιθεωρητές δεν βρήκαν τελικά τέτοια υλικά στο πλοίο.
Έκτοτε, οι ΗΠΑ επικεντρώνονται στη χρήση διπλωματίας, κυρώσεων και κανονισμών εξαγωγικού ελέγχου για να αποτρέψουν την Κίνα από τη διάδοση πυραυλικής τεχνολογίας ή την πώληση εξαρτημάτων πολιτικο-στρατιωτικής διπλής χρήσης σε χώρες που κατηγορούνται για παράνομη ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, όπως το Ιράν ή η Βόρεια Κορέα.
Ο Lu Li-Shih, πρώην εκπαιδευτής του ναυτικού της Ταϊβάν, δήλωσε ότι η τελευταία κατάσχεση δείχνει ότι η Ουάσινγκτον «δοκιμάζει τα νερά». «Με την πρώτη κίνηση, οι ΗΠΑ διερευνούν πώς θα αντιδράσει η διεθνής κοινότητα – αν τα Ηνωμένα Έθνη ή θεσμοί όπως το Διεθνές Δικαστήριο της Θάλασσας θα αντιδράσουν καθόλου», είπε ο Lu. Προειδοποίησε ότι μπορεί να ακολουθήσουν περισσότερες τέτοιες ενέργειες, εάν οι ΗΠΑ δεν δουν ουσιαστική αντίδραση.
Ο Fu Qianshao, πρώην συνταγματάρχης της κινεζικής αεροπορίας, χαρακτήρισε την κίνηση των ΗΠΑ παράνομη. «Εάν παρεμβείτε σε πλοία άλλης χώρας στην ανοιχτή θάλασσα, αυτό είναι, εξ ορισμού, πράξη πειρατείας. Μικρότερες χώρες μπορεί να αναγκαστούν να το ανεχτούν, αλλά αυτό δεν το καθιστά νόμιμο», δήλωσε. «Βλέπουμε πλέον αμερικανικές ομάδες αεροπλανοφόρων στα ύδατα ανοικτά της Νότιας Αμερικής να παρεμβαίνουν σε πολυάριθμα πλοία, ακόμη και να βυθίζουν αρκετά από αυτά. Πρόκειται για κατάφωρες πράξεις πειρατείας που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο. Μια χώρα δεν μπορεί να ανυψώσει τον εσωτερικό της νόμο πάνω από το διεθνές δίκαιο. Το διεθνές δίκαιο πρέπει να επικρατήσει.»
