Η υπόσχεση για συνέπεια, εξοικονόμηση κόστους και την ταχύτητα που απαιτεί η σύγχρονη ζωή, φέρνει στο προσκήνιο μια έντονη συζήτηση για τα βιομηχανικά επεξεργασμένα, έτοιμα γεύματα στην Κίνα. Όμως, σε μια κουλτούρα που τιμά την “wok hei” (τη χαρακτηριστική γεύση από το τηγάνισμα σε γουόκ) και τη φρεσκάδα, η ραγδαία άνοδος των έτοιμων γευμάτων έχει πυροδοτήσει έντονες αντιδράσεις.
Η πρόσφατη δημόσια κατακραυγή δεν οφείλεται σε ανησυχίες για την ασφάλεια των τροφίμων, αλλά σε μια αίσθηση έλλειψης διαφάνειας. Οι πελάτες εστιατορίων εξοργίζονται πληρώνοντας υψηλές τιμές για εργοστασιακά γεύματα που απλώς επαναθερμαίνονται, χωρίς να ενημερώνονται. Η διαμάχη αυτή ουσιαστικά αντιπροσωπεύει μια σύγκρουση ανάμεσα στην αρχαία γαστρονομική ταυτότητα της Κίνας και την ψυχρή αποτελεσματικότητα της βιομηχανικής εποχής.
Η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε όταν ο Luo Yonghao, ένας γνωστός Κινέζος influencer, επέκρινε την αλυσίδα εστιατορίων Xibei, χαρακτηρίζοντας τα “έτοιμα” πιάτα της “αηδιαστικά” και απαιτώντας υποχρεωτικές ετικέτες που να δηλώνουν αν τα γεύματα παρασκευάζονται επί παραγγελία. Η διαδικτυακή αυτή καταγγελία πυροδότησε μια ευρύτερη συζήτηση για τη διαφάνεια στα τρόφιμα. Ο ιδρυτής της Xibei, Jia Guolong, απάντησε ότι χρησιμοποιούν μόνο “ημικατεργασμένα” υλικά και κάλεσε σε επιθεωρήσεις. Ωστόσο, βίντεο που άρχισαν να κυκλοφορούν έδειχναν εστιατόρια της Xibei να χρησιμοποιούν συσκευασμένα και κατεψυγμένα υλικά, δίνοντας περισσότερο “καύσιμο” στις κατηγορίες του Luo.
Η διαμάχη γρήγορα επεκτάθηκε διαδικτυακά, με αμέτρητους πελάτες να αναρτούν κριτικές για διάφορα εστιατόρια που χρησιμοποιούν έτοιμα πιάτα. Η Κίνα αντιμετωπίζει κενά στη νομοθεσία, τα οποία εμποδίζουν τη σαφή επισήμανση των έτοιμων πιάτων, καθώς δεν υπάρχουν καθιερωμένα εθνικά πρότυπα. Τον Μάρτιο του περασμένου έτους, μια ανακοίνωση από την Κρατική Διοίκηση για τη Ρύθμιση της Αγοράς όρισε αυτά τα πιάτα ως προ-συσκευασμένα τρόφιμα που απαιτούν θέρμανση ή μαγείρεμα πριν την κατανάλωση. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμα δεσμευτικοί κανόνες ασφαλείας και επισήμανσης.
Ως απάντηση στις πιέσεις του κοινού, το γραφείο ασφάλειας τροφίμων του Κρατικού Συμβουλίου ανακοίνωσε στις 21 Σεπτεμβρίου ότι θα επιταχύνει την ανάπτυξη κανονισμών για πρότυπα και επισήμανση, χωρίς όμως να δίνει χρονοδιάγραμμα. Η βιομηχανία βλέπει αυτή την εξέλιξη ως “παράθυρο”.
Οι περισσότεροι καταναλωτές είναι άνετοι με τα έτοιμα γεύματα, εφόσον προσφέρονται σε τιμές fast-food για γρήγορα γεύματα στο πόδι. Ωστόσο, όταν πληρώνουν δεκάδες ή εκατοντάδες γιουάν για ένα γεύμα σε εστιατόριο, αισθάνονται ότι δεν θα έπρεπε να είναι έτοιμα. Τα πρότυπα της βιομηχανίας ποικίλλουν. Δυτικές αλυσίδες όπως το McDonald’s ή το KFC γίνονται ευρέως αποδεκτές, αλλά όταν πρόκειται για κινεζικά εστιατόρια, οι καταναλωτές βλέπουν τα “επεξεργασμένα” υλικά τους διαφορετικά, όπως κατεψυγμένο σολομό ή προ-κομμένο μπρόκολο. Από εθνική σκοπιά, αυτά δεν θεωρούνται “έτοιμα”, αλλά μόλις οι καταναλωτές το ανακαλύψουν, νιώθουν άβολα.
