Η τριμερής προεδρία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ενέκρινε πρόσφατα τη συμμετοχή βοσνιακών στρατευμάτων στην διεθνή αποστολή σταθεροποίησης στη Γάζα. Η απόφαση αυτή, η οποία επετεύχθη σπάνια μεταξύ των εθνοτήτων, προκαλεί έκπληξη, καθώς η πλειονότητα των Βόσνιων πολιτών εκφράζει έντονη υποστήριξη προς την Παλαιστίνη, ενώ η ελίτ της χώρας φαίνεται να επιλέγει να βοηθήσει στη νομιμοποίηση ενός σχεδίου που ευνοεί το Ισραήλ.
Η αποστολή, που εγκρίθηκε από ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών στις 17 Νοεμβρίου, βασίζεται σε ένα αμφιλεγόμενο σχέδιο του Προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump, με στόχο τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα. Το ψήφισμα επιτρέπει την ανάπτυξη διεθνών δυνάμεων για την επίβλεψη της αποστρατιωτικοποίησης, την καταστροφή στρατιωτικών υποδομών, και τη διευκόλυνση μιας μεταβατικής διακυβέρνησης στην περιοχή. Είναι σαφές ότι το σχέδιο αυτό ευνοεί το Ισραήλ και αποσκοπεί στην περαιτέρω εδραίωση της κατοχής παλαιστινιακών εδαφών.
Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί μια χώρα που έχει βιώσει η ίδια γενοκτονία και στην οποία πραγματοποιούνται τακτικά διαδηλώσεις καταδίκης της κατάστασης στη Γάζα, αποφασίζει να συμμετάσχει σε μια τέτοια αποστολή.
**Λαϊκή Αλληλεγγύη προς τη Γάζα**
Λίγες κοινωνίες στην Ευρώπη ταυτίζονται τόσο έντονα με τον παλαιστινιακό πόνο όσο η βοσνιακή. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Δεκεμβρίου 2023, το 61% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι η Βοσνία θα πρέπει να υποστηρίξει την Παλαιστίνη. Στους Βόσνιους Μουσουλμάνους, το ποσοστό αλληλεγγύης προς την παλαιστινιακή υπόθεση ήταν ακόμη υψηλότερο. Αντίθετα, οι Κροάτες και οι Σέρβοι είχαν διχασμένες απόψεις, υποστηρίζοντας είτε το Ισραήλ, είτε την Παλαιστίνη, είτε ουδετερότητα.
Στο Σαράγιεβο, η υποστήριξη προς τη Γάζα είναι εμφανής. Για δύο χρόνια, χιλιάδες άνθρωποι έχουν βγει στους δρόμους της πρωτεύουσας σε τακτικές διαδηλώσεις καταδικάζοντας τον πόλεμο στη Γάζα. Διεθνείς μάρκες όπως η Zara και αλυσίδες ταχυφαγείων όπως KFC, Burger King και Coca-Cola έχουν υποστεί μποϊκοτάζ. Κάθε εβδομάδα, πολίτες συγκεντρώνονται για να διαβάσουν τα ονόματα των παλαιστινιακών παιδιών που έχουν σκοτωθεί στη Γάζα, σε μια συγκινητική τελετή μνήμης.
Τον Οκτώβριο, σχεδόν 6.000 άνθρωποι διαδήλωσαν στο Σαράγιεβο με σύνθημα “Βοσνία-Ερζεγοβίνη για μια Ελεύθερη Παλαιστίνη”. Οι διαδηλωτές κρατούσαν παλαιστινιακές σημαίες και πανό με μηνύματα όπως “Σταματήστε τη Γενοκτονία” και “Σταματήστε να Σκοτώνετε Παιδιά”. Το μήνυμα ήταν σαφές: μια κοινωνία που επέζησε από πολιορκία και γενοκτονία αισθάνεται ηθική υποχρέωση να σταθεί στο πλευρό της Γάζας.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της έκφρασης αλληλεγγύης είναι η σύνθεση των συμμετεχόντων. Η πιο σταθερή και ορατή υποστήριξη προέρχεται όχι από θρησκευτικούς θεσμούς ή μεγάλα πολιτικά κόμματα, αλλά από πολίτες με αίσθηση του καθήκοντος, συχνά αριστερών τάσεων, διανοούμενους, καλλιτέχνες, φοιτητές και ακτιβιστές.
