Από το 1945, η Πίπη Φακιδομύτη, η ατίθαση μικρή κοκκινομάλλα με τις κοτσίδες, στέκεται αλώβητη στις λίστες των best-seller, εμπνέοντας μιούζικαλ και ταινίες. Η Heyday Films, η εταιρεία πίσω από το “Paddington” και το “James Bond”, ετοιμάζει μια αγγλόφωνη μεταφορά των ιστοριών της.
Αυτό που λίγοι γνωρίζουν, πέρα από τη γενέτειρά της, τη Σουηδία, είναι οι συνθήκες υπό τις οποίες η συγγραφέας Astrid Lindgren δημιούργησε την Πίπη κατά τη σκοτεινή περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κάτω από τη σκιά του Χίτλερ και του Στάλιν.
“Μετά από τόσα χρόνια δουλειάς για την ταινία, είμαι απόλυτα βέβαιος ότι η Πίπη είναι παιδί του πολέμου. Δεν θα υπήρχε αν δεν υπήρχαν αυτές οι τρομερές εποχές”, δηλώνει ο Wilfried Hauke, ο έμπειρος Γερμανός σκηνοθέτης πίσω από το νέο ντοκιμαντέρ “A World Gone Mad – The War Diaries of Astrid Lindgren”, το οποίο θα κάνει την διεθνή του πρεμιέρα στις αρχές του επόμενου έτους.
Η ταινία του παρουσιάζει τρεις γενιές της οικογένειας Lindgren – την κόρη της συγγραφέως, Karin Nyman, την εγγονή της, Annika Lindgren, και τον δισέγγονό της, Johan Palmberg. Περιλαμβάνει επίσης αναπαραστάσεις όπου η κορυφαία Σουηδέζα ηθοποιός Sofia Pekkari υποδύεται τη συγγραφέα, ενώ οι κληρονόμοι της έχουν εξασφαλίσει ότι κάθε λέξη που εκφωνεί προέρχεται πιστά από αυτά που η Lindgren έγραψε ή είπε στην πραγματικότητα.
Το 1939, η Lindgren ζούσε μια ήσυχη, μεσοαστική ζωή στη Στοκχόλμη. Ήταν νοικοκυρά γύρω στα 30, με δύο μικρά παιδιά. Ο σύζυγός της, Sture, εργαζόταν σε καλά αμειβόμενη θέση στην Εθνική Ένωση Οδηγών της Σουηδίας και δεν περνούσε πολύ χρόνο στο σπίτι.
Η Σουηδία μπορεί να ήταν μία από τις ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες που παρέμειναν πολιτικά ουδέτερες κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά η Lindgren ήταν φανατική αντιναζίστρια και “μανιακή” με τις ειδήσεις. Έψαχνε σχολαστικά τις εφημερίδες για αποσπάσματα σχετικά με τον πόλεμο, τα οποία έκοβε και κόλλαγε στα σημειωματάριά της. Ως εξαιρετική δακτυλογράφος, σύντομα βρήκε μια μυστική εργασία κατά τη διάρκεια του πολέμου στο κέντρο ταχυδρομικού ελέγχου, όπου άνοιγε με ατμό ιδιωτικές και στρατιωτικές επιστολές.
Από την ανάγνωση των επιστολών, η Lindgren συνειδητοποίησε ότι Εβραίοι στάλνονταν σε στρατόπεδα θανάτου. Στα ημερολόγια που άρχισε να κρατάει εκείνη την περίοδο, αναφερόταν συχνά στη δεινή θέση των προσφύγων του πολέμου.
Όπως πολλοί Σουηδοί, η Lindgren είχε μεγαλώσει με σεβασμό στη γερμανική λογοτεχνία, τον πολιτισμό και τη φιλοσοφία – αλλά τώρα εξέταζε ιδιωτική αλληλογραφία που αποκάλυπτε ναζιστικές ωμότητες. Τον Μάιο του 1941, γράφει ότι έμαθε πως 1.000 Εβραίοι την ημέρα “μεταφέρονται βίαια στην Πολωνία υπό τις πιο συγκλονιστικές συνθήκες… είναι προφανώς πρόθεση του Χίτλερ να μετατρέψει την Πολωνία σε ένα μεγάλο γκέτο όπου οι φτωχοί Εβραίοι θα πεθάνουν από την πείνα και τη δυσωδία”.
“Όσο διαβάζεις μόνο γι’ αυτό στην εφημερίδα, μπορείς κάπως να αποφύγεις να το πιστέψεις, αλλά όταν το διαβάζεις σε μια επιστολή… ξαφνικά σου έρχεται στο μυαλό, εντελώς τρομακτικά”, πρόσθεσε.
Ο Hauke λέει: “Μπορείς να δεις ότι το ημερολόγιο γινόταν όλο και πιο συναισθηματικό. Ένιωθε ότι αυτό ήταν πλέον η αρχή του τέλους αυτής της παλιάς ιδέας του ευρωπαϊκού πολιτισμού”.