Παρόλο που πολλοί πιστεύουν ότι τα υλικά που αγοράζονται το πρωί είναι πιο ασφαλή και αυθεντικά, οι δοκιμές έχουν δείξει ότι οι μεγάλοι κατασκευαστές τηρούν αυστηρότερους ελέγχους από τους μικρούς πωλητές. Σε κάθε περίπτωση, τα έτοιμα γεύματα έχουν γίνει αθόρυβα ένα καθιερωμένο μέρος της κινεζικής διατροφής. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της βιομηχανίας, η αγορά έτοιμων γευμάτων της Κίνας αποτιμήθηκε σε πάνω από 360 δισεκατομμύρια γιουάν (50 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) το 2023 και αναπτύσσεται με ετήσιο ρυθμό 20% έως 35%. Μέχρι το 2026, αναμένεται να φτάσει τα 749 δισεκατομμύρια γιουάν.
Η κινεζική κυβέρνηση βλέπει τα έτοιμα γεύματα ως τρόπο αύξησης των αγροτικών εισοδημάτων, βελτιστοποίησης των λειτουργιών των εστιατορίων, ακόμη και αύξησης των εξαγωγών. Η χώρα προωθεί σθεναρά τη βιομηχανία έτοιμων γευμάτων, καθώς ευθυγραμμίζεται με εθνικούς στρατηγικούς στόχους και ανάγκες κοινωνικής πρόνοιας. Η κυβέρνηση στοχεύει στην αύξηση της τυποποίησης και της αποτελεσματικότητας στον τομέα της εστίασης μέσω της βιομηχανικής παραγωγής. Ο κλάδος προσπαθεί επίσης να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη ζήτηση για ευκολία, που ενισχύθηκε από την πανδημία, με τη βοήθεια των τοπικών κυβερνήσεων. Υπάρχει επίσης μεγαλύτερη έμφαση στην ασφάλεια και τη βιωσιμότητα των τροφίμων μέσω της κεντρικής παραγωγής, της ιχνηλασιμότητας και της μείωσης των αποβλήτων.
Ωστόσο, αυτό που είναι καλό για τις επιχειρήσεις και τη χώρα, δεν είναι απαραίτητα εύκολο να “πουληθεί” στους καταναλωτές. Σε έρευνα του 2023, το επαρχιακό συμβούλιο καταναλωτών Jiangsu διαπίστωσε ότι πάνω από το ήμισυ των καταναλωτών αντιτίθενται στη χρήση έτοιμων τροφίμων στα εστιατόρια. Μεταξύ των σχεδόν 63% των ερωτηθέντων που ανέφεραν ότι κατανάλωσαν έτοιμα πιάτα ενώ έτρωγαν έξω, το 78% δήλωσε ότι τα εστιατόρια τους ενημέρωσαν εκ των προτέρων.
Για εκατομμύρια ανθρώπους, η συζήτηση έχει γίνει ένας καθημερινός συμβιβασμός μεταξύ της απόλαυσης του φαγητού και της επιβίωσης. Δάσκαλοι λυκείου σε πόλεις όπως η Xiamen αναφέρονται στον εαυτό τους ως “άλογα και βόδια”, μια σκοτεινά χιουμοριστική περιγραφή για τις υπερφορτωμένες μάζες για τις οποίες το μαγείρεμα από το μηδέν έχει γίνει φαντασίωση. “Μόνο οι νοικοκυρές έχουν αυτή την πολυτέλεια,” λέει μια δασκάλα, περιγράφοντας τη ζωή της ως έναν ανεμοστρόβιλο μαθημάτων και διορθώσεων. “Για εμάς, τους εργατικούς μέλισσες, το να βάλουμε δείπνο στο τραπέζι είναι μια επιχείρηση πέντε λεπτών.”
Η δασκάλα δηλώνει ότι έχει αποδεχτεί την αγορά έτοιμων τροφίμων στο σπίτι. Ωστόσο, “αν βγω έξω για φαγητό, πληρώνω για μια εμπειρία και για φρεσκάδα. Αν είναι το ίδιο πράγμα που θα μπορούσα να είχα φτιάξει σε λίγα λεπτά στο σπίτι, τότε ποιο είναι το νόημα;”
Υπάρχει και μια άλλη διάσταση: Οι Κινέζοι είναι παθιασμένοι με την εξερεύνηση γευστικών εμπειριών που επικεντρώνονται στη φρεσκάδα. “Αφιερώνουμε τόσο πολύ χρόνο μιλώντας για γεύση, υλικά και τεχνικές μαγειρέματος. Όταν συναντάμε κάποιον, ρωτάμε, ‘Έφαγες;’ Αυτό είναι βαθιά ριζωμένο στα γονίδιά μας. Το φαγητό συνδέεται με την ταυτότητά μας και την κοινωνική μας σύνδεση.”