**Δυσλειτουργία και Εξάρτηση**
Για να κατανοήσουμε την πολιτική της Βοσνίας, είναι σημαντικό να επισημάνουμε την πηγή της δυσλειτουργίας της: το υπερβολικά περίπλοκο σύστημα διακυβέρνησης που βασίζεται στην εθνική ταυτότητα, όπως καθορίστηκε από τις Συμφωνίες του Ντέιτον το 1995. Η Βοσνία διαθέτει τριμερή προεδρία, η οποία εναλλάσσεται κάθε οκτώ μήνες μεταξύ ενός Βόσνιου, ενός Σέρβου και ενός Κροάτη μέλους. Η λήψη αποφάσεων υποτίθεται ότι γίνεται με συναίνεση, η οποία απουσιάζει συχνά, οδηγώντας σε αδιέξοδα.
Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι η Βοσνία έχει συμμετάσχει σε διεθνείς ειρηνευτικές αποστολές στο παρελθόν, συνεισφέροντας στρατεύματα, αστυνομία, ιατρικό προσωπικό και επιτελικούς αξιωματικούς σε αποστολές υπό την αιγίδα του ΝΑΤΟ, του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυρίως στο Αφγανιστάν, αλλά και στο Ιράκ, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το Μάλι, το Νότιο Σουδάν και την Κύπρο.
Στην περίπτωση της αποστολής ειρήνης στη Γάζα, οι ηγέτες των εθνοτικών ελίτ της Βοσνίας ενδέχεται να θεωρούν τη συμμετοχή ως έναν τρόπο να κερδίσουν την εύνοια της Ουάσινγκτον για τους δικούς τους σκοπούς. Οι Βόσνιοι ηγέτες εξακολουθούν να θεωρούν τις ΗΠΑ ως τον τελικό εγγυητή της εδαφικής ακεραιότητας της Βοσνίας, ενώ οι Κροάτες ηγέτες βλέπουν την υποστήριξη των ΗΠΑ ως μοχλό πίεσης στις σχέσεις τους με την ΕΕ. Οι Σέρβοι ηγέτες, παρά την αντιδυτική τους ρητορική, έχουν επενδύσει σημαντικά σε λόμπι στις ΗΠΑ για να προσελκύσουν την προσοχή του Trump και να ζητήσουν την άρση κυρώσεων από αμερικανικής πλευράς.
Αυτή η εξάρτηση υπογραμμίζει την περιορισμένη κυριαρχία της Βοσνίας, όπου η εξωτερική πολιτική συχνά σηματοδοτεί πίστη στο εξωτερικό παρά μια συνεκτική εθνική στρατηγική στο εσωτερικό. Για πολλούς Βόσνιους, η Γάζα δεν είναι ένα αφηρημένο πρόβλημα ασφάλειας, αλλά ένας ηθικός καθρέφτης που αντικατοπτρίζει τα δικά τους άλυτα τραύματα. Ενώ η κοινή γνώμη καθοδηγείται από ενσυναίσθηση και αλληλεγγύη, οι ηγέτες και των τριών παρατάξεων αντιμετωπίζουν τη Γάζα κυρίως μέσα από το πρίσμα της πολιτικής ευκολίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα γνώριμο μοτίβο στην πολιτική της Βοσνίας: η πολιτική αντικατοπτρίζει στενά συμφέροντα της ελίτ παρά τη λαϊκή βούληση.