Τα ημερολόγια της Lindgren αποτελούνταν από 17 μικρά χειρόγραφα σχολικά τετράδια. Αυτά ανακαλύφθηκαν στο διαμέρισμα της Στοκχόλμης όπου η συγγραφέας πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής της – και δημοσιεύτηκαν το 2015, περισσότερο από μία δεκαετία μετά τον θάνατό της. Ο Hauke τα βλέπει ως πρόδρομο των παιδικών της ιστοριών, οι οποίες δεν θα υπήρχαν χωρίς αυτά.
Το όνομα “Pippi Longstocking” επινοήθηκε από την κόρη της συγγραφέως, Karin. Η Lindgren εφηύρε ιστορίες για τον χαρακτήρα για να αποσπάσει την προσοχή της Karin κατά τις συχνές ασθένειές της κατά τη διάρκεια του πολέμου. Στη συνέχεια, το 1944, όταν τραυμάτισε τον αστράγαλό της μετά από μια πτώση και παρέμεινε κλινήρης για τρεις εβδομάδες, άρχισε να εργάζεται σοβαρά στη συγγραφή και την επεξεργασία των πρώτων ιστοριών της Πίπης.
Η δημιουργία της Pippi Longstocking ήταν ο τρόπος της να αντιμετωπίσει το σκοτάδι που διεισδύε τις ζωής της. Ο γάμος της κατέρρεε. Ο Sture, όπως ανακάλυψε, είχε σχέση με άλλη γυναίκα και ήθελε διαζύγιο. Αυτή ήταν η “καταστροφή που την έπνιξε”.
“Αλλά μετά ένιωσε ότι είχε κάτι δικό της, που ήταν η γραφή της. Αυτό την έκανε ξανά δυνατή και τη βοήθησε να περάσει αυτή την κρίση”, υποδηλώνει ο Hauke.
Μία από τις εμμονές της ακόμη και τότε ήταν η εκπαίδευση των παιδιών – πώς, όπως το θέτει ο σκηνοθέτης, τα παιδιά θα μπορούσαν να μεγαλώσουν “για να μην γίνουν ψυχοπαθείς όπως ο Χίτλερ ή αυταρχικοί, δικτάτορες και ούτω καθεξής”. Η ζωντάνεψη της Πίπης ήταν μέρος αυτής της αποστολής. Ο σκηνοθέτης πιστεύει ότι “υπήρχε πολύ από τον εαυτό της” στον χαρακτήρα. Όπως η πιο διάσημη φανταστική της δημιουργία, ήταν μια ελεύθερα σκεπτόμενη ατομικίστρια με ατελείωτες πηγές ανθεκτικότητας και χιούμορ.
Ο δισέγγονος της Lindgren, Johan Palmberg, διευθυντής δικαιωμάτων στην οικογενειακή εταιρεία Astrid Lindgren Aktiebolag, ήταν 11 ετών όταν η συγγραφέας πέθανε σε ηλικία 94 ετών το 2002. Έχει πολύ γλυκές αναμνήσεις από εκείνη και μου λέει ότι εξακολουθεί να θαυμάζει τον ενστικτώδη τρόπο επικοινωνίας της με τα παιδιά.
“Ήταν πολύ μοναδική από αυτή την άποψη. Σχετίζεται με τον λόγο για τον οποίο ήταν μια τόσο καλή συγγραφέας παιδικών βιβλίων. Είχε αυτή την ικανότητα να επιστρέφει με τον δικό της τρόπο στο πώς αισθάνονταν τα πράγματα ως παιδί – και μπορούσε να επικοινωνεί με τα παιδιά με τους δικούς τους όρους. Δεν έκανε βαρετές ερωτήσεις ενηλίκων. Έκανε ενδιαφέρουσες ερωτήσεις παιδιών”.
Πιστεύει ότι η εμπορική απήχηση της Πίπης το 1945 βρισκόταν στον χαρούμενο ατομικισμό της. “Ο κόσμος βρισκόταν σε αυτή τη φρικτή κατάσταση για πολλά χρόνια και εκείνη έρχεται ως αυτή η φρέσκια πνοή αέρα. Είναι το αντίδοτο στα αυταρχικά καθεστώτα της Γερμανίας και των Σοβιέτ. Έχει όλα αυτά τα χαρακτηριστικά της ανεξαρτησίας, της ελεύθερης σκέψης και της καλοσύνης που είναι η αντίθεση της ναζιστικής ιδεολογίας”.
Η 80ή επέτειος της Πίπης σηματοδοτείται πλέον με όλη τη φανφάρα που θα μπορούσε κανείς να περιμένει. “Είχαμε πάρτι γενεθλίων όλο το χρόνο, λίγο-πολύ, και νομίζω ότι θα συνεχίσουμε να τη γιορτάζουμε επειδή είναι ένας τόσο σημαντικός χαρακτήρας, ειδικά με τον κόσμο να φαίνεται όπως είναι”, δηλώνει ο δισέγγονος της συγγραφέως. “Η ανεξαρτησία, η καλοσύνη και η γενναιοδωρία της χρειάζονται περισσότερο από ποτέ”.
Το “A World Gone Mad – The War Diaries of Astrid Lindgren” προβάλλεται στο SVT της Σουηδίας μέχρι τις 18 Δεκεμβρίου, στους γερμανικούς κινηματογράφους από τις 22 Ιανουαρίου και θα προβληθεί στο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Κοπεγχάγης CPH:DOX από τις 13 έως τις 22 Μαρτίου.