Αυτό το θέμα έχει εξερευνηθεί από ερευνητές, οι οποίοι σημειώνουν ότι στην Κίνα, το μαγείρεμα είναι πολύ περισσότερο από την τεχνική πράξη του “ζεστάματος”. Φέρει ένα βαθύ ηθικό και συναισθηματικό βάρος. Για πολλούς Κινέζους, το “φαγητό” ενσαρκώνει την ταυτότητα, και η κατανάλωση φρέσκων, σπιτικών γευμάτων σηματοδοτεί αυθεντικότητα και ηθική αρετή. “Αν αυτά τα εστιατόρια μας σερβίρουν απλώς βιομηχανοποιημένα, ‘ζεστάνετε και σερβίρετε’ πιάτα χαμηλής ποιότητας, νιώθουμε βαθιά εξαπατημένοι – και εκείνη τη στιγμή, χάνουμε μια ζωτική σύνδεση με την αίσθηση του εαυτού μας.”
Η άνοδος των έτοιμων γευμάτων, ή “Μακντοναλντοποίηση”, αντικατοπτρίζει παγκόσμιες τάσεις προς την αποτελεσματικότητα και την τυποποίηση, αλλά κινδυνεύει να διαβρώσει την γαστρονομική ποικιλομορφία και τις πολιτιστικές αξίες της Κίνας.
Σύμφωνα με το πενταετές σχέδιο της China Cuisine Association, περίπου το 10-15% των Κινέζων καταναλωτών έχει δοκιμάσει έτοιμα γεύματα στο σπίτι ή σε εστιατόρια, με το ποσοστό να αναμένεται να αυξηθεί στο 15-20% μέχρι το 2030. Αντίθετα, το ποσοστό στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία είναι πάνω από 60%. Οι διαφορές στον ρυθμό υιοθέτησης οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις πολιτισμικές συνήθειες. Στις δυτικές χώρες, η προ-επεξεργασία είναι φυσιολογική για πάνω από 200 χρόνια λόγω των γεωργικών παραδόσεων, αλλά η γεωργία της Κίνας βασίζεται σε φρέσκα προϊόντα, οπότε η νοοτροπία είναι διαφορετική. Χρειάζεται χρόνος για να αλλάξει αυτή η αντίληψη.
Η διαδικασία αυτή απαιτεί μεγαλύτερη διαφάνεια. Η ώθηση της κυβέρνησης για σαφή αποκάλυψη των μεθόδων επεξεργασίας είναι μια καλή κατεύθυνση, υπογραμμίζοντας τη σημασία της εκπαίδευσης και των ενημερωμένων επιλογών για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης στον κλάδο και την πρόοδο. Οι καταναλωτές έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν και να επιλέγουν αν θέλουν επεξεργασμένα, έτοιμα τρόφιμα.
Η λύση δεν είναι η απαγόρευση των έτοιμων γευμάτων, αλλά η επιβολή σαφών προτύπων, διαφανών επισημάνσεων και ο επαναπροσδιορισμός της “φρεσκάδας”. Ορισμένα εστιατόρια έχουν αρχίσει να πειραματίζονται. Πέρυσι, η αλυσίδα εστιατορίων Laoxiangji εφάρμοσε ένα δημόσιο σύστημα ταξινόμησης για τα πιάτα της. Δημιούργησε τρεις κατηγορίες: πράσινο για φρεσκομαγειρεμένα στο εστιατόριο, όπως αυγά στον ατμό και σούπα κοτόπουλου, κίτρινο για ημι-επεξεργασμένα τρόφιμα, όπως παστό χοιρινό και παϊδάκια γλυκόξινα, και κόκκινο για επαναθερμαινόμενα έτοιμα γεύματα, όπως μαριναρισμένα βλαστάρια μπαμπού και κρέας με ρύζι.
Η κίνηση αυτή έχει γενικά γίνει δεκτή με ενθουσιασμό. Ακόμη και ο influencer Luo Yonghao επαίνεσε την εταιρεία για την σαφή επισήμανση των πιάτων της, λέγοντας ότι προστατεύει το δικαίωμα του καταναλωτή να γνωρίζει και να επιλέγει. “Όλα τα εστιατόρια πρέπει να μάθουν από αυτό,” δήλωσε.
