Στις πολυσύχναστες πλατείες της Καράκας, η καθημερινότητα συνεχίζει τον ρυθμό της. Πωλητές πουλούν γλυκά και παγωμένα φρούτα, ενώ οι καταστηματάρχες ετοιμάζουν τα ράφια τους εν μέσω της απογευματινής κίνησης. Ωστόσο, κάτω από αυτήν την οικεία ρουτίνα, μια νέα ένταση πλανάται. Με την ανάπτυξη αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων κοντά στις ακτές της Βενεζουέλας και την κλιμάκωση της ρητορικής μεταξύ Ουάσινγκτον και Καράκας, οι κάτοικοι της πρωτεύουσας βρίσκονται διχασμένοι: ορισμένοι με ελπίδα, άλλοι με σκεπτικισμό, και άλλοι με ένα σφοδρό ένστικτο υπεράσπισης της πατρίδας τους.
Για κάποιους, η παρουσία ξένων πλοίων στα ανοιχτά αντιπροσωπεύει μια απάντηση που περίμεναν καιρό. Για άλλους, είναι μια αυτοκρατορική προσβολή σε ένα κυρίαρχο έθνος. «Η πατρίδα είναι η πατρίδα, και ο στρατός μου είναι ο στρατός μου», δηλώνει ο David Oropeza, ένας 52χρονος αγρότης και έμπορος, που πουλάει κατεψυγμένες φράουλες και βατόμουρα από τη δική του παραγωγή. Παρά μια κατάσταση υγείας που απαιτεί θεραπεία τρεις φορές την εβδομάδα, δηλώνει πρόθυμος να πολεμήσει αν οι ΗΠΑ επιτεθούν. «Θα ήμουν γονατιστός στο χώμα με αυτούς τους ανθρώπους. Θα αντιμετώπιζα [τους εισβολείς] μαζί τους [τον στρατό της Βενεζουέλας]», λέει ο Oropeza στην Al Jazeera, ενώ περιμένει λεωφορείο στο κέντρο της Καράκας, κοιτάζοντας τον ορίζοντα. «Θα βοηθούσα όπως μπορούσα».
«Μια θετική αλλαγή» Οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει σχεδόν δύο δεκάδες επιθέσεις από τον Σεπτέμβριο στην Καραϊβική Θάλασσα και τον Ειρηνικό Ωκεανό, με αποτέλεσμα τον θάνατο περισσότερων από 80 ανθρώπων. Στην τελευταία επίθεση την Πέμπτη, τέσσερις άνθρωποι σκοτώθηκαν. Η κυβέρνηση του Προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump δεν έχει παρουσιάσει αποδείξεις που να υποστηρίζουν τον ισχυρισμό της ότι τα στοχευόμενα σκάφη περιείχαν ναρκωτικά ή διακινητές, ούτε ότι κατευθύνονταν προς τις ΗΠΑ. Επίσης, δεν έχει προσφέρει καμία νομική αιτιολόγηση για τις επιχειρήσεις – ενέργειες που πολλοί ειδικοί λένε ότι παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο.
Εν τω μεταξύ, ο Trump έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ προετοιμάζονται να επιτεθούν σε φερόμενους διακινητές ναρκωτικών «στη στεριά», υποδηλώνοντας ότι μια άμεση στρατιωτική επιχείρηση κατά της Βενεζουέλας μπορεί να είναι επικείμενη. Ο Trump έχει αναπτύξει το μεγαλύτερο αεροπλανοφόρο του κόσμου, το USS Gerald R. Ford, χιλιάδες στρατιώτες και μαχητικά αεροσκάφη F-35 στην Καραϊβική τις τελευταίες εβδομάδες, στη μεγαλύτερη επίδειξη δύναμης στην περιοχή εδώ και δεκαετίες.
