Η παγκόσμια κατάσταση των εκτοπισμένων πληθυσμών παρουσίασε μια πρωτόγνωρη μεταβολή το 2025, με τη μεγαλύτερη μαζική επιστροφή προσφύγων που έχει καταγράψει ποτέ ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Περίπου 15 εκατομμύρια άνθρωποι, που είχαν βρεθεί αντιμέτωποι με τον εκτοπισμό, πήραν τον δρόμο της επιστροφής προς τις πατρίδες τους, σε μια προσπάθεια να ξαναχτίσουν τις ζωές τους μέσα από τα συντρίμμια συγκρούσεων και κρίσεων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), ο συνολικός αριθμός των αναγκαστικά εκτοπισμένων ατόμων παραμένει δυσθεώρητος, αγγίζοντας τα 117,8 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως. Παρά τον τεράστιο αυτό αριθμό, για πρώτη φορά μετά από μια δεκαετία, καταγράφεται μια κάμψη, η οποία οφείλεται κυρίως στις μαζικές επιστροφές από τις μεγαλύτερες εστίες κρίσης.
Η 37χρονη Hiam, η οποία επέστρεψε στη Συρία μετά την πτώση του καθεστώτος al-Assad το 2024, περιγράφει την εμπειρία με ανάμεικτα συναισθήματα: «Η επιστροφή ήταν όμορφη με την έννοια του γυρισμού στη χώρα μου, αλλά ήταν εξαιρετικά εξαντλητική σωματικά, συναισθηματικά και οικονομικά, καθώς τα πάντα έχουν αλλάξει».
Οι αριθμοί αποκαλύπτουν την έκταση του φαινομένου: * Πάνω από 10,3 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένοι επέστρεψαν στα σπίτια τους εντός των συνόρων τους. * 4,36 εκατομμύρια πρόσφυγες επέστρεψαν από το εξωτερικό, αριθμός σχεδόν τριπλάσιος σε σχέση με το 2024.
Η συγκέντρωση των επιστροφών παραμένει υψηλή σε συγκεκριμένες περιοχές. Στο Αφγανιστάν επέστρεψαν περίπου 1,95 εκατομμύρια άτομα, συχνά υπό το βάρος πιεστικών πολιτικών από τις γειτονικές χώρες όπως το Ιράν και το Πακιστάν. Στη Συρία, 1,34 εκατομμύρια πρόσφυγες επέστρεψαν από το εξωτερικό, ενώ στο Σουδάν ο αντίστοιχος αριθμός έφτασε τις 651.500.
Ωστόσο, ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι η κατάσταση στις περιοχές υποδοχής απέχει πολύ από το ιδανικό. Πολλοί επιστρέφουν σε περιοχές με κατεστραμμένες υποδομές, έλλειψη βασικών αγαθών και συνεχή αστάθεια. Για ανθρώπους όπως η Ansam Rustom, που επέστρεψε στο Σουδάν, η απόφαση ήταν μονόδρομος μπροστά στις δυσκολίες της προσφυγιάς, παρά το τραύμα του πολέμου που παραμένει νωπό.
