Έναν χρόνο μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ, η Συρία βρίσκεται σε μια κρίσιμη φάση ανασυγκρότησης. Ο δημοσιογράφος Τζάστιν Σαλάνι επέστρεψε στη Δαμασκό, συγκρίνοντας την κατάσταση λίγο μετά τη φυγή του Άσαντ στη Μόσχα, τον Δεκέμβριο του 2024, με την εικόνα που παρουσιάζει η πόλη σήμερα, έναν χρόνο μετά.
Η πρώτη εικόνα κατά την άφιξη στη Δαμασκό, τον Δεκέμβριο του 2024, ήταν από εγκαταλελειμμένα στρατιωτικά οχήματα και πεταμένα στο δρόμο στρατιωτικά τους χακί, σημάδια της κατάρρευσης του καθεστώτος. Έναν χρόνο μετά, η ατμόσφαιρα έχει αλλάξει. Τα πορτρέτα του Μπασάρ και του πατέρα του, Χαφέζ, που κυβερνούσε τη χώρα από το 1971, έχουν εξαφανιστεί. Ακόμη και η πινακίδα “Η Συρία του Άσαντ σας καλωσορίζει” αποτελεί παρελθόν.
Η Δαμασκός γιορτάζει την πρώτη επέτειο από την πτώση του καθεστώτος. Στην πλατεία Ουμαγιάντ, η ατμόσφαιρα είναι πανηγυρική, με οπλισμένους άντρες να οργανώνουν το πλήθος αντί να πυροβολούν στον αέρα. Τα οχήματα των δυνάμεων κατά του Άσαντ έχουν αντικατασταθεί από νέα οχήματα ασφαλείας, με το νέο εθνικό έμβλημα της κυβέρνησης του Αχμέντ αλ Σαράα.
Η πτώση του καθεστώτος απελευθέρωσε τους Σύρους από ένα βαρύ φορτίο πέντε δεκαετιών. Πολλοί, ακόμη και στη διασπορά, απέφευγαν να δίνουν τα ονόματά τους ή να φωτογραφίζονται, φοβούμενοι αντίποινα. Μετά την πτώση του Άσαντ, οι Σύροι ήταν πρόθυμοι να εκφράσουν καταπιεσμένες σκέψεις.
Παρόλα αυτά, η ελευθερία έκφρασης δεν είναι ακόμη απόλυτη. Ένας 19χρονος φοιτητής, ο Μοατάζ, εξέφρασε την ικανοποίησή του για τις αλλαγές, αλλά λίγο αργότερα ζήτησε να μην αναφερθεί το επώνυμό του. Ένας φίλος του αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη, δηλώνοντας απλώς ότι αισθανόταν πιο άνετα έτσι.
Η ανασυγκρότηση της χώρας και της υποδομής της απαιτεί χρόνο. Τα εμπορικά καταστήματα στις αγορές αλ-Σαλχιγιέ και αλ-Χαμαντιγιέχ δεν αντιμετωπίζουν πλέον τους φόβους των εφορμήσεων των δυνάμεων ασφαλείας, αλλά η επιχειρηματική δραστηριότητα παραμένει στάσιμη. Οι ελπίδες εστιάζονται στην άρση των αμερικανικών κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης κατάργησης του νόμου Caesar, για την τόνωση της οικονομίας. Προς το παρόν, πολλοί ζουν με μισθούς ή αποστολές χρημάτων από το εξωτερικό.
Ένα από τα πιο σοβαρά ζητήματα που παραμένουν άλυτα είναι η τύχη των δεκάδων χιλιάδων εξαφανισμένων Σύρων. Οι φωτογραφίες αγνοουμένων που είχαν αναρτηθεί στην πλατεία Μαρζέχ έχουν κατέβει. Η μνήμη της καταπίεσης, των βασανιστηρίων και των εξαφανίσεων, που χτίστηκε από το καθεστώς Άσαντ, παραμένει έντονη.
Η εκτίμηση της Παγκόσμιας Τράπεζας για την ανοικοδόμηση της Συρίας ανέρχεται στα 216 δισεκατομμύρια δολάρια. Πολλές περιοχές παραμένουν κατεστραμμένες, η οικονομία δεν έχει ακόμη ανακάμψει και οι υποσχέσεις για οικονομική και πολιτική υποστήριξη από διεθνείς και περιφερειακούς συμμάχους δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί πλήρως.
Παρόλα αυτά, υπάρχει μια αίσθηση αισιοδοξίας. Περίπου τρία εκατομμύρια Σύροι έχουν επιστρέψει στη χώρα τον τελευταίο χρόνο. Νέοι άνθρωποι, όπως ο 22χρονος Ομράν, που επέστρεψε από τον Λίβανο, και ο 24χρονος Αμπού Ταζ, που επέστρεψε από τη Σαουδική Αραβία, ελπίζουν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους και να φέρουν τις οικογένειές τους πίσω.
Ωστόσο, οι σφαγές στην ακτή τον Μάρτιο και στη Σουγουέιντα τον Ιούλιο έχουν αφήσει πολλές μειονότητες δυσπιστικές προς τις αρχές. Ο θυμός για την απραξία σε ευρωπαϊκές και άλλες χώρες σχετικά με την προστασία των μειονοτήτων, ενώ υπό τον Άσαντ υπήρχε μόνο η δυνατότητα φυλάκισης, βασανιστηρίων ή εξαφάνισης, είναι εμφανής.
Η ανακούφιση από την απουσία του Άσαντ είναι αισθητή, αλλά ο αγώνας για καθολικά δικαιώματα, τόσο για τις μειονότητες όσο και για την πλειοψηφία, είναι μακρύς. Η Ραζάν Ρασίντι, εκτελεστική διευθύντρια του The Syria Campaign, επισημαίνει την ανάγκη να δικαστεί ο Άσαντ στη Μόσχα από ένα ειδικό δικαστήριο υπό συριακή ηγεσία, τονίζοντας ότι η ατιμωρησία συνεχίζει να κυριαρχεί σε διάφορα μέρη της Συρίας. Η δικαιοσύνη, σύμφωνα με την ίδια, είναι ο μόνος δρόμος για την ειρήνη στην χώρα που προσπαθεί να ανακάμψει μετά από χρόνια θηριωδιών.