Για κάποιους στη Βενεζουέλα, αυτή η πίεση των ΗΠΑ στον Πρόεδρο Nicolas Maduro είναι καλή για τη χώρα. Η Carolina Tovar, 60 ετών, κάθεται σε ένα παγκάκι σε μια από τις πιο πολυσύχναστες πλατείες της πόλης. Πωλήτρια σοκολατών και γλυκών, λέει ότι με την πίεση των ΗΠΑ, «η Βενεζουέλα θα ελευθερωθεί». «Θα έρθει η μέρα που θα αποκτήσουμε την ελευθερία», λέει. «Νομίζω ότι ο Maduro αισθάνεται ήδη πολλή πίεση». Τα σχόλιά της αντικατοπτρίζουν τις ευρέως διαδεδομένες απογοητεύσεις και την απελπισία στη Βενεζουέλα. Ο Maduro – του οποίου τα σχεδόν 12 χρόνια στην εξουσία χαρακτηρίζονται από βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση, καθώς και από επανειλημμένες προσπάθειες των ΗΠΑ να πιέσουν ή να ανατρέψουν την κυβέρνησή του – ορκίστηκε για τρίτη θητεία τον Ιανουάριο.
Ανακηρύχθηκε νικητής των εκλογών του Ιουλίου από την εκλογική αρχή και το ανώτατο δικαστήριο της Βενεζουέλας, αν και λεπτομερείς καταμετρήσεις που να επιβεβαιώνουν τη νίκη του δεν δημοσιεύθηκαν ποτέ. Σύμφωνα με την αντιπολίτευση, η δική τους καταμέτρηση των εκλογικών αρχείων δείχνει ότι ο υποψήφιος τους, Edmundo Gonzalez, κέρδισε με μεγάλη διαφορά – ένα αποτέλεσμα που έχει οδηγήσει τις ΗΠΑ και πολλές άλλες κυβερνήσεις να τον αναγνωρίσουν ως εκλεγμένο πρόεδρο. Ανεξάρτητοι παρατηρητές έχουν επίσης αμφισβητήσει τις εκλογές.
Ωστόσο, η Tovar αποτελεί μειοψηφία στη χώρα, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις. Οι περισσότεροι Βενεζουελάνοι ανησυχούν πολύ περισσότερο για την καθημερινή επιβίωση, τους χαμηλούς μισθούς και τον πληθωρισμό, παρά για τη γεωπολιτική – και δεν υποστηρίζουν την πίεση των ΗΠΑ ή μια επίθεση στη χώρα τους. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της εταιρείας Datanalisis με έδρα την Καράκας τον περασμένο μήνα, η πλειοψηφία των Βενεζουελάνοι εξακολουθεί να αντιτίθεται στις οικονομικές κυρώσεις κατά της χώρας. Η δημοσκόπηση βρήκε ότι το 55% των ερωτηθέντων διαφωνεί με τις τομεακές, χρηματοοικονομικές ή πετρελαϊκές κυρώσεις, ενώ μόνο το 21% συμφωνεί με αυτές. Όσον αφορά μια ξένη στρατιωτική επίθεση, το 55% των Βενεζουελάνοι αντιτίθεται, ενώ το 23% δηλώνει ότι θα την υποστήριζε.
Οι λόγοι που αναφέρονται συχνότερα από εκείνους που αντιτίθενται σε μια επίθεση είναι οι απώλειες αμάχων, ο κίνδυνος εμφυλίου πολέμου, το χάος και η παρατεταμένη οικονομική επιδείνωση. Υποστηρικτές μιας ξένης ώθησης για αλλαγή στη Βενεζουέλα δήλωσαν ότι πιστεύουν πως θα βοηθούσε στην ενίσχυση της δημοκρατίας, θα έφερνε ειρήνη και θα εγκαινίαζε οικονομική βελτίωση. Η δημοσκόπηση υποδηλώνει ότι οι περισσότεροι Βενεζουελάνοι δεν τάσσονται ούτε με την αντιπολίτευση ούτε με τον Πρόεδρο Maduro. Το 60% αυτοπροσδιορίζεται ως πολιτικά ανεξάρτητο, σε σύγκριση με το 13% που υποστηρίζει την κυβέρνηση και το 19% που υποστηρίζει την αντιπολίτευση.
