Μια συναρπαστική ανακάλυψη σχετικά με τις κοινωνικές δομές του παρελθόντος έρχεται στο φως από τον αρχαιολογικό χώρο του Τσατάλ Χογιούκ στην Τουρκία. Σύμφωνα με πρόσφατη γονιδιωματική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, ο νεολιθικός αυτός οικισμός, που άκμασε πριν από περίπου 9.000 χρόνια, αποτελούσε μια μητρογραμμική και μητροτοπική κοινωνία. Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές κοινότητες της ίδιας περιόδου, οι γυναίκες στο Τσατάλ Χογιούκ παρέμεναν στις πατρογονικές τους εστίες και μετά την ενηλικίωσή τους, ενώ οι άνδρες ήταν εκείνοι που συνήθως μετακινούνταν.

Οι ερευνητές, αναλύοντας 395 σκελετούς, διαπίστωσαν ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια λάμβαναν πολύ πιο περίτεχνα κτερίσματα κατά την ταφή τους σε σύγκριση με τα αγόρια. Ο αρχαιολόγος Arek Marciniak επισημαίνει πως τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι το φύλο έπαιζε καθοριστικό ρόλο στην κοινωνική οργάνωση. Παράλληλα, ο οικισμός –ένας από τους πρώτους στον κόσμο με πυκνή δόμηση– χαρακτηρίζεται από την απουσία ενδείξεων οργανωμένης βίας, γεγονός που τον καθιστά μοναδικό για τα δεδομένα της νεολιθικής εποχής.

Οι κάτοικοι του Τσατάλ Χογιούκ, που κατοικούσαν σε σπίτια χτισμένα το ένα πάνω στο άλλο χωρίς δρόμους, φαίνεται να ζούσαν σε συνθήκες κοινωνικής ισότητας. Ο Ian Hodder, καθηγητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Koc της Κωνσταντινούπολης και ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Stanford, τονίζει ότι τα στοιχεία δείχνουν πως οι γυναίκες κατείχαν κεντρικό, αλλά όχι απαραίτητα κυρίαρχο ρόλο, διατηρώντας μια αξιοσημείωτη ισορροπία. Η ανακάλυψη αυτή ενισχύει τις συζητήσεις για την ύπαρξη αρχαίων κοινωνιών που βασίζονταν στη θηλυκή προτεραιότητα, ενώ τα ειδώλια που έχουν βρεθεί στον χώρο –όπως η γνωστή «Καθιστή Γυναίκα»– συνεχίζουν να αποτελούν αντικείμενο έρευνας για τη σημασία τους στη λατρεία και την κοινωνική ιεραρχία της περιόδου 7000 έως 6000 π.Χ.