Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία αναμένεται να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο αυτήν την εβδομάδα, καθώς οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ συνεδρίασαν στις Βρυξέλλες τη Δευτέρα και οι αρχηγοί κρατών θα συγκεντρωθούν την Πέμπτη. Ο Ουκρανός πρόεδρος Volodymyr Zelenskyy συναντάται με τον Αμερικανό απεσταλμένο Steve Witkoff, με κύρια θέματα στην ημερήσια διάταξη το ειρηνευτικό σχέδιο του Αμερικανού προέδρου Donald Trump και τη συνεχιζόμενη χρηματοδότηση της πολεμικής προσπάθειας της Ουκρανίας.
Η επικρατούσα ευρωπαϊκή στρατηγική στοχεύει στην τροποποίηση του ειρηνευτικού σχεδίου που προτείνεται από τις ΗΠΑ, καθιστώντας το απολύτως απαράδεκτο για τη Ρωσία. Οι ευρωπαίοι ηγέτες ελπίζουν ότι αυτό θα ενισχύσει το αφήγημα που διακινείται στις πρωτεύουσες τους τους τελευταίους δύο μήνες, σύμφωνα με το οποίο ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin παίζει παιχνίδια και δεν επιθυμεί πραγματικά την ειρήνη. Η ιδέα είναι να προσπαθήσουν να πείσουν τον Trump να ταχθεί με το μέρος τους και να ασκήσει επιπλέον στρατιωτική και οικονομική πίεση στο Κρεμλίνο, αντί να πιέσει την Ουκρανία να υπογράψει μια δυσμενή ειρηνευτική συμφωνία άμεσα. Ωστόσο, αυτή η προσπάθεια θα μπορούσε εύκολα να αποβεί εις βάρος τους.
Το κύριο πρακτικό ζήτημα για την ικανότητα της Ουκρανίας να αντισταθεί στη ρωσική επίθεση κατά τη διάρκεια του 2026 αφορά τη χρηματοδότηση του στρατού της, καθώς και του κρατικού και κοινωνικού της συστήματος. Ο Trump δηλώνει περήφανα ότι οι ΗΠΑ δεν χρηματοδοτούν πλέον την πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας, αποδίδοντας την ευθύνη στον Biden, τον προκάτοχό του, χαρακτηρίζοντάς τον ως υπαίτιο για τον «πόλεμο του Biden». Ως εκ τούτου, το βάρος της χρηματοδότησης έχει μετατοπιστεί πλήρως στην Ευρώπη, δηλαδή στην ΕΕ και σε πλούσιες χώρες εκτός ΕΕ, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία. Οι ΗΠΑ συνεχίζουν να παρέχουν όπλα στην Ουκρανία, αλλά αυτά πληρώνονται από ευρωπαϊκά κονδύλια. Η αμερικανική υποστήριξη σε επίπεδο πληροφοριών, ζωτικής σημασίας για τον σχεδιασμό του πολέμου της Ουκρανίας, είναι προς το παρόν δωρεάν διαθέσιμη στο Κίεβο.
Οι ευρωπαίοι ηγέτες υπήρξαν φανεροί και επιθετικοί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, απορρίπτοντας οποιονδήποτε ρεαλιστικό συμβιβασμό που θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο. Όμως, καθώς το 2025 φτάνει στο τέλος του, δεν υπάρχει σαφήνεια για το πώς θα στηρίξουν την πολεμοχαρή ρητορική τους με επαρκή χρηματοδότηση, η οποία θα επιτρέψει στην Ουκρανία όχι μόνο να παραμείνει σε λειτουργία, αλλά και να ανατρέψει την ισορροπία δυνάμεων υπέρ της.