«Μπορώ να καταλάβω ότι ορισμένοι Βενεζουελάνοι πιστεύουν ότι αυτό το είδος πίεσης από τις ΗΠΑ θα μπορούσε να φέρει πολιτική αλλαγή και να βελτιώσει την κατάσταση», λέει ένας κυβερνητικός αξιωματούχος με πτυχίο στις διεθνείς σχέσεις, μιλώντας στην Al Jazeera υπό καθεστώς ανωνυμίας, καθώς δεν έχει την εξουσιοδότηση να μιλήσει στα μέσα ενημέρωσης. «Ωστόσο, από τη δική μου οπτική γωνία, η εξωτερική παρέμβαση δεν είναι ποτέ θετική σε καμία χώρα. Το έχουμε δει στον Παναμά, το έχουμε δει στη Συρία, τη Λιβύη – και σε πολλές χώρες της Μέσης Ανατολής».
«Η πατρίδα είναι η πατρίδα» Λίγα τετράγωνα μακριά από την Tovar, ο Oropeza είναι κυνικός – για τη Βενεζουέλα και τις ελίτ της, καθώς και για τον Trump και τις προθέσεις του. Αλλά είναι σαφές ότι ο πόλεμος δεν είναι η λύση σε κανένα από αυτά τα προβλήματα. «Κανείς δεν θέλει πόλεμο. Θέλουμε ειρήνη», λέει ο Oropeza. Στη συνέχεια, σκέφτεται και αναφέρεται σε εκείνους που πιστεύει ότι θέλουν πόλεμο. «Η αμερικανική πολιτική κινείται πολύ με τα όπλα της, και αυτό δημιουργεί χρήματα για όποιον κατέχει την προεδρία», υποστηρίζει, σημειώνοντας ότι η κινητοποίηση στρατευμάτων από την πλευρά της Βενεζουέλας πιθανότατα πλουτίζει και την τοπική ελίτ. «Ποιος πλουτίζει; Αυτοί, και αυτοί που δεν ξέρουμε».
Ο Oropeza, ο οποίος περιγράφει τον εαυτό του ως πρώην υποστηρικτή του αείμνηστου Προέδρου Hugo Chavez – του μέντορα και προκατόχου του Maduro – λέει ότι δεν είναι οπαδός του σημερινού προέδρου. Παρόλα αυτά, θέτει ένα σαφές όριο όσον αφορά την κυριαρχία του. Ο σκεπτικισμός του απέναντι στην κυβέρνηση δεν μεταφράζεται σε υποστήριξη για ξένες επιθέσεις στη χώρα του.
Τους τελευταίους μήνες, ο Maduro έχει αντιδράσει στις αυξανόμενες εντάσεις με τη δική του επίδειξη δύναμης. Στρατιώτες και μέλη της πολιτοφυλακής έχουν κινητοποιηθεί, και στρατιώτες έχουν δοκιμάσει αντιαεροπορικά συστήματα κατά μήκος της ακτής της Καραϊβικής. Μέχρι τον Νοέμβριο, η κυβέρνηση προχώρησε περαιτέρω, ανακοινώνοντας μια «μαζική» κινητοποίηση στρατευμάτων και πολιτών για να προετοιμαστεί για οποιαδήποτε πιθανή ενέργεια των ΗΠΑ.
