Πρόσφυγες και μετανάστες που προσπαθούν να φτάσουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης καταγγέλλουν σοκαριστικές πράξεις βίας, ληστείας και σωματικής κακοποίησης από Κροάτες συνοριοφύλακες και αστυνομικούς. Οι μαρτυρίες, που συγκεντρώθηκαν από το Al Jazeera, αποκαλύπτουν μια ζοφερή πραγματικότητα στα σύνορα μεταξύ Βοσνίας και Κροατίας, όπου άνθρωποι από χώρες όπως το Αφγανιστάν, η Αίγυπτος, το Μαρόκο, το Πακιστάν, η Συρία και το Σουδάν βιώνουν απάνθρωπες μεταχειρίσεις, ενώ η ελπίδα τους για εύρεση ασύλου στην Ευρώπη μοιάζει όλο και πιο μακρινή.
Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, αν και δεν είναι μέλος της ΕΕ, αποτελεί ένα κρίσιμο πέρασμα για όσους επιδιώκουν να εισέλθουν σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Κροατία. Ωστόσο, πολλοί πρόσφυγες αναφέρουν ότι αντί να τους δίνεται η δυνατότητα να ζητήσουν άσυλο, επαναπροωθούνται βίαια στην επικράτεια της Βοσνίας. Οι επαναπροωθήσεις αυτές, γνωστές και ως “pushbacks”, περιγράφονται από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως παράνομες. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, κάθε άτομο που φτάνει σε ένα σύνορο έχει το δικαίωμα να ζητήσει άσυλο και να παραμείνει στη χώρα μέχρι να εξεταστεί η αίτησή του.
Πολλές από τις μαρτυρίες κάνουν λόγο για σωματική βία, κατάσχεση προσωπικών αντικειμένων, όπως κινητά τηλέφωνα και χειμωνιάτικα ρούχα, και εξαναγκασμό να ξαναρχίσουν το επικίνδυνο ταξίδι τους. Ο Hamid, ένας 54χρονος από το Μαρόκο, βρίσκεται τέσσερα χρόνια καθ’ οδόν για την Ευρώπη, με απώτερο σκοπό να φτάσει τον γιο του στη Γαλλία. Ωστόσο, το ταξίδι του έχει γίνει ακόμα πιο δύσκολο, καθώς ισχυρίζεται ότι Βόσνιοι αστυνομικοί τον έχουν κακοποιήσει και του έχουν προκαλέσει μόνιμη αναπηρία στο γόνατο. Ζει πλέον στην πόλη Μπιχάτς, κοντά στα σύνορα, και περνάει τις μέρες του μόνος, περιμένοντας μια ευκαιρία να συνεχίσει.
Το ταξίδι από τη Βοσνία στην Κροατία είναι γεμάτο κινδύνους, με παγωμένα ποτάμια και χιονισμένες κορυφές. Πολλοί είναι αυτοί που αποτυγχάνουν, με κάποιους να χάνουν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της προσπάθειας. Το 2025, τουλάχιστον 22 μετανάστες χάθηκαν στη διαδρομή των δυτικών Βαλκανίων. Ο Abdul, ένας 29χρονος από το Πακιστάν, βρήκε το πτώμα ενός άλλου Πακιστανού μετανάστη στα δάση, ενώ προσπαθούσε να περάσει στην Κροατία. Λίγες μέρες αργότερα, συνελήφθη και επαναπροωθήθηκε βίαια στη Βοσνία, αφού, όπως καταγγέλλει, τον ξυλοκόπησαν, του στέρησαν την τροφή και το νερό, και του πήραν όλα τα χρήματά του.
Οι κατηγορίες για κακοποίηση από Κροάτες συνοριοφύλακες είναι συχνές. Μετανάστες περιγράφουν πως τους ξυλοκοπούν με αστυνομικές ράβδους, τους καταστρέφουν τα κινητά τηλέφωνα, απαραίτητα για τη χαρτογράφηση και την επικοινωνία, και τους αφήνουν στο δάσος. Μάλιστα, υπάρχουν αναφορές και για χρήση σκύλων επίθεσης. Οι τρεις Σουδανοί που βρέθηκαν με σοβαρά κρυοπαγήματα και τους ακρωτηριάστηκαν τα πόδια, αποτελούν ένα άλλο φρικτό παράδειγμα της βαρβαρότητας που αντιμετωπίζουν.
Η κατάσταση στα κέντρα υποδοχής προσφύγων στη Βοσνία, αν και προσφέρουν μια κάποια προσωρινή ανακούφιση, χαρακτηρίζεται από ανεπαρκείς συνθήκες και αίσθηση φυλακής. Πολλοί προτιμούν να κοιμούνται σε εγκαταλελειμμένα κτίρια ή σε αυτοσχέδιες κοινότητες. Η επικείμενη αποχώρηση του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (IOM) αναμένεται να επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση, καθώς η ευθύνη για τη διαχείριση των κέντρων θα μεταφερθεί στις βοσνιακές αρχές, οι οποίες θεωρούνται απροετοίμαστες.
Παρά τις δυσκολίες, τόσο οι κάτοικοι της Βοσνίας όσο και διάφορες εθελοντικές οργανώσεις προσφέρουν βοήθεια στους πρόσφυγες. Ωστόσο, η Βοσνία, αντιμετωπίζοντας οικονομικές δυσκολίες και με ένα περίπλοκο πολιτικό σύστημα, αισθάνεται ότι έχει καταλήξει “χώρος απόρριψης” της Ευρώπης για τους μετανάστες. Οι πρόσφυγες, παρόλο που δυσκολεύονται να φτάσουν στον προορισμό τους, διατηρούν θετική εικόνα για τους απλούς ανθρώπους της Βοσνίας, σε αντίθεση με την εμπειρία τους από την Κροατία. Πολλοί, παρά τις αντιξοότητες, ετοιμάζονται να προσπαθήσουν ξανά να διασχίσουν τα σύνορα, με την ελπίδα να βρουν ένα ασφαλέστερο μέλλον στην Ευρώπη.