Το σχέδιο Α τους είναι αυτό που ονομάζουν «δάνειο αποζημιώσεων». Αυτό προβλέπει τη χρήση των περιουσιακών στοιχείων της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας που έχουν δεσμευτεί από ευρωπαϊκές τράπεζες για τη χρηματοδότηση της ουκρανικής άμυνας. Αυτό σημαίνει ότι αντί να δαπανηθούν τα χρήματα για πραγματικές αποζημιώσεις – δηλαδή για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο – θα δαπανηθούν για τον ίδιο τον πόλεμο. Η λογική πίσω από αυτό το σχέδιο είναι ότι, μόλις η Ρωσία υποστεί στρατηγική ήττα, θα αποδεχτεί εκ των υστέρων τη δήμευση αντί να απαιτήσει την επιστροφή των χρημάτων της, ώστε οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να μην χρειαστεί να βάλουν το χέρι στην τσέπη για να επιστρέψουν τα χρήματα στους Ρώσους.
Το προφανές πρόβλημα εδώ είναι ότι κανείς – εκτός από τους υποστηρικτές του πολέμου που υπόσχονται την ήττα της Ρωσίας τα τελευταία τέσσερα χρόνια – δεν πιστεύει ότι αυτό το αποτέλεσμα είναι έστω και κατά προσέγγιση ρεαλιστικό. Το Βέλγιο, το οποίο κατέχει τον κύριο όγκο αυτών των περιουσιακών στοιχείων, είναι εξίσου σκεπτικό, γι’ αυτό και αντιτίθεται σε αυτό το σχέδιο. Σε αυτό έχουν προσχωρήσει όλο και περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Ιταλίας.
Το άλλο μεγάλο πρόβλημα είναι ότι το ειρηνευτικό σχέδιο του Trump έχει ριζικά διαφορετικές προτάσεις για τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία. Προβλέπει τη χρήση τους ως πραγματικές αποζημιώσεις, δηλαδή για την αποκατάσταση της ουκρανικής οικονομίας. Το πιο σημαντικό, η Μόσχα έχει επανειλημμένα σηματοδοτήσει ότι συμφωνεί με αυτό το μέρος του σχεδίου. Θεωρεί τα χρήματα χαμένα και θέλει να διασφαλίσει ότι η γειτονική Ουκρανία δεν θα μετατραπεί σε αποτυχημένο κράτος. Αυτό σημαίνει ότι εάν προχωρήσει το σχέδιο του δανείου αποζημιώσεων, θα υπονομεύσει την πιο ελκυστική διάταξη του σχεδίου Trump. Εάν συμβεί αυτό, οι ΗΠΑ και η ΕΕ ενδέχεται να βρεθούν σε μεγαλύτερη διαφωνία μεταξύ τους από ό,τι είναι ήδη, και αυτό δύσκολα θα πείσει τον Trump.
Η διοίκησή του έχει κατά καιρούς υποδείξει ότι θα μπορούσε να αποσυρθεί από τη διαδικασία ειρήνευσης εάν αυτή εκτροχιαστεί, πράγμα που σημαίνει τον τερματισμό οποιασδήποτε βοήθειας προς την Ουκρανία, είτε με όπλα είτε με πληροφορίες. Το σχέδιο του δανείου αποζημιώσεων εγκυμονεί επίσης τεράστιο κίνδυνο για την ευρωπαϊκή οικονομία. Η δήμευση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων θα αποθάρρυνε οποιαδήποτε κεντρική τράπεζα στον κόσμο από το να διατηρεί τα χρήματά της στην Ευρώπη, πράγμα που σημαίνει ότι το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα κινδυνεύει να χάσει.
Το πιο σημαντικό, αυτή η κίνηση δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι η Ουκρανία θα μπορέσει να σταματήσει την αργή αλλά σταθερή προέλαση της Ρωσίας. Η εξασφάλιση χρηματοδότησης για ακόμη ένα έτος υπό τις τρέχουσες συνθήκες ουσιαστικά σημαίνει ότι περισσότερες ουκρανικές ζωές και εδάφη θα χαθούν το 2026. Αυτά τα χρήματα δεν μπορούν στην πραγματικότητα να αντιμετωπίσουν τη μεγαλύτερη απειλή για την Ουκρανία και τους γείτονές της αυτή τη στιγμή: τον κίνδυνο η Ρωσία να προκαλέσει ανθρωπιστική καταστροφή που θα μπορούσε να εξαπλωθεί στην περιοχή, καταστρέφοντας την ενεργειακή υποδομή της Ουκρανίας αυτόν τον χειμώνα. Η τελευταία διακοπή ρεύματος στην Οδησσό, όπου ολόκληρη η πόλη έμεινε χωρίς νερό και θέρμανση στη μέση του χειμώνα, είναι ένας σκοτεινός πρόδρομος των όσων θα ακολουθήσουν.