Σκεπτικισμός και πόροι Μεταξύ της νεότερης γενιάς, ορισμένοι πιστεύουν ότι το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τη Βενεζουέλα σχετίζεται θεμελιωδώς με τους φυσικούς πόρους της χώρας. «Νομίζω ότι είμαστε χαμένοι», λέει ο Diego Mejia, ένας 24χρονος υπάλληλος σούπερ μάρκετ, καθώς κάνει παρέα με τους φίλους του. Αμφιβάλλει αν μια εισβολή είναι επικείμενη. «Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες… ήθελαν να έρθουν εδώ, θα είχαν έρθει ήδη». Αλλά είναι σαφές για το τι πιστεύει ότι επιδιώκουν οι ΗΠΑ. «Η Βενεζουέλα είναι μια χώρα με πάρα πολλούς πόρους», σημειώνει, αναφέροντας το πετρέλαιο και τον ουράνιο. «Τους ενδιαφέρει η Βενεζουέλα γιατί χρειάζονται τους πόρους της».
Η Βενεζουέλα κατέχει τα μεγαλύτερα **αποθέματα πετρελαίου** στον κόσμο, πενταπλάσια από τις ΗΠΑ, και σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου, καθιστώντας τον ενεργειακό της τομέα κεντρικό πυλώνα του παγκόσμιου στρατηγικού ενδιαφέροντος. Πέρα από τους υδρογονάνθρακες, η Βενεζουέλα είναι πλούσια επίσης σε χρυσό, διαμάντια, βωξίτη, σιδηρομετάλλευμα και σπάνια ορυκτά όπως ο κολτάν – υλικά απαραίτητα για ηλεκτρονικά, αεροδιαστημικές τεχνολογίες και σύγχρονη παραγωγή.
Αλλά όπως πολλοί άλλοι, ο Mejia βασίζεται στην πίστη για να αντιμετωπίσει το άγχος μιας πιθανής στρατιωτικής σύγκρουσης με την μεγαλύτερη υπερδύναμη του κόσμου. «Έχω πίστη ότι ο Θεός δεν θα αφήσει να συμβεί τίποτα εδώ», λέει. Το γεγονός ότι οι δρόμοι δεν είναι άδειοι, και οι άνθρωποι δεν έχουν αρχίσει να αποθηκεύουν τρόφιμα, υποδηλώνει ότι πολλοί συμμερίζονται την άποψη ότι μια επίθεση δεν είναι επικείμενη.
Ο φόβος του αγνώστου στη Βενεζουέλα Άλλοι δεν είναι τόσο σίγουροι. Για την Dalibeth Brea, μια 34χρονη νοικοκυρά που παρακολουθεί το παιδί της να παίζει σε ένα πάρκο, η κατάσταση προκαλεί ένα περίπλοκο μείγμα ελπίδας και μητρικού φόβου. Η ένταση είναι αισθητή ακόμη και στον κοινωνικό της κύκλο· μια φίλη αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη λόγω φόβου για αντίποινα στην κυβερνητική της εργασία.
Η Brea λέει ότι ελπίζει η πίεση να καταλύσει τον εκσυγχρονισμό. «Εσωτερικά… φαίνεται θετικό γιατί θα μπορούσε να φέρει κάτι καλό στη χώρα. Ορισμένες εξελίξεις που βλέπουμε σε χώρες του εξωτερικού, θα ήθελα να φτάσουν εδώ». Ωστόσο, η προοπτική βίας την τρομοκρατεί. Σε αντίθεση με την προθυμία του Oropeza να πολεμήσει, το ένστικτο της Brea είναι να κρυφτεί. «Θα κρυφτώ από φόβο», ομολογεί. Το σχέδιο έκτακτης ανάγκης της είναι απλό: «Φαγητό στο σπίτι, και όλη μου η οικογένεια μαζί σε ένα μέρος».
Καθώς ο ήλιος δύει πάνω από μια πόλη που βρίσκεται στο στόχαστρο της γεωπολιτικής, η Brea αντηχεί την αβεβαιότητα που αισθάνονται εκατομμύρια. «Δεν ξέρω αν θα συμβεί κάτι», σκέφτεται. «Κάτι μέσα μου λέει ναι, αλλά κάτι μέσα μου λέει όχι». (Η Elizabeth Melimopoulos συνέβαλε στην έρευνα για αυτό το άρθρο από τον Καναδά)