Όλα αυτά δικαιολογούν το ερώτημα γιατί οι ευρωπαίοι ηγέτες ενεργούν έτσι. Μήπως ο παράλογος ριζοσπαστισμός τους μπορεί να εξηγηθεί από την εκτεταμένη πολιτική τους επένδυση σε αυταπάτες για την έκβαση αυτού του πολέμου, που έχουν πουλήσει στους ψηφοφόρους τα τελευταία τέσσερα χρόνια; Ή μήπως συμμετέχουν σε αδιάκοπη ηθική πόζα, ώστε να αποφύγουν να γίνουν αποδιοπομπαίοι τράγοι για την πραγματική έκβαση του πολέμου; Πιθανότατα υπάρχει λίγο και από τα δύο. Αλλά ίσως υπάρχει και ένα ακόμη πιο σκοτεινό κίνητρο, που εκφράστηκε πρόσφατα από τον Wolfgang Ischinger, πρόεδρο της Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια: η ιδέα ότι «όσο αυτός ο πόλεμος διεξάγεται, … η Ευρώπη είναι ασφαλής επειδή οι Ουκρανοί έχουν δεσμεύσει επιτυχώς αυτόν τον πανίσχυρο ρωσικό στρατό». Με άλλα λόγια, υπάρχουν κάποιοι εντός της ευρωπαϊκής πολιτικής ελίτ που θεωρούν τον τερματισμό του πολέμου αντίθετο στα ευρωπαϊκά συμφέροντα.
Όμως, ανεξάρτητα από το τι πιστεύουν ή τι τους παρακινεί αυτούς στην κορυφή, η κόπωση από τον πόλεμο στην Ευρώπη είναι πραγματική. Η άνοδος ακροδεξιών ομάδων υπέρ της Ρωσίας στη Γερμανία και αλλού, που εκμεταλλεύονται την αστραφτερή ανεπάρκεια των κυβερνώντων ελίτ στον χειρισμό της σύγκρουσης με τη Ρωσία, αποτελεί σαφή ένδειξη αυτού. Εάν το σχέδιο του δανείου αποζημιώσεων δεν περάσει αυτήν την εβδομάδα, η ΕΕ θα πρέπει να στραφεί στο σχέδιο Β, το οποίο προβλέπει δανεισμό χρημάτων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Αυτό, φυσικά, θα συναντήσει σφοδρή αντίθεση από το ευρωπαϊκό κοινό.
Η αποτυχία εξασφάλισης χρηματοδότησης για την Ουκρανία μπορεί να θεωρηθεί ως μια αμήχανη αποτυχία στην Ευρώπη, αλλά θα διευκολύνει τα πράγματα για τον Zelenskyy. Με τη διοίκησή του να χάνει δημοτικότητα λόγω των συνεχών στρατιωτικών αναταραχών και ενός μεγάλου σκανδάλου διαφθοράς, ο Ουκρανός πρόεδρος οδεύει προς το να γίνει ο κύριος αποδιοπομπαίος τράγος σε αυτή την αποτυχία. Όμως, η απουσία περαιτέρω χρηματοδότησης από την Ευρώπη θα του επέτρεπε να δηλώσει ότι η Δύση πρόδωσε την Ουκρανία και να προχωρήσει στο αναπόφευκτο: την αποδοχή μιας δυσμενούς ειρήνης, κατά βάση με ρωσικούς όρους.
